Di sản giữ mạch nguồn cách mạng

Trong các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, nhiều di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh đã trở thành nơi hoạt động, che chở cho cán bộ, chiến sĩ cách mạng. Ngày nay, những di sản này không chỉ minh chứng cho lịch sử hào hùng của quân và dân Thanh Hóa trong thời kỳ chiến tranh mà còn trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ mai sau.

Lễ kếp nạp đoàn viên của Trường THCS Phạm Văn Hinh, xã Tây Đô, được tổ chức tại di tích cách mạng chùa Xuân Áng - nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Lộc cũ.

Những ngày giữa tháng 8, chúng tôi có dịp đến vùng đất Tây Đô, ghé thăm chùa Xuân Áng, nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Lộc cũ, vào tháng 4/1934. Chùa được xây dựng trên thế đất đẹp, hai mặt được bao bọc bởi quần thể núi non, phía Đông tiếp giáp với La Thành của Di sản Văn hóa Thế giới Thành Nhà Hồ.

Theo cuốn sách Lịch sử Đảng bộ huyện Vĩnh Lộc, ngày 16/4/1934, tại chùa Xuân Áng, diễn ra Hội nghị thành lập chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Lộc cũ. Từ mốc son này, dưới sự lãnh đạo trực tiếp của chi bộ, phong trào cách mạng địa phương ngày càng phát triển mạnh mẽ thông qua các cuộc đấu tranh chống quan lại, cường hào để đòi quyền dân sinh, dân chủ, đồng thời xúc tiến thành lập các tổ chức đoàn thanh niên và đội tự vệ làng. Thời gian này, chùa Xuân Áng trở thành một trong những địa điểm tập hợp các khối quần chúng cách mạng trên địa bàn xã Vĩnh Long cũ (nay là xã Tây Đô).

Trải qua những biến thiên của thời gian và lịch sử, chùa Xuân Áng từng trở thành phế tích vào thập niên 60 của thế kỷ XX trong sự tiếc nuối của người dân. Năm 2004, nhờ sự quan tâm của Nhà nước cùng sự chung tay của Nhân dân, ngôi chùa đã được xây dựng lại, thỏa lòng ước nguyện tâm linh của Nhân dân. Năm 2023, chùa Xuân Áng - nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Lộc cũ, được xếp hạng là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh.

Tự hào là quê hương có di tích lịch sử cách mạng, những năm qua xã Tây Đô luôn gìn giữ và phát huy giá trị di sản thông qua việc bảo vệ, chỉnh trang khuôn viên và tổ chức dâng hương dịp lễ, tết; đồng thời, chỉ đạo các trường học đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm khơi dậy tinh thần trách nhiệm và niềm tự hào của thế hệ trẻ đối với di sản này.

Nhận thức được trách nhiệm của nhà trường trong việc gìn giữ và phát huy giá trị của di tích lịch sử chùa Xuân Áng, Trường THCS Phạm Văn Hinh, xã Tây Đô đã giáo dục giá trị của di tích cho học sinh thông qua việc lồng ghép trong các bộ môn khoa học xã hội, lịch sử địa phương và tổ chức kết nạp Đoàn tại di tích chùa Xuân Áng.

Em Khúc Thảo Linh, học sinh lớp 8D, Trường THCS Phạm Văn Hinh, xã Tây Đô chia sẻ: “Khi học lịch sử địa phương, chúng em được thầy cô giới thiệu về quá trình hình thành và phát triển của chùa Xuân Áng – nơi thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Vĩnh Lộc cũ. Qua đó, chúng em càng thêm tự hào về truyền thống cách mạng vẻ vang của quê hương; chúng em nguyện học tập tốt, đạt thành tích cao, để sau này góp phần công sức xây dựng quê hương".

Trao đổi với chúng tôi, ông Vũ Anh Tuấn, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Tây Đô, cho biết: Trên địa bàn xã có nhiều di tích gắn liền với lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, tiêu biểu là chùa Xuân Áng. Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền luôn quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy các giá trị của di tích, xem đây là điểm nhấn thu hút du khách, thúc đẩy du lịch tâm linh phát triển, vừa là kênh giáo dục truyền thống cách mạng hiệu quả cho các thế hệ. Hiện nay, được sự quan tâm của Nhà nước cùng sự chung tay của cộng đồng, chùa Xuân Áng đang được đầu tư tu bổ, tôn tạo nhiều hạng mục quan trọng. Để sớm đưa công trình vào phục vụ đời sống tín ngưỡng của Nhân dân, xã tăng cường chỉ đạo đơn vị thi công nhằm đẩy nhanh tiến độ, đảm bảo chất lượng công trình.

