Di tích cách mạng bên sông Lèn huyền thoại

Từ những năm 1930 - 1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc đã lan rộng trên địa bàn huyện Hà Trung (cũ), tỉnh Thanh Hoá. Được tổ chức Đảng cấp trên và cán bộ Xứ ủy Trung Kỳ trực tiếp chỉ đạo, lớp đảng viên Cộng sản đầu tiên trong huyện như đồng chí Nguyễn Xuân Phương, Nguyễn Văn Huệ, Mai Tự Cường, Đào Xuân Tỵ, Đào Văn Nghinh đã có mặt tại buổi lễ thành lập chi bộ vào ngày 10/10/1930 tại “Gác chuông chùa Trần”. Tại đây, đồng chí Nguyễn Xuân Phương (quê ở thôn Bình Lâm) từng là hội viên Xích vệ đỏ tại thành phố Vinh (cũ) được cử làm Bí thư Chi bộ...

Chùa Trần, tên chữ là Phúc Linh tự toạ lạc giữa ngôi làng Trần Thôn xưa dân cư sầm uất, nay là thôn Hà Ngọc. Trải bao thăng trầm lịch sử và thời gian, chùa Trần mang kiến trúc thời Nguyễn không còn nguyên vẹn như thuở ban đầu. May mắn là các di vật gốc như gác chuông, tấm bia ký bằng đá thời nhà Nguyễn, ba tháp xá lỵ an táng các vị trụ trì chùa đã phủ dầy lớp rêu phong cổ kính, ban thờ lộ thiên, lô nhàng, ống hương, lọ hoa... được dân làng bảo vệ gìn giữ cho tới ngày nay.

Chùa Trần là Di tích lịch sử cách mạng trọng điểm của xã Hà Trung, được xếp hạng cấp tỉnh năm 2006.

Nhân dịp kỷ niệm 70 năm thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên của huyện Hà Trung (cũ) (10/10/1930 - 10/10/2000), địa phương đã đầu tư kinh phí sửa lại gác chuông hư hỏng, khắc lại bức đại tự, câu đối; xây nhà bia bảo vệ tấm bia ký lưu danh các chiến sĩ cộng sản bằng chữ Việt in hoa, tóm tắt sự kiện lịch sử và các đợt trùng tu; xây cổng ra vào, khuôn viên tường rào, san lấp mặt bằng với tổng kinh phí đầu tư công hàng tỷ đồng...

Phối cảnh tổng thể chùa Trần.

Theo dấu tích sử xưa, vào thời nhà Trần, dòng họ Lê của Tuyên úy Lê Huấn là một thế lực lớn ở xứ Thanh và trong cả nước. Dòng họ này có công đưa họ Hồ lên nắm giữ quyền lực vào cuối thời Trần.

Chùa Trần hiện còn lưu giữ tấm bia ký bằng đá thời nhà Nguyễn dựng trên lưng rùa, cho biết: “Chùa thờ Đức Phật, gọi là Phúc Linh tự của làng Trần Thôn ta, phía trước nhìn ra sông Lèn, phía sau tựa vào núi Ốc Sơn là chùa Trang Các có từ xưa... Năm Kỷ Mùi (1859), nhà sư chân tu thiện giới tên là Tâm Định được mời đến, cổ đeo tràng hạt, tay cầm gậy phướn, chủ trì cùng dân làng phát tâm công đức xây chùa. Đến năm Kỷ Sửu (1889) xây gác chuông cao chót vót. Năm Nhâm Thìn (1892) trùng tu chùa; năm Quý Tỵ (1893) xây lại nhà Tổ; năm Tân Sửu (1902) trùng tu, tạc tượng Phật, mở rộng, sửa sang, giữ nét cổ kính, sáng tạo nhưng vẫn mang vẻ đẹp Đạo Phật, để vạn đời sau cùng giang sơn không phai mờ"... (Bản dịch do xã Hà Ngọc (cũ) cung cấp) là một trong các minh chứng của quá khứ về di sản Phúc Linh tự.

Trao đổi với Đại đức Thích Nguyên Giác, trụ trì chùa Phúc Linh hiện nay, thầy cho biết: Trước khi về trụ trì, làng đã có người thường xuyên đến quét dọn trông coi, hương khói vào các ngày rằm, mùng một hàng tháng để phục vụ bà con đến dâng hương lễ Phật cầu sức khỏe bình an, mưa thuận gió hòa, làm ăn phát đạt thịnh vượng...

Là chức sắc Phật giáo trong tỉnh, Thượng toạ Thích Tâm Định, Đại đức Thích Tâm Hoà được Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa cử về lần lượt trụ trì chùa Trần. Được sự ủng hộ, phát tâm công đức của tín đồ Phật tử và nỗ lực rất lớn của các vị chức sắc tu hành trên cử về, ngôi chùa mới với kết cấu vật liệu truyền thống mái lợp ngói được hoàn thiện làm nơi Nhân dân, phật tử đến lễ Phật thuận lợi; tu sửa lại điện thờ Thánh Mẫu; đúc mới đại hồng chung; lắp đặt hệ thống chiếu sáng và công trình phụ trợ với số tiền hàng tỷ đồng...

Theo Đại đức Thích Nguyên Giác, công việc trùng tu ngôi chùa nhằm đảm bảo kết cấu kiến trúc bền vững lâu dài, đáp ứng không gian văn hóa, nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo của Nhân dân, Phật tử gần xa và xứng tầm với “chùa cảnh tinh tiến” xứ Thanh.

Thực hiện phục hồi di tích chùa Trần phải căn cứ vào các quyết định của UBND huyện Hà Trung và UBND xã Hà Ngọc (cũ). Đồng thời căn cứ vào văn bản của UBND xã Hà Trung ký ban hành như: Quyết định số 120/QĐ-UBND, ngày 25/01/2026 của UBND xã Hà Trung “Về việc phê duyệt điều chỉnh kế hoạch lựa chọn nhà thầu các gói thầu còn lại thuộc Dự án Bảo quản, tu bổ, phục hồi di tích lịch sử cách mạng chùa Trần, xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung”.

Việc phục hồi, trùng tu chùa Trần đảm bảo tuân thủ quy định của nhà nước và pháp luật hiện hành. Trụ trì chùa Trần cho biết: Ngày 11/5/2025 (tức 14/4 năm Ất Tỵ) tại chùa Trần, xã Hà Ngọc (cũ) có đại diện lãnh đạo Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hoá, đại diện cấp ủy, chính quyền và ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham dự lễ động thổ xây dựng “Ngôi đại hùng bảo điện chùa Trần”.

Nghi thức khởi công trùng tu chùa Trần.

Xây dựng từ thời Nguyễn đến nay, nhưng do thời gian bào mòn và hậu quả chiến tranh huỷ hoại, chùa Trần đã trải qua nhiều lần trùng tu tôn tạo.

Được sự quan tâm lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền trước đây và chính quyền địa phương hai cấp hiện nay, ngôi chùa cổ tiếp tục được đầu tư trùng tu để làm tròn sứ mệnh là một trong những trung tâm tu hành của các chức sắc, tín đồ Phật giáo tại địa phương theo phương châm: “Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội”. Đồng thời, nơi đây là “địa chỉ đỏ” góp phần quan trọng vào giáo dục tư tưởng chính trị, truyền thống lịch sử vẻ vang của Đảng cho cán bộ, đảng viên và Nhân dân.

Lê Như Cương (CTV)