Bảo tồn di tích trước sức ép thời gian

Những dấu tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn phường Nam Sầm Sơn được lưu giữ qua hệ thống di tích, gắn với đời sống và ký ức của cộng đồng. Tuy nhiên, trước tác động của thời gian, thời tiết và quá trình sử dụng, một số di tích đã xuống cấp, đặt ra yêu cầu cần được quan tâm, bảo vệ và tu bổ kịp thời.

Di tích bia chùa Kênh có nhiều hạng mục xuống cấp cần được trùng tu, tôn tạo.

Tại đình - chùa làng Bùi - di tích không chỉ có giá trị về kiến trúc, nghệ thuật mà còn mang đậm dấu ấn văn hóa làng quê, những dấu vết xuống cấp hiện khá rõ. Đình phối thờ Cao Sơn Tôn Thần và vị thần trụ quốc Vũ Huân tướng quân, thần Vũ xương Trung hầu Nguyễn Xuân Mậu. Theo tài liệu, đình có từ khoảng thế kỷ XIII và trải qua nhiều lần trùng tu. Đến nay, đình còn lưu giữ nhiều cấu kiện kiến trúc, hoa văn chạm khắc gỗ có giá trị nghệ thuật kiến trúc cùng hệ thống bia là những tư liệu có giá trị về lịch sử hình thành vùng đất.

Qua thời gian, nhiều hạng mục của di tích đã xuống cấp. Nền lát gạch tại tòa Đại đình bong rộp, một số bậc đá nứt vỡ, tường rêu mốc, bong tróc. Đáng chú ý, hệ thống khung, cột, bộ vì, xà và các cấu kiện mái bị mối mọt; một số cây hoành bị gãy, mất khả năng chịu lực, nhiều cấu kiện mái đã mục hỏng.

Ông Lê Văn Nguyệt, thành viên tổ quản lý di tích cho biết: “80% cấu kiện gỗ của đình đã xuống cấp. Sân nền di tích thấp hơn mặt đường nên thường xuyên bị ngập, ảnh hưởng đến công trình. Trong khi đó, đình - chùa làng Bùi vẫn là nơi tổ chức Hội làng vào tháng Giêng hằng năm và các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng”.

Không riêng đình - chùa làng Bùi, bia chùa Kênh- di tích lịch sử, văn hóa cấp quốc gia trên địa bàn phường Nam Sầm Sơn, cũng đang đứng trước tình trạng xuống cấp. Các cấu kiện gỗ tại Nhà thờ Thánh bị mối mọt; Cung Tam Bảo xuống cấp, thấm dột; Nhà Bia có nhiều vị trí hư hỏng mái, bong tróc lớp vữa. Hệ thống điện tại di tích cũng được địa phương đánh giá chưa bảo đảm an toàn.

Bia chùa Kênh là nơi phối thờ Đức Phật và lục vị tướng công - những người có công trong cuộc chiến chống quân Nguyên Mông, đứng đầu là tướng Lê An. Di tích hiện lưu giữ tấm bia cổ - một di vật quý của văn hóa thời Trần. Bia cao 1,5m, rộng 0,6m, dày 0,25m, dựng trên lưng rùa. Trán bia tác đôi rồng chầu mặt trời, uốn khúc cuồn cuộn, khỏe mạnh. 4 chữ trên bia “Hưng Phúc Tự Bi” viết theo lối chữ triện. Văn bia được soạn khắc năm 1326 do Đô Tướng quân Trần Quốc Chinh đại phu soạn, ghi lại việc dựng chùa và công tích của tướng Lê Mạnh.

Trải qua nhiều thế kỷ, những tác động của thời gian khiến mặt chữ trên bia bị bào mòn, đá bia có dấu hiệu phong hóa, ảnh hưởng đến việc bảo tồn và nhận diện các giá trị tư liệu được lưu giữ trên bia. Đây là một trong những tấm bia thời Trần còn lại ở Việt Nam, vì vậy, rất cần sự quan tâm, bảo vệ đối với những tư liệu vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa.

Trước thực trạng trên, UBND phường Nam Sầm Sơn đã đề nghị cơ quan chuyên môn xác nhận tình trạng xuống cấp của bia chùa Kênh, làm cơ sở lập dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi. Di tích đang được triển khai các bước tu bổ, song tiến độ còn chậm.

Từ thực tế tại đình - chùa làng Bùi và bia chùa Kênh có thể thấy, bảo tồn không thể chỉ được đặt ra khi công trình đã hư hỏng nghiêm trọng, mà cần được thực hiện thường xuyên, từ theo dõi hiện trạng, bảo quản đến tu bổ đúng quy định, phù hợp với giá trị của từng di tích. Khi công trình xuống cấp, việc phát hiện, đánh giá và có phương án can thiệp kịp thời càng trở nên cần thiết, nhằm hạn chế những hư hỏng lan rộng, bảo vệ các yếu tố gốc và tránh phát sinh những chi phí lớn hơn cho công tác tu bổ về sau.

Trên địa bàn phường hiện có 8 di tích, trong đó có 1 di tích quốc gia và 7 di tích cấp tỉnh. Nhiều năm qua, chưa có di tích nào được tu bổ đồng bộ, trong khi tác động của thời gian, thời tiết và quá trình sử dụng vẫn diễn ra từng ngày.

Bà Văn Thị Hằng, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội phường Nam Sầm Sơn, cho biết: “Việc bảo tồn, phát huy giá trị các di tích trên địa bàn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết, nhất là trong bối cảnh nhiều công trình đã chịu tác động của thời gian và thời tiết. Phường đã và đang rà soát hiện trạng các di tích, xác định những hạng mục xuống cấp cần ưu tiên xử lý để phối hợp với cơ quan chuyên môn hoàn thiện hồ sơ, từng bước bảo quản, tu bổ theo quy định. Đồng thời, phường sẽ tăng cường quản lý, phát huy vai trò của cộng đồng trong gìn giữ các giá trị di tích”.

Bài và ảnh: Thùy Linh