Đưa kiến thức sức khỏe sinh sản đến người trẻ vùng cao

Địa bàn rộng, đi lại khó khăn, một bộ phận thanh thiếu niên thường xuyên đi làm xa, khả năng tiếp cận thông tin còn hạn chế đang đặt ra yêu cầu tăng cường kiến thức về sức khỏe sinh sản, hôn nhân và gia đình. Tại xã Mường Chanh, các hoạt động tư vấn được đưa đến trường học, các bản và từng nhóm người trẻ.

Học sinh Trường THCS Mường Chanh tham gia buổi tuyên truyền, trang bị kiến thức pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ.

Đưa tư vấn về cơ sở

Tại xã vùng biên Mường Chanh, một bộ phận thanh thiếu niên địa phương còn hạn chế kiến thức về sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, các bệnh lây truyền qua đường tình dục và quy định về độ tuổi kết hôn. Những người đã rời nhà trường, đi làm ăn xa hoặc ít tham gia sinh hoạt tại địa phương càng khó được tiếp cận thường xuyên.

Theo ông Lò Văn Thấm, Trạm trưởng Trạm Y tế Mường Chanh: “Việc cung cấp thông tin cần được thực hiện từ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường. Với thanh thiếu niên ngoài nhà trường, hình thức tổ chức phải linh hoạt theo thời gian và điều kiện sinh hoạt của từng nhóm”.

Năm 2024, Trạm Y tế Mường Chanh phối hợp tổ chức 9 buổi về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; 9 buổi chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên; 8 buổi tư vấn tiền hôn nhân. Năm 2025 có 5 buổi về phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống; 5 buổi chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên, thanh niên và 4 buổi tư vấn tiền hôn nhân.

Với học sinh, nội dung tuyên truyền tập trung vào những thay đổi tâm sinh lý ở tuổi dậy thì, kỹ năng tự bảo vệ, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, nguy cơ khi mang thai và sinh con quá sớm. Người chuẩn bị kết hôn được tư vấn về khám sức khỏe trước hôn nhân, kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc thai kỳ, phòng ngừa một số bệnh di truyền và trách nhiệm làm cha, làm mẹ.

Thống kê từ Trạm Y tế Mường Chanh, năm 2024, xã có 4 trường hợp được ghi nhận ở diện nghi ngờ liên quan đến tảo hôn; năm 2025 còn 1 trường hợp. Từ đầu năm 2026 đến nay chưa ghi nhận trường hợp mới. Các trường hợp trước đó chưa có biểu hiện rõ ràng, chưa đủ căn cứ xử lý. Địa phương tiếp tục theo dõi các trường hợp có nguy cơ chung sống sớm, mang thai ở tuổi vị thành niên hoặc tổ chức cưới khi chưa đủ tuổi.

Khó tiếp cận nhóm ngoài nhà trường

Tại xã Mường Chanh, trong nhóm khó tiếp cận có người làm lao động tự do, đi làm ăn xa theo thời vụ; một bộ phận thanh thiếu niên dân tộc thiểu số còn hạn chế trong sử dụng tiếng phổ thông.

Tại Trường THCS Mường Chanh, nhà trường bố trí thời gian để học sinh tham gia các buổi ngoại khóa và theo dõi tình hình chuyên cần. Theo Ban Giám hiệu nhà trường, từ năm 2024 đến nay không có trường hợp học sinh bỏ học. Việc tổ chức truyền thông trong trường vì vậy thuận lợi hơn.

Trong khi đó, người trẻ đã rời môi trường học đường có lịch sinh hoạt và nơi làm việc khác nhau. Có người đi làm xa nhiều tháng mới trở về, có người ít tham gia hoạt động tại khu dân cư. Nếu chỉ tổ chức các buổi tập trung theo thời gian cố định, một bộ phận đối tượng có thể không tham gia.

Trạm Y tế Mường Chanh đã phối hợp với đoàn thanh niên, hội LHPN xã, trưởng bản và người có uy tín rà soát theo từng địa bàn, thông báo lịch hoạt động, lồng ghép nội dung vào sinh hoạt đoàn thể, họp bản hoặc trao đổi trực tiếp với gia đình. Công an xã Mường Chanh phối hợp phổ biến quy định của pháp luật về hôn nhân, gia đình, bảo vệ trẻ em và xác minh khi có thông tin về trường hợp có dấu hiệu vi phạm.

Năm 2026, Trạm Y tế Mường Chanh và các đơn vị liên quan tiếp tục hướng tới tổ chức ít nhất một buổi tại mỗi bản và Trường THCS Mường Chanh, ưu tiên học sinh, thanh thiếu niên ngoài nhà trường và các cặp chuẩn bị kết hôn.

Bài và ảnh: Minh Tâm