Chính sách từ lòng hiếu nghĩa, bác ái

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, chiến tranh đã lùi xa nhưng những hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc chưa bao giờ thuộc về quá khứ. Dấu tích của chiến tranh vẫn hiện hữu trong những người lính mang thương tật suốt đời, những bà mẹ lặng lẽ bên bàn thờ liệt sĩ và trong ký ức của biết bao gia đình Việt Nam. Thấu cảm nỗi đau và trân trọng biết ơn sự hy sinh to lớn ấy, đạo lý tri ân và trách nhiệm chăm lo người có công của toàn xã hội càng trở nên có ý nghĩa và phải được biến thành hành động, việc làm cụ thể, thiết thực.

Thương binh Hoàng Trọng Bái (xã Hoằng Lộc) được chăm sóc tận tình tại Trung tâm Nuôi dưỡng,điều dưỡng người có công Thanh Hóa.

Trong hệ thống chính sách an sinh xã hội, chính sách ưu đãi người có công với cách mạng luôn giữ một vị trí đặc biệt. Nếu các chính sách an sinh khác hướng đến bảo đảm đời sống cho những nhóm yếu thế thì chính sách người có công còn mang một tầng ý nghĩa sâu xa hơn: Sự tri ân của Đảng, Nhà nước và Nhân dân đối với những người đã hiến dâng tuổi thanh xuân, sức khỏe, hạnh phúc, thậm chí cả cuộc đời để đổi lấy nền hòa bình, độc lập hôm nay.

Đó không phải là sự hỗ trợ đơn thuần, mà là đạo lý được cụ thể hóa bằng chính sách, là truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” được thể hiện bằng những việc làm lâu dài và bền bỉ.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Thương binh, bệnh binh, gia đình liệt sĩ và gia đình quân nhân là những người có công với Tổ quốc, với Nhân dân. Vì vậy, bổn phận của chúng ta là phải biết ơn, phải yêu thương và giúp đỡ họ”. Như vậy, hiếu nghĩa và bác ái chính là nền tảng tư tưởng cho việc xây dựng và thực thi chính sách ưu đãi người có công.

Tiếp nối tinh thần ấy, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: “Dân tộc Việt Nam ta vốn có truyền thống uống nước nhớ nguồn, biết ơn và tri ân các thế hệ đi trước. Trong mỗi giai đoạn cách mạng, dù khó khăn đến đâu, Đảng, Nhà nước ta luôn coi trọng và thực hiện tốt nhất có thể chính sách xã hội đối với người đã có công với nước, những người đã đóng góp, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc”. Đó không chỉ là sự khẳng định về chủ trương nhất quán của Đảng, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm của toàn xã hội đối với những người đã làm nên lịch sử.

Tinh thần ấy những năm qua được cụ thể hóa bằng việc không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật về người có công. Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng năm 2020 cùng các văn bản hướng dẫn thi hành đã mở rộng đối tượng thụ hưởng, bổ sung nhiều chính sách thiết thực, cải cách thủ tục hành chính và từng bước tháo gỡ những vướng mắc tồn tại qua nhiều thời kỳ. Không chỉ bảo đảm đầy đủ các chế độ trợ cấp, chính sách còn hướng tới chăm sóc toàn diện về y tế, giáo dục, nhà ở, phục hồi chức năng và đời sống tinh thần cho người có công và thân nhân.

Là một trong những địa phương có số lượng người có công lớn nhất cả nước, Thanh Hóa hiện có hơn 350 nghìn người có công với cách mạng; trong đó có gần 56 nghìn liệt sĩ, hơn 43 nghìn thương binh, gần 16 nghìn bệnh binh và hàng nghìn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Phía sau những con số ấy là biết bao số phận, biết bao gia đình đã gửi lại tuổi trẻ, hạnh phúc riêng tư cho độc lập của dân tộc.

Những năm qua, tỉnh đã triển khai đồng bộ các chính sách ưu đãi, từ chi trả trợ cấp thường xuyên, cấp bảo hiểm y tế, điều dưỡng phục hồi sức khỏe đến hỗ trợ giáo dục, chỉnh hình, phục hồi chức năng và cải thiện nhà ở cho người có công. Hầu hết các hộ gia đình người có công trên địa bàn tỉnh đều có mức sống bằng hoặc cao hơn mức sống trung bình tại nơi cư trú. Các nghĩa trang liệt sĩ, nhà bia ghi danh, đài tưởng niệm anh hùng liệt sĩ tiếp tục được quan tâm tu bổ, trở thành những “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước và lòng biết ơn cho thế hệ trẻ.

Điều đáng trân trọng hơn cả là, phía sau những con số về kinh phí hay tỷ lệ thụ hưởng là sự chăm lo bền bỉ của cả hệ thống chính trị và cộng đồng xã hội. Từ các phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, xây dựng Quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”, nhận phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đến những hoạt động thăm hỏi, chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ vào mỗi dịp lễ, tết hay Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, tất cả đều góp phần làm cho sự tri ân không chỉ dừng lại ở những lời nói, mà được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể.

