Gìn giữ mạch nguồn văn hóa Mường Đủ

Bên dòng sông Bưởi, vùng đất Mường Đủ xưa, nay là xã Thạch Bình, lưu giữ những lớp trầm tích văn hóa qua bao thế hệ. Giữa nhịp sống hiện đại, gìn giữ di sản, nuôi dưỡng tình yêu cội nguồn đang góp phần bồi đắp sức mạnh cộng đồng, tạo nền tảng cho địa phương phát triển bền vững.

Đồng bào dân tộc Mường (xã Thạch Bình) tham gia hội làng Bằng Phú.

Với hơn 39.500 người thuộc các dân tộc Mường, Kinh cùng sinh sống, xã Thạch Bình ngày nay là nơi những giá trị văn hóa được bồi đắp trong quá trình lập làng, dựng nghiệp. Sách Văn hóa truyền thống Mường Đủ ghi lại cách lý giải tên mường gắn với ruộng đồng nhiều lúa, đời sống no đủ. Dẫu nguồn gốc tên gọi còn có những cách hiểu khác nhau, niềm mong ước về cuộc sống ấm no vẫn gửi gắm trong địa danh thân thuộc ấy, trở thành sợi dây gắn bó các thế hệ với quê hương.

Một dấu ấn tiêu biểu trong không gian văn hóa Mường Đủ là đền Thánh Mẫu ở thôn Án Đổ. Tương truyền, tại làng Án Đổ xưa, gia đình ông Cun Đủ có người con gái tên Nga, tài sắc vẹn toàn, có công giúp dân phát triển sản xuất. Sau khi nàng qua đời, người dân lập đền thờ, suy tôn là Thánh Mẫu. Câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ thể hiện lòng biết ơn người có công với dân làng, gửi gắm đạo lý uống nước nhớ nguồn.

Trong kháng chiến chống Mỹ, đền Thánh Mẫu còn là nơi trú ẩn của bộ đội và sinh viên Trường Đại học Vinh. Ngôi đền vì thế mang trong mình dấu ấn của đời sống tín ngưỡng và những năm tháng đất nước gian lao. Ngày 30/1/2015, đền Thánh Mẫu được UBND tỉnh Thanh Hóa công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh. Việc bảo vệ di tích cũng là gìn giữ những chứng tích lịch sử, giúp thế hệ hôm nay hiểu thêm truyền thống yêu nước của quê hương.

Vào ngày 15/3 âm lịch hằng năm, lễ hội đền Thánh Mẫu thu hút đông đảo người dân, du khách về chiêm bái, cầu mưa thuận gió hòa, bình an, hạnh phúc, phản ánh ước vọng của cư dân gắn bó với ruộng đồng, rừng xanh.

Cùng với đền Thánh Mẫu, đền Tam Thánh lưu giữ những giá trị kiến trúc qua các mảng chạm khắc gỗ tinh xảo. Lễ hội Kỳ phúc vào ngày 12/2 âm lịch hàng năm là dịp người dân tụ hội, hướng về cội nguồn, thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Từ những di tích ấy, có thể thấy di sản văn hóa luôn gắn với đời sống cộng đồng. Mỗi lễ hội ở Thạch Bình được tổ chức trang trọng, mỗi câu chuyện lịch sử được kể lại chính xác đều góp phần nuôi dưỡng ý thức trách nhiệm với quê hương. Giá trị của di tích được tiếp nối qua sự trân trọng của người dân, qua cách cộng đồng ứng xử với quá khứ và gìn giữ những điều tốt đẹp cho thế hệ mai sau.

Sức sống văn hóa Mường Đủ còn hiện diện trong tiếng Mường được sử dụng hằng ngày, trong trang phục truyền thống mỗi dịp lễ, tết và những làn điệu dân ca, dân vũ. Các trò chơi, trò diễn dân gian được lưu giữ cùng với sinh hoạt văn hóa của đồng bào. Đó là phần di sản cần được thực hành thường xuyên để mỗi thế hệ có thể cảm nhận, học hỏi và tiếp tục trao truyền bằng trải nghiệm của chính mình.

Đền Tam Thánh - địa điểm sinh hoạt văn hóa tâm linh của Nhân dân xã Thạch Bình.

Trước những đổi thay của đời sống, xã Thạch Bình đã xây dựng, triển khai kế hoạch bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Mường. Vận động nghệ nhân và những người am hiểu văn hóa địa phương truyền dạy dân ca, điệu múa cho thế hệ trẻ. Các thôn có đồng bào Mường đã thành lập câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ dân gian. Những hội thi, hội diễn, hoạt động giao lưu tạo thêm cơ hội để người dân thực hành di sản, đồng thời giúp người trẻ tìm thấy niềm vui và sự gắn bó với văn hóa dân tộc. Khi tiếng nói, câu hát được sử dụng tự nhiên, người trẻ hiểu ý nghĩa của phong tục, bản sắc sẽ có sức sống bền lâu trong cộng đồng.

Đồng chí Nguyễn Quốc Long, Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Bình, chia sẻ: Không gian văn hóa Mường Đủ là nền tảng tinh thần, động lực nội sinh cho phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Vùng quê Thạch Bình đang từng ngày đổi thay, đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào các dân tộc được cải thiện; bản sắc văn hóa truyền thống đã được gìn giữ và phát huy. Cùng với tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo tồn, bảo vệ cảnh quan, giữ gìn môi trường, xã hướng tới kết nối các điểm di tích, phát triển du lịch văn hóa tâm linh. Tăng cường quản lý, huy động các nguồn lực tu bổ, phục hồi di tích gắn với tôn trọng giá trị lịch sử, văn hóa. Đầu tư thiết chế văn hóa, thể thao theo lộ trình, sát nhu cầu sử dụng. Công nghệ thông tin, chuyển đổi số đã được ứng dụng trong quản lý, bảo tồn, giới thiệu lịch sử di tích bằng thông tin chính xác, dễ hiểu. Khi người dân được tham gia và hưởng lợi, bảo tồn mới có thêm nguồn lực, du lịch mới có cơ sở phát triển lâu dài.

Mạch nguồn văn hóa Mường Đủ được nối dài từ sự bảo tồn đối với từng di tích, từ câu hát được trao truyền và tình đoàn kết giữa các dân tộc. Khi được cộng đồng trân trọng và gìn giữ, các giá trị đặc sắc của vùng đất Mường Đủ sẽ tiếp tục là nơi bồi đắp tình yêu quê hương. Để trên hành trình phát triển, Thạch Bình vẫn giữ được nét riêng vùng đất bên sông Bưởi, nơi ký ức xưa tiếp tục nâng đỡ cuộc sống hôm nay.

Bài và ảnh: Thu Hòa