Đừng để rác thải trở thành câu chuyện của ý thức

Những túi rác vứt bên đường, phế thải đổ trên vỉa hè, đồ dùng bỏ lại ở khu đất trống... vẫn xuất hiện tại một số khu dân cư, tuyến phố. Đáng nói, có nơi vừa được thu dọn sạch sẽ, ít ngày sau rác lại xuất hiện. Đằng sau những “điểm đen” về rác không chỉ là câu chuyện thu gom, xử lý, mà còn cho thấy ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế.

Dọn rồi... rác lại xuất hiện

Tại phường Hạc Thành, quá trình chỉnh trang đô thị đang làm diện mạo nhiều tuyến đường, khu dân cư ngày càng khang trang. Thế nhưng, xen giữa những khu đô thị, tuyến phố sạch đẹp vẫn còn những điểm tập kết rác, phế thải tự phát, gây mất mỹ quan.

Rác thải được đổ tại khu vực gần Khu đô thị Vinhomes.

Ghi nhận tại khu vực gần Khu đô thị Vinhomes những ngày cuối tháng 9 cho thấy, tại một số khu đất trống, ven đường và ven mương xuất hiện khá nhiều rác sinh hoạt, phế thải. Bao tải, túi nilon, xốp, gỗ, gạch vỡ, vật liệu xây dựng, đồ dùng bỏ đi... được đổ thành từng đống, một phần lẫn trong cây cỏ. Trong khi phía đối diện là những dãy nhà được xây dựng khang trang, thì những đống rác nằm ngay ven đường tạo nên hình ảnh tương phản.

Rác thải được đổ tại khu vực gần Khu đô thị Vinhomes.

Điều đáng nói, lượng chất thải tại đây không chỉ là rác sinh hoạt mà còn có nhiều phế thải phát sinh từ xây dựng, sửa chữa nhà ở. Thay vì được thu gom, vận chuyển đến nơi quy định, một số người đã chọn những khu đất trống, khu vực ít người qua lại để đổ bỏ.

Rác từ một vài vị trí ban đầu dần bị bồi thêm, hình thành những điểm tập kết tự phát.

Lượng lớn rác thải xuất hiện tại khu vực gần Công viên Bố Vệ.

Tình trạng tương tự xuất hiện tại khu vực gần Công viên Bố Vệ. Biển “Cấm đổ rác thải, phế thải xây dựng - có gắn camera giám sát” được dựng ngay bên đường, nhưng phía sau biển vẫn xuất hiện gạch, đá, vật liệu xây dựng và nhiều loại phế thải.

Trước đó, tình trạng đổ rác, phế thải tại khu vực này đã được phản ánh; việc dọn dẹp, cắm biển cảnh báo, tăng cường giám sát cũng đã được thực hiện. Tuy nhiên, rác vẫn tái xuất hiện. Thực tế này cho thấy, nếu chỉ thu gom phần rác đã phát sinh mà không ngăn được hành vi đổ rác tùy tiện thì rất khó giải quyết triệt để.

Lông gia cầm phơi trên vỉa hè tại khu vực gần chợ Đầu mối rau quả, thực phẩm Đông Hương, phường Hạc Thành.

Ngay tại khu vực chợ Đầu mối rau quả, thực phẩm Đông Hương, câu chuyện vệ sinh môi trường lại biểu hiện theo cách khác. Trên một khoảng vỉa hè rộng, chất thải, phụ phẩm phát sinh từ hoạt động kinh doanh, trong đó có lông gia cầm, vương vãi trên mặt hè. Nếu không được thu gom kịp thời, những loại chất thải này không chỉ gây mất mỹ quan mà còn ảnh hưởng vệ sinh khu vực kinh doanh, buôn bán.

Rời Hạc Thành, tại tổ dân phố Thành Yên (phường Quảng Phú), câu chuyện vệ sinh môi trường cũng còn những hình ảnh đáng bàn.

Dọc một tuyến đường trong khu dân cư, nhiều xe, thùng thu gom rác đã được bố trí tập trung, song rác vẫn xuất hiện bên ngoài khu vực thu gom. Cành cây, túi nilon, đồ dùng cũ, vật liệu bỏ đi... nằm rải rác trên khu đất trống, lẫn trong cây cỏ hai bên đường. Có vị trí rác chất thành đống ngay sát dãy xe thu gom.

Thực tế này cho thấy, có điểm thu gom chưa đồng nghĩa với rác sẽ được tập kết đúng chỗ. Khi một số người vẫn giữ thói quen mang rác đến rồi để bên ngoài, hoặc tiện đâu bỏ đó, khu vực xung quanh điểm thu gom rất dễ trở nên nhếch nhác.

