Sắp xếp cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa: Để những vấn đề phát sinh không trở thành “điểm nghẽn” mới ở cơ sở (Bài 2):

Lấy người học làm trung tâm - chìa khóa của mọi cánh cửa

Sắp xếp mạng lưới trường lớp không chỉ là tổ chức lại các điểm trường, mà quan trọng hơn là tổ chức lại nguồn lực để phục vụ người học tốt hơn. Từ vùng biên đến đồng bằng, những thay đổi trong cách tổ chức đội ngũ, cơ sở vật chất và dạy học đều bắt nguồn từ nhu cầu thực tế của học sinh, để các em có điều kiện học tập phù hợp và thêm cơ hội phát triển.

Phòng học máy tính tại Trường Phổ thông nội trú TH và THCS Bát Mọt được đầu tư đồng bộ.

Rút ngắn đường đến trường, mở lối tương lai

Sau hai tuần bắt nhịp với cuộc sống nội trú, em Lang Tú Anh, học sinh lớp 9B, Trường Phổ thông nội trú TH và THCS Bát Mọt vẫn có cảm giác như đang trong một giấc mơ khi được học tập trong ngôi trường mới. Nhà em ở thôn Vịn, cách trường chính gần 20km. Nhớ lại năm học lớp 6, Tú Anh kể: Em phải đi bộ từ 7 giờ sáng đến 2 giờ chiều mới tới nhà trọ gần trường. Những ngày mưa lũ, các đập tràn nước chảy xiết, hành trình đến lớp càng thêm nhọc nhằn, có khi phải gián đoạn.

Giờ đây, quãng đường gian nan ấy không còn nữa. Được học tập, ăn ở nội trú ngay tại trường, Tú Anh không còn phải canh cánh nỗi lo đường xa, mưa lũ. “Năm nay được học ở ngôi trường mới, ăn ở nội trú, em rất yên tâm. Bữa cơm đầu tiên ở trường mới, em cảm thấy rất háo hức”, Tú Anh chia sẻ.

Với em Lang Văn Thái, học sinh lớp 9B, ngôi trường mới còn mở ra cơ hội để em tiếp tục con đường học tập. Gia đình Thái thuộc diện đặc biệt khó khăn. Bố em mất cách đây nhiều năm trong một trận lũ, mẹ em một mình nuôi 5 người con bằng nghề đi rừng, làm rẫy. Vì hoàn cảnh gia đình, Thái thường xuyên phải nghỉ học để phụ giúp mẹ.

Năm học này, được ăn bán trú, được mượn sách giáo khoa, hỗ trợ đồ dùng học tập và máy tính, Thái rất vui. “Em sẽ cố gắng học tập, không bỏ học”, Thái nói.

Niềm vui giản dị của 2 em Lang Tú Anh và Lang Văn Thái cũng là niềm vui của nhiều học sinh nơi đây. Bởi phía sau những dãy phòng học mới khang trang không chỉ là sự đổi thay về cơ sở vật chất, mà còn là những cơ hội đang được mở ra.

Đưa trường học đến gần hơn với người học

Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú TH và THCS Bát Mọt là một trong 6 trường nội trú liên cấp của tỉnh Thanh Hóa đi vào hoạt động theo chủ trương đầu tư xây dựng trường học tại các xã biên giới. Trên diện tích khoảng 1,5ha, trường được đầu tư hơn 174 tỷ đồng, với hệ thống phòng học, phòng chức năng, khu nội trú, bán trú, nhà công vụ và các công trình phụ trợ đồng bộ. Khu nội trú có khả năng phục vụ 328 học sinh, khu bán trú 286 học sinh.

Đây là mô hình mới tại các xã biên giới đất liền. Vì vậy, ngay từ đầu năm học, nhà trường đã xây dựng kế hoạch cụ thể, phân công rõ trách nhiệm. Giáo viên không chỉ dạy học mà còn dành nhiều thời gian hơn cho chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý và rèn kỹ năng sống cho học sinh nội trú, bán trú.

Gần 20 năm gắn bó với Bát Mọt, thầy Lưu Trọng Khoa cảm nhận rõ sự thay đổi khi thầy và trò chuyển sang ngôi trường mới. Nhà công vụ khang trang giúp giáo viên yên tâm công tác; các lớp tập huấn chuyên môn cũng tạo thêm cơ hội để đội ngũ đổi mới phương pháp dạy học. “Mô hình trường nội trú giúp giáo viên có thêm thời gian gần gũi, chăm sóc học sinh. Chúng tôi sẽ cố gắng quan tâm, đồng hành để các em cảm thấy ở trường như ở nhà”, thầy Khoa chia sẻ.

Theo thầy Lê Hồng Sâm, Hiệu trưởng nhà trường, dù cơ sở vật chất được đầu tư đồng bộ, yếu tố quyết định chất lượng giáo dục vẫn là người thầy. Với học sinh vùng cao còn nhiều thiệt thòi về điều kiện đi lại, kinh tế và cơ hội tiếp cận giáo dục, sự tận tâm của giáo viên càng trở nên quan trọng.

