Tìm lời giải cho bài toán thiếu lao động nghề biển

Tỉnh Thanh Hóa sở hữu chiều dài bờ biển hơn 102km với ngư trường rộng lớn, cùng hàng nghìn tàu thuyền đánh bắt xa bờ, đó là điều kiện thuận lợi để phát triển nghề biển. Tuy nhiên, các địa phương ven biển trên địa bàn tỉnh đang đối mặt với nhiều khó khăn trong phát triển bền vững nghề biển, trong đó có tình trạng thiếu lao động.

Nghề biển tạo việc làm cho hàng nghìn lao động xã Tiên Trang (trong ảnh: Thuyền cập bến cá trên địa bàn xã Tiên Trang).

Dù đã trở về đất liền hàng tháng trời từ chuyến biển trước nhưng ông Đinh Văn Tài, chủ tàu TH 91758, xã Tiên Trang vẫn không tìm đủ “bạn tàu” để vươn khơi chuyến mới. Nhìn cơ ngơi hàng tỉ đồng phải nằm bờ giữa những ngày thời tiết thuận lợi, ông Tài vô cùng sốt ruột. Ông Tài chia sẻ: “Hiện nay, để tìm được 8 - 10 thuyền viên, người lao động bảo đảm cho một chuyến đi không phải dễ dàng. Bởi, người dân địa phương đã chuyển đổi sang làm nghề khác đỡ vất vả, nguy hiểm hơn. Tình trạng này đang khiến chúng tôi thiệt hại về kinh tế lớn khi đầu tư tàu thuyền, trang thiết bị hiện đại nhưng không thể vươn khơi”.

Cũng chung hoàn cảnh “đỏ mắt” tìm bạn tàu, ông Lương Ngọc Phương, chủ tàu TH 92839, phường Sầm Sơn - dù đã chuẩn bị nhu yếu phẩm cho một chuyến biển kéo dài 20 ngày song chưa thể khởi hành vì chưa đủ nhân lực. Ông Phương chia sẻ: “Với tàu công suất lớn, mỗi chuyến đi biển, chúng tôi cần ít nhất 12 lao động có kinh nghiệm, song hầu hết các chuyến chỉ tìm được 70 - 80% số lao động cần. Có những lần không thể vươn khơi vì thiếu nhân lực”.

Tình trạng thiếu lao động cho các chuyến khai thác đang diễn ra thường xuyên ở các địa phương ven biển. Theo các chủ tàu, việc tìm được đủ lao động làm việc trên tàu đã khó nhưng tìm được lao động trẻ, có tay nghề lại càng khó hơn. Mức thu nhập bình quân của các lao động trực tiếp đi biển từ 9 - 10 triệu đồng/tháng, thậm chí ở thời gian cao điểm nhiều chủ tàu còn nâng mức thu nhập lên 10 - 12 triệu đồng/người/tháng nhưng vẫn khó thu hút nhân lực.

Theo các chủ tàu nguyên nhân khan hiếm lao động nghề biển là do những năm gần đây, hầu hết các tàu công suất lớn phải tìm kiếm những ngư trường mới, xa bờ mới đạt hiệu quả khai thác nên nhu cầu sử dụng lao động nhiều hơn trước. Nguồn lao động hiện có tại các địa phương không đủ để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. Bên cạnh đó, Luật Thủy sản và Bộ luật Lao động đã có những quy định liên quan đến trình độ chuyên môn, chế độ của thuyền viên lao động trên tàu công suất 90CV trở lên nên việc những tàu công suất lớn tìm được lao động bảo đảm yêu cầu theo quy định của pháp luật lại càng khó hơn.

Bà Trần Thị Huệ, Chủ tịch UBND xã Tiên Trang, cho biết: “Xã Tiên Trang có 354 phương tiện khai thác, đánh bắt; trong đó, có 253 phương tiện tàu, thuyền hoạt động ngoài khơi, ngoài lộng; với khoảng 2.900 lao động hoạt động thường xuyên trên biển. Tuy nhiên, người dân làm nghề bằng kinh nghiệm, truyền thống nên hiệu quả và tính bền vững chưa cao. Do đó, UBND xã đã giải bài toán thiếu lao động biển bằng cách tuyên truyền, vận động chủ tàu đầu tư cơ giới hóa vào nghề cá để giảm nhu cầu sử dụng lao động và nâng cao hiệu quả kinh tế”.

Theo thống kê, tính đến tháng 9/2026, trên địa bàn tỉnh có 6.190 phương tiện làm nghề khai thác thủy sản, trong đó có 949 tàu có chiều dài từ 15m trở lên khai thác vùng khơi và khoảng 21.900 lao động gắn bó với nghề biển. Tuy nhiên, phần lớn là lao động không chuyên, thiếu tính ổn định, trình độ thấp; mới chỉ có khoảng 50% số lao động nghề biển được qua đào tạo, kể cả tham gia các lớp tập huấn, các khóa học ngắn ngày.

Để giải quyết căn cơ điểm nghẽn về nhân lực và đưa ngành thủy sản Thanh Hóa phát triển bền vững, tỉnh đã tuyên truyền hỗ trợ ngư dân đầu tư công nghệ vào khai thác để giảm lao động, tăng hiệu quả khai thác. Cùng với đó, ngành nông nghiệp đã phối hợp với các địa phương chú trọng mở rộng các lớp bồi dưỡng ngắn hạn về kỹ thuật khai thác hiện đại, vận hành thiết bị hàng hải, an toàn trên biển và phổ biến sâu rộng các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp cho ngư dân, nhằm xây dựng một thế hệ ngư dân mới có đầy đủ chứng chỉ chuyên môn, từng bước chuyển đổi từ phương thức khai thác kinh nghiệm truyền thống sang tư duy làm nghề biển chuyên nghiệp, hiện đại.

Bài và ảnh: Lê Thanh