Từ đường thành nhựa: Cuộc cách mạng xanh có thực sự bắt đầu?

Từ đường, các nhà nghiên cứu đang phát triển vật liệu có thể thay thế một phần nhựa truyền thống trong bao bì, dao, thìa, dĩa, ống hút và nhiều sản phẩm dùng một lần. Công nghệ mở ra hướng đi mới cho chuyển đổi xanh, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: nhựa sinh học có thực sự góp phần giải quyết cuộc khủng hoảng rác thải, hay chỉ chuyển vấn đề sang một dạng khác?

Ống hút và dĩa có thể phân hủy sinh học, được làm từ nhựa có nguồn gốc thực vật. Ảnh: AP

Tại phòng thí nghiệm của CJ Biomaterials ở Woburn, bang Massachusetts, Mỹ, các nhà nghiên cứu đang thử nghiệm vật liệu có nguồn gốc từ đường để thay thế nhựa truyền thống. Theo AP, công ty sử dụng vi sinh vật lên men đường để sản xuất polyhydroxyalkanoate (PHA), một loại polyme có nguồn gốc sinh học. Vật liệu này có thể được tạo hình thành dao, dĩa, ống hút hoặc cán thành màng dùng trong đóng gói thực phẩm.

Một số sản phẩm từ PHA có độ cứng tương tự nhựa thông thường, trong khi những sản phẩm khác có thể phân hủy trong điều kiện ủ phân. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào nhiên liệu hóa thạch, quy trình này sử dụng vi sinh vật để chuyển hóa đường thành vật liệu có khả năng tiếp tục phân giải trong những điều kiện môi trường phù hợp.

Công nghệ thu hút sự chú ý trong bối cảnh ô nhiễm nhựa và vi nhựa ngày càng đáng lo ngại. Nhựa truyền thống có thể tồn tại hàng chục, thậm chí hàng trăm năm trong môi trường, sau đó phân mảnh thành những hạt nhỏ hơn. Vi nhựa đã được phát hiện trong đại dương, không khí, thực phẩm, nước và nhiều bộ phận trong cơ thể người. Do đó, vật liệu có khả năng phân hủy sinh học được kỳ vọng góp phần giảm lượng nhựa tồn lưu trong môi trường.

Tuy nhiên, nhựa sinh học không phải là giải pháp cho mọi vấn đề. Quỹ Quốc tế bảo vệ thiên nhiên (WWF) cho rằng lợi ích môi trường của loại vật liệu này phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất và cách xử lý sau sử dụng. Nếu nguyên liệu được lấy từ cây trồng nông nghiệp, việc mở rộng sản xuất thiếu kiểm soát có thể gây áp lực lên đất, nước và hệ sinh thái, thậm chí cạnh tranh với sản xuất lương thực.

Hơn nữa, một chiếc dĩa làm từ vật liệu sinh học vẫn là sản phẩm dùng một lần nếu chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn rồi vứt bỏ. Bởi vậy, thay thế vật liệu không thể thay thế cho việc giảm tiêu dùng, hạn chế những sản phẩm không cần thiết và tăng khả năng tái sử dụng.

Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) cho rằng cuộc chiến chống ô nhiễm nhựa cần được thực hiện trên toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ thiết kế, sản xuất đến sử dụng và xử lý. Theo cách tiếp cận này, nhựa sinh học có thể hữu ích trong một số trường hợp, chẳng hạn với những loại bao bì khó tái chế do bị nhiễm thực phẩm hoặc các sản phẩm không phù hợp để tái sử dụng.

Hạ tầng xử lý là yếu tố quyết định hiệu quả của vật liệu mới. Vì vậy, phát triển nhựa sinh học cần đi cùng hệ thống thu gom, phân loại và xử lý phù hợp. Các nhãn như “phân hủy sinh học” hay “có thể ủ phân” cũng cần được quy định bằng những tiêu chuẩn rõ ràng, tránh gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng.

Hiện nhựa sinh học vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ thị trường nhựa toàn cầu. Chi phí cao, hạ tầng ủ phân hạn chế và hệ thống phân loại chưa đồng đều là những rào cản lớn. Dù vậy, việc nhiều doanh nghiệp thử nghiệm bao bì, ống hút và dụng cụ ăn uống từ vật liệu sinh học cho thấy xu hướng tìm kiếm những sản phẩm ít phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch đang ngày càng rõ nét.

Nhựa từ đường vì thế không nên được xem là lời giải duy nhất cho cuộc khủng hoảng nhựa. Chuyển đổi xanh không bắt đầu và cũng không kết thúc ở việc thay một vật liệu bằng vật liệu khác. Đó là quá trình giảm sản xuất những sản phẩm không cần thiết, sử dụng lâu hơn, tăng tái sử dụng và tái chế, đồng thời lựa chọn vật liệu phân hủy sinh học cho những lĩnh vực thực sự phù hợp.

Khi được đặt trong một hệ thống kinh tế tuần hoàn, nhựa sinh học có thể trở thành một mảnh ghép hữu ích của chuyển đổi xanh. Còn nếu chỉ thay nhựa hóa thạch bằng một loại vật liệu mới rồi tiếp tục sử dụng và vứt bỏ theo cách cũ, “cuộc cách mạng xanh” vẫn chưa thực sự bắt đầu.

Hà Lê (Nguồn: AP)