Liệu Mỹ có tái chiến Iran sau bầu cử giữa nhiệm kỳ?

Cuộc xung đột quân sự Mỹ - Iran bùng nổ từ cuối tháng 2 đã bước sang tháng thứ 8 và hoàn toàn vượt xa mốc dự báo ban đầu “chỉ kéo dài 4 đến 5 tuần” của Nhà Trắng. Trong bối cảnh kỳ Bầu cử giữa nhiệm kỳ diễn ra vào ngày 3/11, chiến trường vùng Vịnh đã chuyển hóa trực tiếp thành biến số chính trị nội bộ nguy hiểm nhất đối với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa. Tuyên bố không tấn công Iran trước ngày bầu cử 3/11 của Tổng thống Trump hôm 8/10 chưa phải tín hiệu cho thấy cuộc chiến sắp kết thúc. Khi sức ép kinh tế chưa buộc Tehran nhượng bộ, còn giá nhiên liệu và sự phản đối của cử tri tiếp tục gây bất lợi cho đảng Cộng hòa, khả năng Washington nối lại các chiến dịch quân sự sau bầu cử vẫn hiện hữu. Tuy nhiên, một đợt tấn công mới liệu có giúp Mỹ đạt mục tiêu chiến lược hay chỉ khiến cuộc xung đột thêm tốn kém và khó kiểm soát?

Bầu cử trở thành biến số của chiến tranh

Cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran, khởi phát từ cuối tháng 2/2026, đã bước sang tháng thứ tám, vượt xa kỳ vọng ban đầu của Tổng thống Donald Trump về một chiến dịch chỉ kéo dài vài tuần. Những tuyên bố về chiến thắng nhanh chóng ngày càng khó thuyết phục khi xung đột tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng, làm tăng chi phí sinh hoạt tại Mỹ và đặt chính quyền trước bài toán chính trị ngày càng phức tạp.

Ngày 8/10, ông Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social rằng Mỹ sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đồng thời khẳng định lệnh phong tỏa các hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và tàu thuyền của Iran đã đẩy nước này vào “tình trạng rất tồi tệ”. Tuyên bố được đưa ra sau những thông tin cho rằng Nhà Trắng đang cân nhắc khả năng nối lại các chiến dịch quân sự quy mô lớn trước ngày bỏ phiếu.

Đây là tín hiệu rõ ràng cho thấy lịch trình bầu cử đang tác động trực tiếp đến tính toán quân sự của Washington. Việc phát động các cuộc tấn công mới ngay trước ngày 3/11 có thể khiến giá năng lượng tăng trở lại, làm gia tăng sự bất mãn của cử tri và gây thêm bất lợi cho các ứng viên Cộng hòa tại những bang có cuộc đua sít sao.

Theo khảo sát CNN/SSRS công bố ngày 8/10, hơn 70% cử tri tại Iowa và Ohio cho rằng các chính sách của ông Trump khiến chi phí sinh hoạt tăng lên. Một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Pew cùng ngày cho thấy 74% người Mỹ lo ngại về giá xăng và năng lượng, tăng mạnh so với mức 43% trước chiến tranh. Giá xăng trung bình trên toàn quốc vẫn ở mức khoảng 4,36 USD/gallon, trong khi dầu diesel tiếp tục đắt đỏ.

Những tác động này đặc biệt nhạy cảm đối với đảng Cộng hòa, vốn phải bảo vệ thế đa số tại Quốc hội. Một số ứng viên Cộng hòa đã công khai kêu gọi chấm dứt chiến tranh nhanh chóng, phản ánh lo ngại rằng cuộc xung đột đang trở thành gánh nặng trong chiến dịch tranh cử.

Sau bầu cử: Cơ hội hành động hay vòng xoáy leo thang mới?

Tuyên bố không tấn công Iran trước ngày 3/11 không loại trừ khả năng Mỹ nối lại các chiến dịch quân sự sau đó. Theo Wall Street Journal, chính quyền Tổng thống Trump đang điều thêm một nhóm tàu sân bay và một đơn vị Thủy quân lục chiến tới Trung Đông. Báo này cũng đưa tin ông Trump đã nói với các trợ lý rằng ông dự kiến nối lại các cuộc không kích Iran sau bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Việc chờ đến sau ngày bỏ phiếu có thể giúp Nhà Trắng tránh được một phần sức ép chính trị tức thời. Nếu các cuộc tấn công diễn ra trước bầu cử, tác động đến giá nhiên liệu và tâm lý cử tri có thể làm gia tăng bất lợi cho các ứng viên Cộng hòa. Nhưng sau ngày 3/11, dù kết quả bầu cử ra sao, ông Trump vẫn phải đối mặt với bài toán khó hơn: làm thế nào chuyển những lợi thế quân sự và sức ép kinh tế thành một kết quả chính trị có thể chấp nhận được.

