Quản lý rủi ro, đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển bền vững

Ngày 26/8, trước thềm Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp tỉnh Thanh Hóa năm 2026 một ngày, Chủ tịch UBND tỉnh đã ký Quyết định ban hành Quy chế đánh giá, phân hạng doanh nghiệp, nhà đầu tư trên địa bàn tỉnh và trở thành một trong những tỉnh đi đầu trong cả nước ban hành quy chế này.

Sản xuất hàng xuất khẩu tại Công ty TNHH DS Hi-Tech Vina (Khu công nghiệp Bỉm Sơn).

Quyết định được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là đúng thời điểm bởi: các nội dung của Quy chế đã thiết lập cơ chế thống nhất, minh bạch, dựa trên dữ liệu để đánh giá, phân hạng doanh nghiệp, nhà đầu tư trên địa bàn tỉnh; làm cơ sở nhận diện mức độ tuân thủ, đóng góp vào hiệu quả hoạt động, phục vụ quản lý nhà nước theo hướng quản lý rủi ro. Qua đó, kịp thời hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục hạn chế, nâng cao hiệu quả hoạt động; đồng thời góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy doanh nghiệp phát triển ổn định, bền vững.

Đánh giá và quản lý doanh nghiệp theo mức độ rủi ro

Theo thống kê, đánh giá từ Sở Tài chính, doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá tập trung chủ yếu ở 3 nhóm ngành: bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy chiếm 32,79%; xây dựng chiếm 18,28%; công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 14,06%.

Các ngành có hàm lượng công nghệ, tri thức và dịch vụ chuyên môn cao còn chiếm tỷ trọng thấp, như thông tin và truyền thông 0,91%; khoa học, công nghệ và các dịch vụ tư vấn, thiết kế, quảng cáo và chuyên môn khác 5,9%; giáo dục và đào tạo 2,7%; tài chính, ngân hàng và bảo hiểm 2,09%.

Tại Thanh Hóa, các ngành có hàm lượng công nghệ, tri thức và dịch vụ chuyên môn cao còn chiếm tỷ trọng thấp. (Trong ảnh: Hoạt động nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Khoa học & Công nghệ Tiến Nông - Công ty CP Công nông nghiệp Tiến Nông).

Đáng chú ý, 98,1% doanh nghiệp đang hoạt động có vốn điều lệ dưới 100 tỷ đồng. Quy mô nhỏ khiến không ít doanh nghiệp gặp khó khăn trong quá trình hoạt động từ tiếp cận nguồn vốn, công nghệ đến khả năng đầu tư dài hạn.

Ngoài ra, bộ phận lớn doanh nghiệp cũng đang gặp hạn chế về năng lực quản trị, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu.

Ngoài những tồn tại từ chính doanh nghiệp, thì nhiều doanh nghiệp cũng đang gặp khó về thị trường, nguyên liệu, vốn và cả quá trình thực thi chính sách của các cơ quan quản lý nhà nước.

Trước đây, để đánh giá doanh nghiệp, nhà đầu tư, các cơ quan quản lý nhà nước có các cách khác nhau, song tại quy chế này, bộ tiêu chí đánh giá được phân làm 6 nhóm chính gồm: chấp hành pháp luật; đóng góp ngân sách, bảo hiểm xã hội và vốn đầu tư thực hiện; thực hiện dự án đầu tư, hợp đồng; lao động và chính sách đối với người lao động; bảo vệ môi trường; đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và quản trị.

Nhìn vào tiêu chí đánh giá có thể thấy rõ, tỉnh đang chuyển hướng sang quản lý doanh nghiệp dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro. Và điều quan trọng là doanh nghiệp không phải tự kê khai hồ sơ để được đánh giá mà dữ liệu đánh giá sẽ được lấy từ các cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội, các sở ngành, UBND cấp xã, Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn và các Khu công nghiệp. Việc tính điểm cũng được tự động trên phần mềm, khắc phục tình trạng yêu cầu doanh nghiệp phải báo cáo nhiều lần nhưng vẫn thiếu các trường thông tin cơ bản.

Doanh nghiệp chủ động quản lý tuân thủ

Theo các tiêu chí đánh giá, doanh nghiệp “tuân thủ tốt” thuộc nhóm A sẽ được xác định là nhóm rủi ro thấp, khi cơ quan có thẩm quyền xây dựng kế hoạch thanh tra, kế hoạch kiểm tra hằng năm theo quy định của pháp luật về thanh tra và pháp luật chuyên ngành; ưu tiên áp dụng hình thức kiểm tra từ xa trên cơ sở dữ liệu điện tử; miễn kiểm tra thực tế tại doanh nghiệp theo Nghị quyết số 198/2025/QH15, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm rõ ràng hoặc theo yêu cầu, kế hoạch của cơ quan nhà nước cấp trên.

Theo các tiêu chí đánh giá, doanh nghiệp “tuân thủ tốt” thuộc nhóm A sẽ được xác định là nhóm rủi ro thấp, có rất nhiều ưu tiên trong giải quyết thủ tục hành chính. (Trong ảnh: Trung tâm điều hành, Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn).

