Tết năm cùng của người Dao xã Cẩm Thạch

Mặc dù chịu sự tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường, giao thoa văn hóa giữa các dân tộc nhưng đồng bào dân tộc Dao ở xã Cẩm Thạch luôn quan tâm gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc, trong đó có Tết năm cùng. Đây là tết quan trọng, ý nghĩa được người Dao gìn giữ qua bao thế hệ.

Bánh giầy là một trong những món không thể thiếu trong mâm cỗ cúng của người Dao.

Đồng bào dân tộc Dao ở xã Cẩm Thạch có hơn 1.500 người sinh sống ở các thôn: Thạch An, Bình Yên, Bình Sơn. Theo quan niệm của người Dao, trong một năm có 3 cái tết quan trọng là Tết thanh minh, Rằm tháng bảy và Tết năm cùng. Trong đó, quan trọng nhất là Tết năm cùng. Hằng năm cứ vào tháng 11 đến hết tháng 12 (âm lịch), đồng bào dân tộc Dao xã Cẩm Thạch lại tổ chức Tết năm cùng để báo cáo và tạ ơn đối với ông bà tổ tiên về kết quả một năm lao động và cầu mong ông bà, tổ tiên phù hộ, giúp đỡ cho gia đình, gia tộc và Nhân dân trong thôn, trong xã bước sang năm mới làm ăn thuận lợi.

Theo lời kể của ông Triệu Văn Nguyên, một trong những người cao tuổi ở thôn Bình Sơn: “Không biết Tết năm cùng có từ bao giờ nhưng trải qua những biến cố của lịch sử đã được đồng bào dân tộc Dao gìn giữ và phát huy. Để chuẩn bị cho Tết năm cùng, ngay từ trước đó vài tháng, các gia đình trong thôn đã chọn giống lợn, giống gà tốt để nuôi, cấy lúa nếp dẻo thơm để cuối năm có thực phẩm, có gạo nếp làm các món ăn cúng tổ tiên. Lễ vật để cúng Tết năm cùng ngoài thịt lợn, thịt gà, không thể thiếu món bánh giầy. Để có những chiếc bánh giầy dẻo thơm, khi thu hoạch các hộ dân sẽ chọn ra những bông lúa nếp to, hạt mẩy để dành đồ xôi, giã bánh. Đến tết gia chủ sẽ nhờ người trong dòng họ đồ xôi, bỏ vào cối đá giã nhuyễn tạo thành một khối dẻo, sau đó, nặn thành những chiếc bánh tròn và trên mặt bánh sẽ được rắc vừng, sắp thành mâm và dâng lên bàn thờ tổ tiên”.

Để tổ chức Tết năm cùng, gia chủ phải chuẩn bị đầy đủ 3 mâm lễ cúng tổ tiên, cúng Bàn vương (thủy tổ của người Dao) và cúng quần chúng gia tiên (những người nhỏ hơn trong gia đình như vợ, con...). Sau khi mâm cỗ cúng chuẩn bị xong, thầy cúng sẽ thay mặt gia chủ báo cáo với tổ tiên những công việc đã làm được trong năm và cầu mong cho năm mới mùa màng tươi tốt, làm ăn gặp nhiều may mắn, mọi người trong gia đình khỏe mạnh, bình an và hạnh phúc. Trong lễ cúng, người Dao không dùng hương mà dùng lá hoặc vỏ của cây quế cho vào bát cùng một viên than hồng để đốt cùng.

Ông Triệu Duyên Lý, thôn Thạch An, xã Cẩm Thạch, cho biết: "Tết năm cùng đã ăn sâu vào tiềm thức và trở thành nét đẹp văn hóa của người dân tộc Dao. Vào dịp tết, gia đình tôi chuẩn bị chu đáo những mâm cỗ thành kính dâng lên tổ tiên và mời anh em trong dòng họ đến tham dự. Sau khi gia đình tổ chức xong Tết năm cùng, tôi cảm thấy tinh thần thư thái, thoải mái và có thêm động lực để bước sang năm mới nỗ lực vượt khó lao động, sản xuất, phát triển kinh tế, góp phần cải thiện cuộc sống của gia đình".

Qua tìm hiểu thực tế được biết, những năm trước đây Tết năm cùng được dân tộc Dao, xã Cẩm Thạch kéo dài từ cuối tháng 10 và kéo dài suốt tháng 12 âm lịch, gây tốn kém, ảnh hưởng đến công việc sản xuất, phát triển kinh tế. Hiện nay, thời gian tổ chức được rút ngắn nhưng vẫn đảm bảo tính trang trọng và giữ được “hồn cốt” vốn có của nó.

“Được sự quan tâm của Nhà nước và sự nỗ lực vượt khó vươn lên, khiến đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào dân tộc Dao, xã Cẩm Thạch từng bước được nâng lên. Vì vậy, người dân luôn quan tâm gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có Tết năm cùng. Đây là dịp để các gia đình người Dao bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên và là dịp anh em, con cháu đoàn tụ, gặp mặt tạo sự gắn kết giữa các thành viên trong gia đình, dòng họ. Hiện nay là thời điểm người Dao trên địa bàn xã tổ chức Tết năm cùng tạo nên không khí vui tươi, phấn khởi trong mỗi người dân. Để đảm bảo cho các hộ dân người Dao đón tết an toàn, tiết kiệm, xã Cẩm Thạch chỉ đạo lực lượng công an xã tăng cường đảm bảo an ninh trật tự; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động các gia đình tổ chức Tết năm cùng tiết kiệm, phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện kinh tế của gia đình”, ông Hà Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Cẩm Thạch, cho biết.

Bài và ảnh: Nguyễn Anh