Rời chùa Xuân Áng, chúng tôi đến thăm di tích lịch sử cách mạng khu lưu niệm Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (thời kỳ 1947-1954) tại làng Quần Tín, xã Thọ Ngọc. Theo tài liệu lưu giữ tại Phòng Văn hóa - Xã hội xã Thọ Ngọc, khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ năm 1946, tỉnh Thanh Hóa trở thành một vùng tự do an toàn, vì vậy nhiều cơ quan Trung ương và Hà Nội đã lựa chọn nơi đây làm địa điểm sơ tán. Trong đó, làng Quần Tín là nơi tập hợp nhiều văn nghệ sĩ lớn của cả nước, đồng thời cũng là một trung tâm đào tạo cán bộ văn hóa phục vụ cho công cuộc kháng chiến và kiến quốc sau này. Thời điểm đó, nơi đây là trụ sở làm việc của Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (sau này là Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam). Từ trung tâm đào tạo văn hóa đầy ý nghĩa này, nhiều học viên và con em cán bộ sơ tán đã trưởng thành, trở thành những người nổi tiếng trên nhiều lĩnh vực, như các đồng chí: Phan Diễn (Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư), Nguyễn Mạnh Cầm (Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao)... cùng nhiều nhà văn, nhà thơ khác.

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa, năm 2013, địa điểm khu lưu niệm Hội Văn nghệ Việt Nam (thời kỳ 1947-1954) làng Quần Tín được xếp hạng là Di tích lịch sử cách mạng cấp tỉnh. Năm 2024, được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Nhân dân, di tích được khôi phục, tu bổ với các hạng mục, như: bảo tồn, tôn tạo giếng cổ; tôn tạo làm mới nhà bia lưu niệm; đình; các công trình phụ trợ... đáp ứng nguyện vọng của Nhân dân.

Ông Lê Hữu Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Thọ Ngọc, chia sẻ: Khu lưu niệm Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam (1947-1954) tại làng Quần Tín không chỉ là niềm tự hào của người dân xã Thọ Ngọc, mà còn là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Nhằm phát huy giá trị di tích này, xã tiếp tục tăng cường quản lý, bảo vệ di tích, đồng thời chỉ đạo các trường học đẩy mạnh giáo dục giá trị di sản và tổ chức các buổi học thực địa tại di tích. Những hoạt động này giúp học sinh thêm trân trọng, từ đó có hành động thiết thực để gìn giữ và phát huy giá trị di sản của cha ông.

Cùng với di tích lịch sử cách mạng chùa Xuân Áng, khu lưu niệm Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam, trên địa bàn tỉnh hiện có hơn 140 di tích lịch sử cách mạng được xếp hạng, số còn lại đã và đang được xây dựng hồ sơ, quy hoạch di tích đề nghị xếp hạng. Những năm qua, được sự quan tâm của các cấp ủy đảng, chính quyền, nhiều di tích lịch sử cách mạng đã được tu bổ, tôn tạo, phát huy giá trị. Tiêu biểu như di tích cách mạng Yên Trường (Thọ Lập), di tích Lò cao kháng chiến Hải Vân (Như Thanh), di tích Chiến khu Ngọc Trạo (Ngọc Trạo), chùa Mật Đa (Hàm Rồng)... tạo điều kiện cho Nhân dân, du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm; giáo dục truyền thống cách mạng.

Bà Bùi Thị Tuyết, Trưởng phòng Quản lý Di sản Văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa, chia sẻ: Để phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa và cách mạng, các địa phương quan tâm huy động mọi nguồn lực cho công tác tu bổ, tôn tạo. Bên cạnh đó, chú trọng đến vai trò của đoàn viên, thanh niên và học sinh trong việc chỉnh trang cảnh quan, trồng hoa, cây xanh và tích hợp mã QR hỗ trợ du khách chủ động tra cứu thông tin tại các di tích. Các trường học cần duy trì hoạt động kết nạp đội, đoàn tại di tích, kết hợp tổ chức các chương trình ngoại khóa, tham quan về nguồn. Tăng cường quảng bá giá trị di tích để thu hút Nhân dân, du khách thập phương đến tham quan, trải nghiệm, tạo nguồn lực nội sinh thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Mạnh Hải