Khám phá di sản thờ Mẫu linh thiêng xứ Thanh

Đến với phường Quang Trung, du khách không thể không ghé thăm đền Sòng Sơn để tham quan, chiêm bái. Nơi đây thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh - một trong tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Trải qua hàng trăm năm tồn tại, ngôi đền không chỉ là nơi sinh hoạt tâm linh của Nhân dân mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của xứ Thanh.

Cổng tam quan đồ sộ với ba cửa của đền Sòng Sơn.

Đền Sòng Sơn có tên chữ là Sùng Sơn, thuộc trang Cổ Đam, phủ Tống Sơn, tỉnh Thanh Hóa - nay là phường Quang Trung. Theo truyền thuyết dân gian, ngôi đền xuất hiện từ khoảng niên hiệu Vĩnh Tộ thời Lê (1619-1628), là nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Tương truyền rằng Thánh Mẫu Liễu Hạnh là Tiên Chúa Quỳnh Nương, con gái của Ngọc Hoàng Thượng Đế, vì lỡ tay đánh rơi chén ngọc đã bị giáng xuống trần gian, đầu thai làm con gái ông Lê Tự Thắng ở làng An Thái (huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định cũ). Hết hạn trích giáng, Tiên Chúa Quỳnh Nương về trời. Sau một thời gian, Ngọc Hoàng lại cho Tiên Chúa giáng xuống trần gian. Sẵn có phép màu biến hóa, Tiên Chúa luôn giúp đỡ người dân, trừng trị kẻ ác và phù trợ cho vua Lê đánh thắng quân Chiêm Thành, Ai Lao. Sau này, Tiên Chúa Quỳnh Nương được triều đình sắc phong Mã Hoàng Công Chúa, Chế Thắng Hỏa Diệu Đại vương. Sau khi công chúa qua đời, Nhân dân khắp nơi lập đền thờ phụng.

Trong hệ thống đền thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, đền Sòng Sơn là ngôi đền uy nghi và linh thiêng. Từ xa xưa, đền Sòng Sơn nổi tiếng với câu ca “Đền Sòng thiêng nhất xứ Thanh” hay “Nhất vui là hội Phủ Giày. Vui là vui vậy, chẳng tày Sòng Sơn”. Đền Sòng Sơn tọa lạc trên thế đất cao, tựa núi nhìn sông, mang kiến trúc truyền thống hình chữ Tam với ba lớp điện thờ nối tiếp nhau gồm Tiền đường, Trung đường và Hậu cung.

Điểm linh thiêng nhất của đền Sòng là cung Cấm, nơi đặt linh tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh trong trang phục đỏ rực, dáng ngồi uy nghi mà từ hòa. Cung đệ tam (Cung Cấm) có 3 gian, được bài trí theo thức hệ Tứ phủ, Tam tòa Thánh Mẫu. Không gian chính của cung Cấm được trải thảm đỏ, gian giữa đặt ban thờ và linh tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh trong trang phục màu đỏ lộng lẫy, dáng ngồi uy nghi. Ngồi hai bên tả, bên hữu Thánh Mẫu là linh tượng hai tiên cô theo hầu, bên trái là tiên cô Quế Nương trong trang phục màu xanh, bên phải là tiên cô Nhị Nương trong trang phục màu hồng. Đặc biệt, phía trên linh tượng Thánh Mẫu ở gian giữa chính tẩm có bức đại tự sơn son thếp vàng với dòng chữ “Mẫu Nghi Thiên Hạ”. Trong các cung thờ có hơn 40 bức hoành phi, câu đối, đại tự được cung tiến trong dịp trùng tu tôn tạo lại đền năm 1998, với nội dung suy tôn, ngợi ca công đức, sự linh thiêng của Thánh Mẫu và cảnh đẹp của vùng đất thiêng Sòng Sơn.

Với những giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, năm 1993, đền Sòng Sơn được Bộ Văn hóa -Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) công nhận là di tích quốc gia. Được sự quan tâm của Nhà nước và các nhà hảo tâm, đền Sòng Sơn được tu bổ, tôn tạo với các hạng mục, như: cổng Nghinh Môn, lầu Cô, lầu Cậu, đền Đức Ông, lầu Vọng Ngư; cầu đá hình vòm tạo diện mạo khang trang nhưng vẫn giữ được nguyên trạng kiến trúc thời Nguyễn năm 1939.

Đến với đền Sòng Sơn vào ngày 10 đến ngày 26/2 âm lịch (ngày 26/2 là ngày chính lễ) hằng năm, du khách được dự lễ hội đền Sòng Sơn. Đây là lễ hội đặc sắc với các hoạt động như: lễ rước nước, lễ cáo yết, lễ tế nữ quan, rước bóng Thánh Mẫu.

Với sự linh thiêng, vị thế đẹp, kiến trúc hoa văn trang trí độc đáo, cảnh quan thiên nhiên thơ mộng, đền Sòng Sơn thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh. Theo thống kê của Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Quang Trung, từ đầu năm 2026 đến nay, đền Sòng Sơn đón khoảng 350.000 lượt khách đến tham quan, chiêm bái.

Bà Hoàng Thị Huệ, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội, UBND phường Quang Trung, cho biết: Để bảo tồn và phát huy giá trị của đền Sòng Sơn, phường Quang Trung tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hướng dẫn Nhân dân và du khách thực hiện nếp sống văn minh khi tham quan di tích. Tăng cường an ninh trật tự, đảm bảo an toàn cho Nhân dân, du khách đến tham quan, vãn cảnh, cầu phúc, cầu an. Huy động các nguồn lực, kết nối đền Sòng Sơn với các di tích trong vùng nhằm thu hút ngày càng đông du khách thập phương, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội của phường Quang Trung phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Thanh Thủy