Ngoài ra, doanh nghiệp thuộc nhóm này sẽ được bố trí đầu mối hỗ trợ, hướng dẫn hồ sơ tại các cơ quan chuyên môn; được mời tham dự các hội nghị đối thoại, làm việc với lãnh đạo UBND tỉnh; kiến nghị của doanh nghiệp được tiếp nhận, xử lý theo quy định; được cung cấp, cập nhật các thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền công bố công khai về quy hoạch, quỹ đất, danh mục dự án kêu gọi đầu tư và được mời tham gia các hoạt động xúc tiến đầu tư, xúc tiến thương mại phù hợp với đối tượng, điều kiện của từng chương trình; được xem xét, đề xuất khen thưởng, tôn vinh khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo pháp luật về thi đua, khen thưởng và quy định có liên quan; kết quả phân hạng không thay thế các tiêu chuẩn, điều kiện đó.

Từ các ưu tiên cho thấy sự ghi nhận một cách khách quan, bình đẳng của Nhà nước đối với các doanh nghiệp có tính tuân thủ cao. Từ đó khuyến khích các doanh nghiệp chủ động nâng cao tính tuân thủ trong nội tại doanh nghiệp trong việc nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của các bộ phận pháp chế, kế toán, đồng thời xây dựng hình ảnh, uy tín và lợi thế cho doanh nghiệp.

Không đóng cửa cơ hội với doanh nghiệp hạng thấp

Theo Quy chế, việc đánh giá phân hạng doanh nghiệp được thực hiện định kỳ hằng năm và phải hoàn thành chậm nhất ngày 30/6 của năm thực hiện đánh giá.

Kỳ đánh giá đầu tiên là kỳ đánh giá năm 2026, thực hiện trong quý II năm 2027. Kết quả kỳ đánh giá đầu tiên chỉ sử dụng trong nội bộ các cơ quan nhà nước để hoàn thiện bộ tiêu chí và cơ sở dữ liệu, không công bố công khai và chưa áp dụng các nội dung quy định tại Chương IV của Quy chế.

Từ kỳ đánh giá năm 2027, Quy chế được áp dụng đầy đủ. Trong đó, mục đích quan trọng nhất của việc đánh giá là nhận diện doanh nghiệp để có chính sách hỗ trợ phù hợp.

Dù doanh nghiệp hạng A có rất nhiều ưu tiên, song các doanh nghiệp hạng B, hạng C cũng không bị đóng cửa cơ hội đầu tư, kinh doanh.

Các doanh nghiệp cũng hiểu rằng, dù doanh nghiệp hạng A có rất nhiều ưu tiên, song các doanh nghiệp hạng B, hạng C cũng không bị đóng cửa cơ hội. Bởi, kết quả đánh giá, phân hạng không phải là điều kiện đầu tư kinh doanh theo quy định của Luật Đầu tư; không là căn cứ để từ chối, hạn chế, kéo dài việc tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính; không thay thế các căn cứ pháp lý chuyên ngành trong xử lý vi phạm và trong lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Cơ quan quản lý nhà nước cũng chỉ công bố công khai danh sách doanh nghiệp xếp hạng A. Kết quả xếp hạng B, C, D được quản lý, sử dụng trong nội bộ các cơ quan nhà nước và được thông báo riêng cho doanh nghiệp được đánh giá; không cung cấp cho tổ chức, cá nhân khác, trừ trường hợp pháp luật có quy định.

Đặc biệt, đối với doanh nghiệp thuộc hạng C sẽ được thông báo những tiêu chí chưa đạt và hướng dẫn cách khắc phục, từ đó giúp doanh nghiệp biết mình yếu ở đâu và có cơ hội nâng hạng ở kỳ tiếp theo.

Từ bộ dữ liệu về quy mô, năng lực, ưu điểm, nhược điểm của doanh nghiệp, bản thân doanh nghiệp khi nhìn vào là thấy ngay điểm yếu của mình cần khắc phục. Cơ quan quản lý nhà nước cũng có kế hoạch hỗ trợ tốt hơn để đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển bền vững.

Tiến sĩ Đỗ Đình Hiệu, Giám đốc VCCI Chi nhánh Thanh Hóa - Ninh Bình

Khi được hỏi về quan điểm cá nhân cũng như nhìn về phía cộng đồng doanh nghiệp khi đón nhận Quy chế này, Tiến sĩ Đỗ Đình Hiệu, Giám đốc VCCI Chi nhánh Thanh Hóa - Ninh Bình khẳng định: “Bản thân tôi cũng như cộng đồng doanh nghiệp đều hiểu rằng, đây không phải là khảo sát doanh nghiệp mà là thống kê thông tin từ các cơ quan quản lý nhà nước. Từ đó có bộ dữ liệu về quy mô, năng lực, ưu điểm, nhược điểm của doanh nghiệp. Bản thân doanh nghiệp khi nhìn vào là thấy ngay điểm yếu của mình cần khắc phục. Cơ quan quản lý nhà nước cũng có kế hoạch hỗ trợ tốt hơn để đồng hành cùng doanh nghiệp phát triển bền vững”.

Minh Tuyết