Tiếp nối những kết quả đã đạt được, vẫn còn những khoảng lặng cần tiếp tục được lấp đầy bằng trách nhiệm, sự tận tâm và cả lòng nhân ái của những người thực thi chính sách.

Thực tiễn cho thấy, chính sách dù được xây dựng đầy đủ đến đâu cũng chỉ thực sự có ý nghĩa khi đến đúng người, đúng thời điểm và được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm cao nhất.

Hậu quả chiến tranh vẫn hiện hữu trong những bộ hồ sơ chưa trọn vẹn, những giấy tờ thất lạc, những thông tin bị gián đoạn sau nhiều thập kỷ. Có những trường hợp đủ điều kiện nhưng quá trình xác minh kéo dài vì thiếu căn cứ pháp lý. Mỗi hồ sơ còn tồn đọng không chỉ là một thủ tục hành chính chưa hoàn tất, mà còn là nỗi trăn trở của thân nhân người có công với cách mạng.

Với địa bàn rộng, nhiều xã ở vùng sâu, vùng xa, Thanh Hóa cũng đối diện không ít khó khăn trong quá trình triển khai chính sách. Hồ sơ người có công được hình thành qua nhiều thời kỳ lịch sử, lưu giữ ở nhiều cấp; trong khi đội ngũ cán bộ làm công tác chính sách ở cơ sở thường xuyên thay đổi. Những yếu tố ấy phần nào ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết hồ sơ và việc tiếp cận chính sách của người dân.

Đối với người có công, thời gian có ý nghĩa đặc biệt. Nhiều thương binh, bệnh binh hôm nay tuổi đã ngoài bảy mươi, tám mươi; sức khỏe giảm sút sau những năm tháng mang thương tật. Nhiều thân nhân liệt sĩ cũng đã ở tuổi xế chiều. Nếu không kịp thực hiện đầy đủ chính sách đối với những con người đã cống hiến và hy sinh vì Tổ quốc, vì dân tộc thì mỗi ngày chờ đợi, mỗi hồ sơ kéo dài là thêm phần day dứt với tất cả chúng ta, chứ không riêng người làm công tác chính sách.

Chính từ thực tiễn ấy, TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, nhiều lần nhấn mạnh một thông điệp giản dị nhưng sâu sắc: “Nếu không giải quyết chính sách từ trái tim, từ tấm lòng thì không thực hiện được”.

Câu nói ấy không chỉ đề cập đến phương pháp làm việc, mà còn đặt ra yêu cầu về đạo đức công vụ. Người cán bộ làm công tác chính sách đối với người có công không chỉ giải quyết một bộ hồ sơ hành chính. Sau từng trang giấy là một cuộc đời, một gia đình, một phần ký ức của dân tộc. Sau những dòng xác nhận ngắn gọn là những năm tháng chiến đấu nơi chiến trường, là những mất mát âm thầm mà không một chế độ nào có thể bù đắp đầy đủ.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách theo hướng đồng bộ, hiện đại và nhân văn hơn. Không chỉ rà soát, sửa đổi những quy định còn bất cập, đơn giản hóa thủ tục hành chính hay hoàn thiện cơ sở dữ liệu người có công, điều quan trọng hơn là xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, trách nhiệm và bản lĩnh nghề nghiệp, có tinh thần đạo đức công vụ cao. Mới đây, Ban Bí thư đã có chỉ đạo về việc khẩn trương hoàn thành việc sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh Ưu đãi người có công trong tháng 7/2026, bảo đảm bám sát các chủ trương, định hướng của Đảng và yêu cầu thực tiễn trong tình hình mới; đồng thời giải quyết dứt điểm các đối tượng tồn đọng do lịch sử để lại và nhận thức khác nhau.

Điều cốt lõi nhất là phải nhận thức đầy đủ rằng: sự tri ân cũng không thể chỉ là trách nhiệm của các cơ quan Nhà nước. Nếu chính sách người có công là điểm tựa thì các phong trào lan tỏa trong cộng đồng, toàn xã hội như phong trào “Đền ơn đáp nghĩa”, chăm lo người có công, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, tu bổ nghĩa trang liệt sĩ... chính là mạch nguồn tri ân hiếu nghĩa bác ái được bồi đắp qua biết bao thế hệ. Làm tốt chính sách người có công bằng tất cả trái tim cũng chính là cách dân tộc Việt Nam gìn giữ ký ức lịch sử bằng hành động. Và hơn hết, đó là thước đo của văn hóa, của đạo lý và của trách nhiệm quốc gia đối với những người đã hiến dâng cuộc đời mình để đất nước có được hòa bình, độc lập và vị thế như hôm nay.

Bài và ảnh: Nguyễn Hường