Một đợt tấn công mới có thể được cân nhắc nếu Washington cho rằng phong tỏa và đàm phán không đủ để buộc Tehran nhượng bộ, hoặc nếu các hoạt động của Iran tại eo biển Hormuz tiếp tục đe dọa tự do hàng hải. Tuy nhiên, khả năng quân sự không đồng nghĩa với hiệu quả chiến lược. Nếu những đợt không kích trước đó chưa thể làm thay đổi lập trường của Iran, chưa có gì bảo đảm một chiến dịch mới sẽ đem lại kết quả khác biệt.

Hơn nữa, Iran vẫn có những phương thức đáp trả có thể khiến xung đột lan rộng. Các hoạt động gây sức ép trên biển, nguy cơ gián đoạn vận tải và những diễn biến tại các điểm nóng khu vực có thể kéo Mỹ cùng các đồng minh vào một vòng đối đầu mới. Khi đó, Washington không chỉ phải tính đến khả năng gây thiệt hại cho Iran mà còn phải cân nhắc nguy cơ tổn thất đối với lực lượng Mỹ, an ninh của các đối tác vùng Vịnh và tác động dây chuyền đối với thị trường năng lượng.

Một yếu tố quan trọng khác là khoảng thời gian chuyển tiếp giữa ngày bầu cử 3/11/2026 và ngày 3/1/2027, khi Quốc hội khóa mới bắt đầu nhiệm kỳ. Kết quả bầu cử có thể thay đổi tương quan quyền lực tại Washington, nhưng Quốc hội mới không lập tức đi vào hoạt động ngay sau ngày bỏ phiếu. Khoảng thời gian này có thể tạo ra một giai đoạn nhạy cảm, trong đó chính quyền hiện tại vẫn có dư địa hành động trước khi những ràng buộc chính trị mới phát huy đầy đủ tác dụng.

Nếu đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện Quốc hội, ông Trump có thể có thêm động lực củng cố những thành quả quân sự hoặc chính trị trước tháng 1/2027. Nhưng đây không phải kết quả tất yếu. Việc tăng cường hành động quân sự vẫn có thể làm trầm trọng thêm những vấn đề mà chính quyền muốn kiểm soát, đặc biệt nếu giá năng lượng tăng trở lại và chiến tranh tiếp tục kéo dài.

Ngược lại, nếu đảng Cộng hòa duy trì được thế đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện, Tehran sẽ khó có thể trông đợi vào một sự thay đổi tương quan quyền lực tại Washington để buộc ông Trump điều chỉnh chính sách. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản này, Nhà Trắng vẫn phải đối mặt với chi phí chiến tranh, phản ứng của cử tri và câu hỏi về hiệu quả của chiến lược quân sự.

Theo CNN, chi phí cuộc chiến đã lên tới 45 tỷ USD vào giữa tháng 9. Con số này có thể trở thành tâm điểm tranh luận khi Quốc hội xem xét ngân sách cho các chiến dịch tiếp theo. Nếu đảng Dân chủ giành ưu thế tại Quốc hội, những tranh luận về thẩm quyền chiến tranh và việc cấp ngân sách có thể trở nên gay gắt hơn. Dù vậy, kết quả bầu cử không tự động buộc Mỹ chấm dứt chiến tranh, mà chủ yếu làm thay đổi môi trường chính trị trong đó các quyết định quân sự được đưa ra.

Israel và nguy cơ sự cố làm đảo lộn cục diện

Không chỉ Washington và Tehran quyết định hướng đi của cuộc chiến. Tính toán của Israel, đặc biệt là những lựa chọn của Thủ tướng Benjamin Netanyahu, cũng có thể tác động đáng kể đến nguy cơ leo thang.

Nếu chính phủ Israel cho rằng chiến dịch hiện tại tạo ra cơ hội làm suy yếu lâu dài năng lực quân sự và hạt nhân của Iran, họ có thể muốn tiếp tục gây sức ép ngay cả khi Mỹ cân nhắc điều chỉnh nhịp độ can dự vì lý do chính trị trong nước. Washington và Tel Aviv có chung một số mục tiêu an ninh, nhưng ưu tiên và cách đánh giá chi phí của chiến tranh không nhất thiết hoàn toàn trùng khớp.