Mặc dù trường chính đã được đầu tư đồng bộ, nhà trường vẫn duy trì một điểm trường tại khu Vịn dành cho học sinh TH từ lớp 1 đến lớp 3, bởi điểm trường này cách trường chính từ 17 đến 23km, trong khi học sinh còn nhỏ, chưa đủ khả năng sống độc lập xa nhà. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm an toàn và quyền được học tập của các em. Hiện điểm trường khu Vịn có 6 phòng học, 59 học sinh, với 5 cán bộ, giáo viên.

Sắp xếp để nguồn lực phục vụ người học tốt hơn

Năm học 2026-2027 cũng là năm đầu tiên Thanh Hóa vận hành hệ thống trường học sau sắp xếp. Đằng sau việc tinh gọn đầu mối là yêu cầu lớn hơn: sử dụng hiệu quả nguồn lực, nâng cao chất lượng quản trị và tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh. Đó cũng là bước đi cụ thể để ngành giáo dục Thanh Hóa hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó người học được đặt ở vị trí trung tâm của mọi đổi mới.

Sau sắp xếp trường học, số lượng cán bộ quản lý giảm, một số cán bộ quản lý được bố trí trở lại đứng lớp. Cùng với việc rà soát, điều tiết đội ngũ giữa trường chính và các phân hiệu, các nhà trường có thêm phương án sử dụng nhân lực linh hoạt, từng bước khắc phục tình trạng thiếu giáo viên cục bộ ở một số môn.

Theo thầy Vũ Xuân Thịnh, Hiệu trưởng Trường THCS Thiệu Trung, xã Thiệu Trung: Bước vào năm học mới, trường còn thiếu 4 giáo viên, 1 tổng phụ trách Đội và 1 nhân viên y tế. Để bảo đảm chương trình học không bị gián đoạn, nhà trường vận động giáo viên dạy tăng tiết, đồng thời điều tiết giáo viên giữa các phân hiệu, qua đó khắc phục tình trạng thiếu cục bộ ở một số môn như tiếng Anh, nghệ thuật, giáo dục thể chất và công nghệ.

Nếu ở Trường THCS Thiệu Trung, bài toán đặt ra là điều tiết đội ngũ để đáp ứng kịp thời nhu cầu dạy học, thì tại Trường THCS Hợp Tiến, xã Hợp Tiến trọng tâm là tổ chức, quản lý hiệu quả nguồn lực trong một nhà trường quy mô lớn sau sắp xếp. Hiện trường có 1 trường chính và 4 phân hiệu, với 61 lớp, hơn 2.200 học sinh và 97 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Nhà trường duy trì sinh hoạt tổ chuyên môn, chú trọng bồi dưỡng học sinh giỏi, hỗ trợ học sinh chưa đạt yêu cầu và ứng dụng AI trong dạy học.

Thầy Lê Hồng Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Hợp Tiến, cho biết: “Nhà trường xác định tinh thần xuyên suốt là bảo đảm sự thông suốt, đồng bộ và thống nhất trong mọi hoạt động giữa trường chính và các phân hiệu, từ công tác chuyên môn, phân công đội ngũ đến khai thác, sử dụng cơ sở vật chất. Quan trọng hơn, nhà trường hướng tới mục tiêu bảo đảm mọi học sinh, dù học tại trường chính hay phân hiệu, đều được tiếp cận cơ hội học tập bình đẳng”.

Không chỉ đội ngũ, cơ sở vật chất cũng đang được các nhà trường rà soát, sắp xếp và đầu tư theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh. Tại Trường THCS An Nông, xã An Nông hiện có 1 trường chính và 3 phân hiệu, với 1.620 học sinh. Năm học 2026-2027, nhà trường đưa vào vận hành 9 phòng học chức năng, được đầu tư từ nguồn ngân sách tỉnh và huyện Triệu Sơn (cũ) với kinh phí 10 tỷ đồng. Đây là điều kiện để nhà trường đẩy mạnh thực hành, thí nghiệm, trải nghiệm và giáo dục STEM, giúp học sinh phát huy tính chủ động, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Theo bà Bùi Thị Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa: Sau sắp xếp, ngành giáo dục Thanh Hóa sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách, các quy định về giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục; phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên đáp ứng yêu cầu đổi mới; nâng cao chất lượng giáo dục đại trà và giáo dục mũi nhọn. Cùng với đó, ngành đẩy mạnh chuyển đổi số, phát huy hiệu quả mạng lưới trường lớp sau sắp xếp, tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và huy động các nguồn lực cho giáo dục. Qua đó, tạo nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh và tạo bước phát triển bền vững cho giáo dục Thanh Hóa.

Từ những bản làng biên giới đến các trường học ở đồng bằng, hiệu quả của việc sắp xếp đang được nhìn thấy từ những điều thiết thực với người học, đó là đường đến trường thuận lợi hơn, điều kiện học tập tốt hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn và giáo viên có thêm điều kiện đồng hành cùng học sinh. Bởi vậy, giá trị của một mạng lưới trường lớp hợp lý không chỉ nằm ở những ngôi trường được sắp xếp lại, mà ở khả năng mở thêm cơ hội học tập, tạo môi trường giáo dục tốt hơn. Để mỗi học sinh, dù ở vùng biên hay đồng bằng đều có thêm cơ hội phát triển năng lực, nuôi dưỡng ước mơ và tự tin bước tới tương lai.

Bài và ảnh: Hoàng Mai