Đặc biệt, các loại rác cồng kềnh, cành cây, vật liệu bỏ đi nếu không được thu gom, vận chuyển kịp thời sẽ tồn lưu trên các khu đất trống, ảnh hưởng cảnh quan khu dân cư.

Những điểm rác tự phát nêu trên tuy khác nhau về quy mô, thành phần chất thải nhưng đều cho thấy một thực tế, ở đâu không gian công cộng thiếu sự giám sát và ý thức của người dân chưa tốt, ở đó rất dễ phát sinh rác. Một người đổ trước có thể kéo theo nhiều người đổ sau. Một khu đất trống rất nhanh có thể biến thành nơi chứa rác nếu không được phát hiện, xử lý ngay từ đầu.

Cần thay đổi từ ý thức và cách quản lý

Câu chuyện ở Hạc Thành, Quảng Phú cũng là lát cắt của vấn đề vệ sinh môi trường đang đặt ra tại nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh. Ở các khu vực đô thị, rác có thể xuất hiện tại khu đất chưa xây dựng, ven đường, chân cầu, kênh mương. Tại khu vực nông thôn, miền núi, khó khăn lại nằm ở địa bàn rộng, dân cư phân tán, khoảng cách vận chuyển lớn, có nơi dịch vụ thu gom chưa đáp ứng yêu cầu.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn tỉnh trung bình khoảng 2.521 tấn/ngày, riêng khu vực nông thôn khoảng 1.729 tấn/ngày. Tại khu vực các phường thuộc TP Thanh Hóa (cũ), ngày thường lượng rác phát sinh khoảng 420-450 tấn/ngày; cao điểm, lượng rác có thể tăng mạnh.

Những con số trên cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải. Song, hạ tầng và năng lực thu gom mới chỉ là một phần của bài toán. Một phần khác bắt đầu từ chính cách ứng xử của mỗi người với lượng rác do mình tạo ra.

Thực tế vẫn còn tâm lý chỉ cần đưa rác ra khỏi nhà là xong. Nhà ở được quét dọn sạch sẽ nhưng rác lại được đưa ra vỉa hè; sửa chữa nhà xong, gạch vỡ, vữa, vật liệu thừa được mang đến khu đất trống; hàng quán được vệ sinh nhưng chất thải phát sinh lại bị đẩy ra không gian chung.

Khi hành vi ấy lặp đi lặp lại, trách nhiệm xử lý cuối cùng lại thuộc về công nhân môi trường và chính quyền địa phương.

Do đó, cùng với nâng cao chất lượng dịch vụ thu gom, các địa phương cần rà soát những khu vực thường xuyên phát sinh rác để có giải pháp phù hợp. Những điểm đã nhiều lần dọn sạch nhưng rác tiếp tục xuất hiện cần được giám sát thường xuyên; camera đã lắp đặt phải thực sự phát huy tác dụng trong phát hiện vi phạm.

Với khu vực chợ, nơi kinh doanh thực phẩm, chất thải và phụ phẩm phải được thu gom ngay trong ngày. Phế thải xây dựng cũng cần được quản lý riêng, không thể để người dân tự lựa chọn một khu đất trống để đổ bỏ.

Yêu cầu này càng rõ hơn khi ngày 27/8/2026, Chủ tịch UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 13/CT-UBND về tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, siết chặt công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh. Chỉ thị yêu cầu công tác bảo vệ môi trường phải chuyển mạnh sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và xử lý ngay từ khi vấn đề mới phát sinh; UBND xã, phường phải là lực lượng kiểm tra, xử lý, phản ứng đầu tiên đối với thông tin về ô nhiễm, xả thải và những hiện tượng môi trường bất thường trên địa bàn.

Đây cũng là yêu cầu sát với thực tế hiện nay. Một đống rác nhỏ nếu được phát hiện, xử lý ngay và xác định được người vi phạm sẽ khó trở thành điểm đổ rác kéo dài. Ngược lại, nếu chỉ chờ rác chất thành đống mới tổ chức thu gom thì việc xử lý sẽ luôn chạy sau hành vi xả thải. Cùng với trách nhiệm quản lý của chính quyền cơ sở, cần phát huy vai trò giám sát của cộng đồng dân cư, các đoàn thể; đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp cố tình đổ rác, phế thải không đúng quy định.

Xây dựng môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp không thể chỉ trông chờ vào những đợt ra quân tổng vệ sinh. Càng không thể để tình trạng người này xả rác, người khác đi dọn trở thành vòng lặp. Cùng với siết chặt quản lý, phát hiện và xử lý kịp thời vi phạm, mỗi người cần bắt đầu bằng trách nhiệm đối với chính lượng rác mình thải ra. Đó cũng là cách thiết thực nhất để giữ gìn cảnh quan, môi trường sống từ mỗi tuyến đường, khu dân cư.

Trường Giang