Xóa “điểm ngập” tại đô thị trung tâm

Mùa mưa năm nay mới bắt đầu, tình trạng ngập lụt cục bộ còn chưa diễn ra phổ biến. Song, chứng kiến những trận mưa lớn trong các đợt bão lũ từng xảy ra năm 2025, ắt hẳn nhiều người dân tại các phường trung tâm của TP Thanh Hóa (cũ) vẫn còn chung nỗi ám ảnh. Mưa lớn kéo dài khiến nhiều khu dân cư trũng thấp ngập sâu trong nước, cuộc sống bị đảo lộn. Trên các tuyến phố như Phan Chu Trinh, Hàn Thuyên, Lê Quý Đôn, Dương Đình Nghệ, Âu Cơ..., cảnh người dân bì bõm lội nước, ô tô, xe máy chết máy... trở thành nỗi lo của không ít người tham gia giao thông.

Tuyến đường Âu Cơ, phường Hạc Thành bị ngập cục bộ sau trận mưa lớn xảy ra năm 2025 (ảnh chụp tháng 7/2025).

Quá trình đô thị hóa đã bộc lộ những tồn tại, bất cập, chất lượng hạ tầng chưa đồng đều, đặc biệt là hiện tượng ngập úng cục bộ vẫn thường xuyên xảy ra mỗi khi có mưa lớn. Theo thống kê của ngành chức năng, tại các phường trung tâm: Hạc Thành, Hàm Rồng, Nguyệt Viên..., mỗi khi xảy ra mưa lớn thường xuất hiện khoảng 24 điểm ngập úng cục bộ. Mực nước ngập phổ biến từ 0,3 đến 0,7m. Đáng chú ý, thời gian ngập có nơi chỉ kéo dài khoảng 1 giờ, nhưng cũng có điểm phải mất từ 5 - 7 ngày nước mới rút hoàn toàn.

Nguyên nhân ngập được xác định có những yếu tố khách quan liên quan đến cường độ mưa lớn, nước sông dâng cao. Còn nguyên nhân chủ quan được chỉ ra, đó là: hệ thống tiêu thoát nước khu vực trung tâm đã cũ, hư hỏng, chưa được duy tu, bảo dưỡng, nạo vét thường xuyên hoặc chưa hoàn thiện. Quá trình đô thị hóa làm giảm sự điều tiết tự nhiên của bề mặt lưu vực, khu vực nội thành, phần lớn đất đai được bê tông hóa, nhựa hóa, xây dựng nhà ở, công trình; hệ thống kênh, ao, hồ bị san lấp. Một số dự án khu dân cư, khu đô thị chưa hoàn thiện, hệ thống thoát nước hiện trạng chưa được đấu nối cũng là nguyên nhân gây ngập cục bộ...

Theo Sở Xây dựng, hệ thống thoát nước khu vực TP Thanh Hóa (cũ) được tổ chức theo 7 lưu vực tiêu chính, gồm: sông Hoàng, Quảng Châu, sông Lý, sông Đơ, tiêu trực tiếp ra sông Mã, sông Tào và sông Gòng. Phần lớn các khu vực tiêu thoát nước theo cơ chế tự chảy, chỉ một số nơi phải sử dụng bơm tiêu động lực khi mưa lớn, chủ yếu tại vùng tiêu Quảng Châu và khu vực trong đê Bắc sông Mã. Về cơ bản, các lưu vực đã có hệ thống kênh, mương, cống kết nối với trục tiêu chính, đáp ứng yêu cầu thoát nước sau mưa. Tuy nhiên, riêng vùng tiêu Quảng Châu do đô thị hóa nhanh, hạ tầng xây dựng qua nhiều thời kỳ thiếu đồng bộ nên vẫn xuất hiện nhiều điểm ngập úng cục bộ, thậm chí có nơi ngập kéo dài.

Theo Quy hoạch chung đô thị Thanh Hóa đến năm 2040, hệ thống thoát nước khu vực TP Thanh Hóa (cũ) tiếp tục kế thừa các quy hoạch hiện có, đồng thời tập trung cải tạo, nạo vét, mở rộng hệ thống sông, kênh nội thị nhằm tăng khả năng tiêu thoát. Hạn chế bê tông hóa các sông, kênh để giữ khả năng thấm ngấm tự nhiên, phục hồi hệ sinh thái và cảnh quan; đồng thời bổ sung các trạm bơm tiêu để nâng cao năng lực thoát nước. Đối với khu vực Đông Sơn (cũ) được định hướng quy hoạch xây dựng mới hệ thống cống, đường ống thoát nước, kết nối với các kênh, sông hiện trạng. Dù các đồ án quy hoạch phân khu 1/2000 đã đề xuất giải pháp thoát nước cho đô thị, song đến nay vẫn chưa triển khai thực hiện do kinh phí đầu tư lớn và chưa xác định được lộ trình thực hiện.

Để cụ thể hóa định hướng quy hoạch chung và các quy hoạch phân khu, gắn với điều kiện thực tế về nguồn lực, tháng 7/2026, UBND tỉnh đã giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng “Đề án tổng thể giải quyết tình trạng ngập úng tại các phường thuộc đô thị Thanh Hóa”. Đề án được yêu cầu làm rõ các nội dung then chốt như kinh phí, nguồn vốn, kế hoạch, tiến độ và lộ trình triển khai. Đến tháng 8/2026, Sở Xây dựng đã trình phê duyệt đề cương nhiệm vụ và dự toán lập đề án. Khi được thông qua, đây sẽ là cơ sở quan trọng để triển khai các dự án xử lý ngập úng trên địa bàn; đồng thời tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư cải tạo, xây dựng mới hệ thống tiêu thoát nước đô thị, từng bước nâng cao năng lực hạ tầng thoát nước, đáp ứng tốc độ phát triển, kiểm soát rủi ro trước thiên tai, biến đổi khí hậu.

Bài và ảnh: Việt Hương