Trong trường hợp Israel quyết định hành động quân sự vào thời điểm Mỹ đang tìm cách điều chỉnh chiến lược, Nhà Trắng sẽ phải lựa chọn mức độ hỗ trợ dành cho đồng minh. Iran, về phần mình, có thể coi một cuộc tấn công mới là lý do để mở rộng phạm vi trả đũa. Một động thái ban đầu nhằm đạt mục tiêu quân sự giới hạn vì thế có thể kéo theo những phản ứng vượt quá dự tính của các bên.

Rủi ro không chỉ đến từ các quyết định được hoạch định trước mà còn từ những sự cố bất ngờ. Thông tin về âm mưu bị cáo buộc nhằm bắn hạ máy bay của hãng Flydubai trên hành trình tới Tel Aviv, chở hơn 170 người Israel, cho thấy những diễn biến ngoài dự tính có thể nhanh chóng làm thay đổi môi trường chính trị và an ninh. Nếu một vụ việc như vậy gây ra thảm họa, sức ép trả đũa có thể gia tăng mạnh, thu hẹp không gian dành cho ngoại giao và đẩy các bên đến gần hơn với đối đầu trực tiếp.

Đây là một kịch bản giả định, không phải bằng chứng cho thấy chiến tranh toàn diện chắc chắn sẽ xảy ra. Tuy nhiên, trong bối cảnh các bên đều ở trạng thái cảnh giác cao độ, nguy cơ tính toán sai lầm luôn hiện hữu. Một bên có thể coi hành động của mình là biện pháp răn đe giới hạn, trong khi bên kia xem đó là bước chuẩn bị cho một cuộc tấn công lớn hơn. Khi niềm tin chiến lược suy giảm và các kênh liên lạc thiếu hiệu quả, vòng xoáy trả đũa có thể hình thành trước khi ngoại giao kịp phát huy tác dụng.

Tái chiến không đồng nghĩa với tìm được lối thoát

Câu hỏi liệu Mỹ có tái chiến Iran sau bầu cử giữa nhiệm kỳ hay không phụ thuộc vào sự kết hợp của nhiều yếu tố: tiến triển ngoại giao, mức độ gián đoạn tại eo biển Hormuz, hiệu quả của lệnh phong tỏa, tình hình giá năng lượng, tương quan quyền lực tại Quốc hội và những tính toán của Israel. Tuyên bố ngày 8/10 cho thấy lịch trình bầu cử đang tác động trực tiếp đến quyết định của Nhà Trắng, nhưng chưa đủ để kết luận Washington chắc chắn sẽ nối lại các cuộc tấn công hoặc đã từ bỏ phương án này.

Bầu cử ngày 3/11 vì thế có thể đánh dấu bước ngoặt về thời điểm và điều kiện hành động, chứ chưa chắc là bước ngoặt đưa cuộc chiến đến hồi kết. Nếu ngoại giao không tạo ra tiến triển thực chất, khả năng Mỹ nối lại các chiến dịch quân sự sau bầu cử vẫn hiện hữu. Nhưng một đợt tấn công mới cũng có thể khiến xung đột lan rộng mà không giải quyết được những bất đồng cốt lõi.

Trong giai đoạn tới, bốn yếu tố cần được theo dõi sát là kết quả cụ thể của cuộc bầu cử Quốc hội Mỹ; diễn biến trong thời kỳ chuyển tiếp đến ngày 3/1/2027; những lựa chọn chiến lược của Israel; và nguy cơ xảy ra một sự cố nghiêm trọng có thể kích hoạt phản ứng quân sự dây chuyền.

Cuối cùng, vấn đề không chỉ là bên nào chịu đựng được sức ép lâu hơn, mà là mỗi bên sẽ hành động ra sao khi nhận ra cục diện sau bầu cử khác với những gì họ dự tính. Mỹ có thể tái chiến Iran, nhưng khả năng sử dụng vũ lực không đồng nghĩa với khả năng kiểm soát kết quả. Khi sức ép kinh tế chưa chuyển hóa thành nhượng bộ chính trị và các bên vẫn cảnh giác trước nguy cơ bị đối phương vượt qua lằn ranh đỏ, một quyết định hoặc sự cố bất ngờ có thể làm thay đổi toàn bộ cục diện chỉ trong thời gian ngắn.

Bầu cử Mỹ có thể định hình giai đoạn tiếp theo của cuộc chiến, nhưng không tự động mở ra lối thoát. Nếu không tìm được con đường từ sức ép quân sự đến một thỏa thuận chính trị khả thi, Washington và Tehran vẫn có nguy cơ bị cuốn vào vòng xoáy xung đột kéo dài, với cái giá ngày càng lớn đối với toàn bộ khu vực.

Thúy Hà