Giữ vững “lá chắn” trước mùa mưa bão

Thiên tai ngày càng diễn biến cực đoan, bất thường và khó lường. Bởi vậy, chủ động phòng ngừa từ sớm, từ xa, chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ cơ sở chính là cách thiết thực nhất giữ vững “lá chắn” bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhà nước và Nhân dân.

Hồ Cửa Đạt xả lũ phục vụ phòng, chống lụt, bão.

Chủ động từ sớm, không để bị động, bất ngờ

Trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, ngay từ đầu năm, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cấp, các ngành chủ động chuẩn bị những điều kiện cần thiết để ứng phó với các tình huống thiên tai có thể xảy ra, đồng thời yêu cầu các ngành, địa phương, đơn vị liên quan sẵn sàng ứng phó và giảm nhẹ thiệt hại trong mọi tình huống thiên tai năm 2026.

Tinh thần xuyên suốt được xác định là “phòng ngừa chủ động, ứng phó kịp thời, khắc phục khẩn trương và hiệu quả”, gắn với việc thực hiện nghiêm phương châm “4 tại chỗ”: chỉ huy tại chỗ, lực lượng tại chỗ, phương tiện và vật tư tại chỗ, hậu cần tại chỗ.

Từ việc xây dựng, ban hành các kế hoạch, phương án, kịch bản ứng phó, đến chuẩn bị lực lượng, vật tư, phương tiện và nhu yếu phẩm, công tác phòng, chống thiên tai (PCTT), tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự đã được triển khai tương đối đồng bộ. Đặc biệt, nhằm bảo đảm bộ máy vận hành thông suốt, không để xảy ra khoảng trống về nhiệm vụ và địa bàn khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp đi vào hoạt động, tỉnh Thanh Hóa đã chủ động xây dựng kịch bản, tổ chức diễn tập và hướng dẫn cụ thể việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền trong công tác PCTT.

Qua khảo sát thực tế tại cơ sở, nhìn chung các xã, phường đã triển khai nhiệm vụ PCTT năm 2026. Chi cục Thủy lợi tỉnh đã tham mưu cho các thành viên Ban Chỉ huy PTDS tỉnh tổ chức các đoàn kiểm tra công tác chuẩn bị PCTT tại các địa phương.

Các phương án ứng phó với bão mạnh, siêu bão; bảo vệ đê điều, hồ đập; sơ tán người dân khỏi khu vực có nguy cơ xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất; bảo đảm an toàn cho người và phương tiện hoạt động trên biển... đã được xây dựng, bổ sung. Nhiều địa phương đã kiện toàn lực lượng xung kích, chuẩn bị vật tư, phương tiện và hậu cần, sẵn sàng huy động khi có tình huống khẩn cấp.

Những kết quả đó cho thấy sự chủ động, quyết liệt của cả hệ thống chính trị. Thực tế khi xảy ra thiên tai, chỉ một “mắt xích” lỏng lẻo, một phương án thiếu thực tế hoặc một phút chủ quan lơ là cũng có thể dẫn đến hậu quả khó lường.

Sự chuẩn bị không chỉ dừng trên giấy

Thực tế tại cơ sở cho thấy, bên cạnh những địa phương triển khai nghiêm túc, vẫn còn nơi chưa dành sự quan tâm đúng mức cho công tác PCTT. Khối lượng phát quang mái đê tại một số địa bàn chưa đạt kế hoạch; việc chuẩn bị còn mang tính hình thức; phương châm “4 tại chỗ” chưa được thực hiện đầy đủ, mới chỉ tập trung vào một hoặc hai nội dung như lực lượng và vật tư.

Một số phương án, kế hoạch chưa được thường xuyên rà soát, cập nhật và đối chiếu với thực tế địa phương. Đáng lưu ý, tại những địa bàn có khu đô thị, khu công nghiệp, khu du lịch hoặc khu dân cư tập trung đông người, thường xuyên xảy ra ngập nước khi có mưa lớn, phương án ứng phó vẫn chưa thật cụ thể, chưa sát với đặc điểm dân cư và hạ tầng.

Trong khi đó, hiệu quả ứng phó ngay từ những giờ đầu khi thiên tai xảy ra phụ thuộc rất lớn vào năng lực chỉ huy, lực lượng, phương tiện, vật tư và hậu cần tại chỗ. Lực lượng xung kích PCTT ở cấp xã đã cơ bản được kiện toàn, nhưng việc chuẩn bị phương tiện, trang thiết bị và vật tư vẫn còn nhiều bất cập.

Một số xã chưa kịp thời rà soát, loại bỏ vật tư đã cũ, hư hỏng; công tác bảo quản vật tư mới chưa bảo đảm. Có nơi sử dụng kho PCTT kết hợp với nhiều mục đích khác. Thậm chí, kho vật tư lại nằm xa tuyến đê, xa khu vực trọng điểm, xung yếu, gây khó khăn cho việc xuất cấp và vận chuyển khi xảy ra sự cố, nhất là các xã miền núi, nơi nguồn vật tư dữ trữ vốn đã hạn chế. Cá biệt, ở những địa bàn có công trình đê điều trọng điểm, hồ chứa mất an toàn, việc xây dựng phương án bảo vệ các vị trí xung yếu vẫn chưa được quan tâm tương xứng với mức độ rủi ro.

