Nghề làm hương bài ở Như Xuân

Về thôn Cát Tiến, xã Như Xuân, chúng tôi được chứng kiến người dân đang khẩn trương làm ra những mẻ hương bài để kịp cung ứng cho thị trường tết. Những bó tăm hương xòe đỏ rực được phơi dọc con ngõ nhỏ, trong sân nhà, phảng phất mùi trầm bay trong gió.

Sản xuất hương bài tại HTX dịch vụ nông nghiệp hương bài Yên Cát.

Chủ nhiệm HTX dịch vụ nông nghiệp hương bài Yên Cát Lê Thị Hằng cho biết, nghề làm hương bài ở đây do cha ông truyền lại. Chị đã gắn bó với nghề này hơn 10 năm, không chỉ đem lại nguồn thu nhập chính, mà còn để duy trì nghề truyền thống của gia đình.

Nghề làm hương bài được HTX và các hộ dân ở thôn Cát Tiến làm quanh năm, tiêu thụ nhiều nhất là những tháng giáp tết và vào tháng bảy âm lịch. Để làm ra một thẻ hương chất lượng có mùi thơm, hình thức đẹp, cháy đều là cả quá trình sản xuất tỉ mỉ từ khâu chọn nguyên liệu đến kỹ thuật se hương, phơi sấy... Trước đây, nguyên liệu chính để làm hương là rễ cây trầm. Bây giờ rễ trầm khan hiếm nên được thay thế bằng bột trám, bột bài và than của các loại cây thân nhẹ như lạc, mía. Ba loại nguyên liệu trộn với nhau theo tỷ lệ, để thành hỗn hợp chất làm hương bài. Công đoạn làm hương bài cũng khá công phu. Nhựa trám cho vào máy lọc lấy nước nguyên chất trộn với than cây rồi cho vào máy xay đều. Hương làm xong phơi nắng gió, hoặc sấy vừa tạo màu sắc đẹp, vừa giữ được mùi thơm.

Để đáp ứng nhu cầu thị trường, năm 2021 chị Hằng và 17 thành viên trong thôn đã thành lập HTX dịch vụ nông nghiệp hương bài Yên Cát. HTX đã đầu tư xây dựng nhà xưởng, máy lọc, máy xay, lò sấy để sản xuất hương bài. Để có nguồn nguyên liệu ổn định, HTX trồng 3ha cây hương bài và thu mua thêm nguồn nguyên liệu của người dân trong vùng. Trung bình, mỗi năm HTX sản xuất 5 triệu thẻ hương, doanh thu ước đạt trên 700 triệu đồng. Không chỉ phục vụ người dân trong tỉnh, sản phẩm hương bài của HTX còn được thương lái ở các tỉnh đến đặt mua.

Đốt một nén hương bài, chị Hằng tự hào khoe: “So với các sản phẩm cùng loại trên thị trường, hương bài truyền thống của chúng tôi có mùi hương dịu nhẹ, phảng phất rất đặc trưng và đặc biệt tốt cho sức khỏe bởi nguyên liệu làm ra hoàn toàn từ các loại thảo mộc”.

Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã Như Xuân Lê Quang Cường cho biết, nghề làm hương bài truyền thống ở xã Như Xuân có từ lâu đời, trước đây do làm hoàn toàn thủ công nên năng suất không cao. Những năm gần đây, người dân đầu tư máy móc để làm ra sản phẩm với năng suất cao, thu nhập từng bước được nâng lên. Nhằm ổn định đầu ra cho sản phẩm, địa phương đã vận động các hộ dân thành lập HTX dịch vụ nông nghiệp hương bài Yên Cát; đồng thời hỗ trợ tuyên truyền, quảng bá sản phẩm và một phần bao bì, nhãn mác cho các hộ dân. Năm 2021 sản phẩm hương bài truyền thống Yên Cát đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh. Đây là cơ hội để sản phẩm hương bài Yên Cát khẳng định thương hiệu, nâng tầm giá trị sản phẩm trên thị trường”.

Bài và ảnh: Vũ Khắc Công