Bảo vệ trẻ em bằng pháp luật

Trẻ em là nhóm đối tượng đặc biệt cần được quan tâm, bảo vệ bởi sự non nớt về nhận thức, thiếu kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Khi trở thành nạn nhân của các hành vi xâm hại hoặc liên quan đến pháp luật, các em thường gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Bởi vậy, trợ giúp pháp lý (TGPL) không chỉ là chính sách mang tính nhân văn, mà còn là “lá chắn” pháp lý giúp trẻ em được bảo vệ, hỗ trợ và tiếp cận công lý một cách bình đẳng.

Học sinh Trường THCS Phong Sơn tìm hiểu về quyền được trợ giúp pháp lý của trẻ em.

Một trong những vụ việc thể hiện rõ vai trò và tính nhân văn của công tác TGPL là Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh thực hiện có hiệu quả vụ án xâm hại tình dục trẻ em, giết người xảy ra trên địa bàn xã Hợp Tiến, huyện Triệu Sơn cũ. Đối tượng Nguyễn Văn Hiếu (sinh năm 1992) ở xã Hợp Lý, huyện Triệu Sơn cũ, khi phát hiện bé gái 11 tuổi ở nhà một mình nên đã thực hiện hành vi xâm hại tình dục, sau đó chém 5 nhát vào người nạn nhân hòng giết người diệt khẩu. Do được phát hiện kịp thời, người dân địa phương đã cứu chữa nạn nhân thoát chết nhưng bị thương nặng phải điều trị dài ngày. Sự việc xảy ra đột ngột, gia đình nạn nhân lại không có kiến thức pháp luật nên lúng túng trong lưu giữ tang chứng, vật chứng, cung cấp thông tin vụ việc cho cơ quan chức năng. Sau khi vụ án xảy ra, cùng với sự vào cuộc của lực lượng công an, các cơ quan tố tụng, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã cử trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho nạn nhân.

Bà Lê Thu Hằng, trợ giúp viên pháp lý, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh - người được giao nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi cho bị hại, chia sẻ: "Nạn nhân là trẻ em, lại bị tổn thương nặng cả về thể chất lẫn tinh thần nên rất khó khăn trong cung cấp thông tin. Bên cạnh đó, trong quá trình điều trị và chăm sóc bệnh nhân, gia đình bị hại không thể thống kê hết được chi phí và tổn thương mà nạn nhân phải gánh chịu. Trợ giúp viên pháp lý đã hướng dẫn người nhà nạn nhân thu thập các tài liệu, tình tiết liên quan đến vụ án, chi phí bồi thường dân sự để yêu cầu gia đình bị can bồi thường cho gia đình nạn nhân. Trợ giúp viên pháp lý cũng tham gia từ giai đoạn chuẩn bị xét xử vụ án đến khi kết thúc vụ án, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị hại".

Trường hợp em Đào Quỳnh A (sinh năm 2010) ở xã Hà Trung, là trẻ mồ côi, bản thân bị khuyết tật tâm thần bẩm sinh, mọi sinh hoạt trong cuộc sống thường ngày rất khó khăn. Hiện nay em được bác ruột nuôi nấng. Thế nhưng, phần tài sản bố mẹ em để lại cho em bị một người trong dòng họ chiếm đoạt. Nhận được yêu cầu TGPL của người thân em A, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã tham gia hướng dẫn hoàn thiện thủ tục, thu thập thông tin, chứng cứ để bảo vệ quyền lợi cho em về mặt pháp luật. Đến nay, em Đào Quỳnh A đã được hưởng mọi quyền lợi hợp pháp theo đúng quy định của pháp luật.

Thời gian qua, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã cử trợ giúp viên pháp lý tham gia nhiều vụ án liên quan đến trẻ em. Trong quý I/2026, trung tâm đã thực hiện TGPL 189 vụ việc, trong đó có hàng chục vụ việc trẻ em là bị hại trong các hành vi xâm hại thân thể, xâm hại tình dục, bạo lực gia đình; các vụ việc tranh chấp quyền nuôi con, cấp dưỡng... Trong quá trình tham gia tố tụng, trợ giúp viên pháp lý không chỉ thực hiện chức năng bào chữa, bảo vệ quyền lợi cho trẻ em, mà còn phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng nhằm bảo đảm các thủ tục tố tụng thân thiện với trẻ em theo quy định của pháp luật. Điều này giúp hạn chế những tổn thương tâm lý, tạo điều kiện để trẻ em được lắng nghe và bảo vệ một cách tốt nhất. Nhiều vụ việc đã được giải quyết khách quan, đúng quy định pháp luật, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền trẻ em và củng cố niềm tin của người dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.

Nhằm nâng cao hiệu quả tiếp cận pháp luật cho trẻ em, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh đã chủ động phối hợp với các sở, ngành, địa phương triển khai nhiều hoạt động truyền thông, phổ biến pháp luật phù hợp với từng nhóm đối tượng. Các buổi truyền thông pháp luật được tổ chức tại trường học, trung tâm giáo dục nghề nghiệp, cơ sở bảo trợ xã hội, nhà văn hóa thôn, bản với nội dung gần gũi, dễ hiểu. Nhiều chuyên đề được xây dựng xoay quanh các vấn đề trẻ em thường gặp như: phòng, chống bạo lực học đường và xâm hại trẻ em; phòng, chống tảo hôn; an toàn trên không gian mạng; quyền và nghĩa vụ của trẻ em theo pháp luật.

Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh cũng thường xuyên phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế, đoàn thanh niên, các cơ quan bảo vệ pháp luật và chính quyền các địa phương để phát hiện, tiếp nhận, hỗ trợ các trường hợp trẻ em cần TGPL. Thông qua mạng lưới cộng tác viên và các đầu mối tại cơ sở, nhiều trường hợp trẻ em có nguy cơ bị xâm hại hoặc đang gặp khó khăn về pháp lý đã được phát hiện sớm, hỗ trợ kịp thời. Công tác tư vấn, hòa giải, hỗ trợ tâm lý và bảo vệ trẻ em được thực hiện đồng bộ, tạo nên cơ chế bảo vệ toàn diện cho trẻ em. Đặc biệt, các chương trình phối hợp truyền thông về quyền trẻ em, bình đẳng giới và phòng, chống bạo lực gia đình, xâm hại trẻ em đã góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng, gia đình và nhà trường trong việc bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ trong cuộc sống.

Ông Đặng Văn Đương, Phó Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh, cho biết: "Xác định con người là yếu tố quyết định chất lượng hoạt động TGPL, tỉnh Thanh Hóa luôn quan tâm xây dựng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý có trình độ chuyên môn, kỹ năng nghiệp vụ và tinh thần trách nhiệm cao. Chúng tôi thường xuyên mở các lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu về quyền trẻ em, kỹ năng tham gia tố tụng đối với người chưa thành niên, kỹ năng tư vấn và hỗ trợ tâm lý cho trẻ em. Qua đó giúp đội ngũ làm công tác TGPL nâng cao năng lực, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong công tác bảo vệ trẻ em".

Với những kết quả đạt được, công tác TGPL cho trẻ em tại Thanh Hóa đang khẳng định vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên. Đây không chỉ là sự hỗ trợ về mặt pháp lý, mà còn là sự quan tâm, đồng hành của xã hội nhằm tạo môi trường an toàn để trẻ em phát triển toàn diện.

Bài và ảnh: Lê Nụ