Công tác thông tin, tuyên truyền, tập huấn kỹ năng phòng tránh thiên tai cho người dân tại một số nơi chưa được tiến hành thường xuyên. Mùa mưa lũ đã cận kề nhưng vẫn còn địa phương chưa tổ chức diễn tập các tình huống thiên tai có khả năng xảy ra trên địa bàn.

Cùng với đó, vi phạm pháp luật về đê điều, thủy lợi và PCTT vẫn diễn biến phức tạp. Tình trạng lấn chiếm hành lang, phạm vi bảo vệ công trình; trồng cây lâu năm; xây dựng công trình; xả thải vào hệ thống thủy lợi... chưa được xử lý dứt điểm. Những vi phạm tưởng chừng nhỏ lẻ ấy, có thể làm giảm năng lực bảo vệ của công trình, cản trở dòng chảy và gia tăng nguy cơ mất an toàn khi mưa lũ xảy ra.

Đề cao trách nhiệm người đứng đầu

Trao đổi về những nhiệm vụ trọng tâm, đồng chí Khương Anh Tấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi, nhấn mạnh: các ngành, địa phương cần tiếp tục thực hiện nghiêm các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và văn bản chỉ đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh về phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai. Trọng tâm là khắc phục triệt để tâm lý chủ quan, lơ là; hoàn thành đầy đủ việc chuẩn bị PCTT theo phương châm “4 tại chỗ”; tổ chức tập huấn, diễn tập cho các lực lượng; rà soát, cập nhật và phê duyệt đầy đủ các phương án, kế hoạch theo quy định.

Các xã ven biển tiếp tục rà soát, bổ sung phương án quản lý tàu thuyền; nắm chắc vị trí, số lượng người và phương tiện đang hoạt động trên biển; tổ chức kêu gọi tàu thuyền vào nơi neo đậu an toàn.

Đê hữu sông Lạch Trường (đoạn xung yếu qua xã Hoằng Hóa) đã hoàn thành tu bổ phục vụ phòng, chống lụt, bão.

Đối với khu vực miền núi, các xã cần xác định cụ thể những khu dân cư nằm ở vùng trũng thấp, ven sông suối, chân đồi, sườn núi dốc hoặc phía hạ lưu hồ đập; từ đó xây dựng phương án cảnh báo, sơ tán người dân đến nơi an toàn.

Các công ty khai thác công trình thủy lợi và các xã xây dựng phương án bảo vệ cụ thể cho từng hồ chứa, nhất là các hồ xuống cấp nghiêm trọng.

Công tác chuẩn bị phải được thực hiện đồng bộ từ tổ chức bộ máy chỉ huy, phân công nhiệm vụ, xây dựng kịch bản, đến chuẩn bị nhân lực, phương tiện, vật tư, thiết bị, nhu yếu phẩm và địa điểm sơ tán.

Các địa phương cần đẩy nhanh tiến độ tu bổ hoàn thiện công trình phục vụ PCTT; kiểm tra hồ đập và các công trình PCTT, các tuyến đê trọng điểm, xung yếu để phát hiện kịp thời sự cố mới phát sinh hoặc các yếu tố có thể đe dọa an toàn công trình. Đối với những công trình đang thi công dở dang, nhà thầu và đơn vị quản lý phải có phương án bảo đảm an toàn trong mùa mưa bão, không để công trường trở thành điểm phát sinh rủi ro.

Mỗi xã, phường phải chủ động lựa chọn những tình huống có nguy cơ cao trên địa bàn để tổ chức diễn tập thực chất và nâng cao kỹ năng xử lý tình huống cho lực lượng làm nhiệm vụ tại cơ sở, qua đó kiểm nghiệm khả năng phối hợp, phát hiện điểm yếu và kịp thời điều chỉnh phương án.

Trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, chính quyền và cơ quan, đơn vị phải được đặt lên hàng đầu. Nơi nào để xảy ra tình trạng chuẩn bị hình thức, phương án thiếu khả thi, vật tư không bảo đảm hoặc chậm xử lý các nguy cơ đã được cảnh báo thì phải làm rõ trách nhiệm.

Về lâu dài, cùng với đầu tư nâng cấp hệ thống công trình PCTT, các địa phương, người dân chủ động bảo vệ và phát triển rừng, nhất là rừng phòng hộ đầu nguồn. Những cánh rừng xanh không chỉ tạo nguồn sinh thủy, giữ nước cho hồ đập, phục vụ sản xuất và dân sinh, mà còn là “tấm áo giáp” tự nhiên góp phần hạn chế lũ ống, lũ quét, sạt lở đất.

Thiên tai có thể đến bất ngờ. Sự hỗ trợ của Nhà nước là vô cùng quan trọng, nhưng trong nhiều tình huống khẩn cấp, tinh thần tự phòng, tự bảo vệ và khả năng ứng phó từ giờ đầu có ý nghĩa quyết định đến sự an toàn tính mạng, tài sản của mỗi người dân, gia đình, đơn vị và cộng đồng, “lá chắn” thiên tai sẽ được củng cố vững chắc từ cơ sở.

Bài và ảnh: Trần Dương