Chuyển đổi số và phong trào bình dân học vụ số tại Thanh Hóa (Bài 2):

Để dữ liệu thực sự “lên tiếng” và thước đo của sự hài lòng

Chuyển đổi số (CĐS) đang từng bước thay đổi phương thức vận hành của bộ máy hành chính, từ xử lý hồ sơ, giải quyết thủ tục hành chính đến quản lý, điều hành. Khi hạ tầng số ngày càng hoàn thiện, yêu cầu đặt ra không chỉ là xây dựng, kết nối dữ liệu mà phải khai thác hiệu quả, tạo chuyển biến thực chất trong quản trị, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Hướng dẫn sử dụng Kiosk thông minh cho Tổ công nghệ số cộng đồng tại phường Đông Sơn. Ảnh: trần hằng

Từ thay đổi nhỏ đến chuyển động lớn

Đến Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Quảng Phú để giải quyết thủ tục hành chính, ông Trần Duy Hải khá hài lòng khi những thông tin cá nhân cơ bản đã có trên hệ thống được cán bộ hỗ trợ tra cứu, đối chiếu thông qua số căn cước. Thay vì phải kê khai lại nhiều nội dung như trước, ông chỉ cần kiểm tra, bổ sung những thông tin cần thiết để hoàn thiện hồ sơ. “Trước đây, đi làm thủ tục thường phải mang theo nhiều giấy tờ, có những thông tin kê khai hết lần này đến lần khác. Giờ được hỗ trợ tra cứu trên máy tính, tôi thấy thuận tiện hơn nhiều. Mong rằng thủ tục nào cũng được thực hiện đơn giản như vậy”, ông Hải chia sẻ.

Sự thay đổi không chỉ diễn ra ở phía người dân. Tại các cơ quan hành chính, những tập hồ sơ giấy chuyển qua nhiều phòng, ban đang dần nhường chỗ cho quy trình xử lý trên môi trường điện tử. Từ tiếp nhận, phân công, cho ý kiến đến phê duyệt, ký số, nhiều công việc được thực hiện ngay trên hệ thống quản lý. Cán bộ giảm thao tác thủ công, lãnh đạo có thể theo dõi tiến độ, xác định trách nhiệm ở từng khâu. Quan trọng hơn, phương thức làm việc từng bước chuyển từ xử lý công việc dựa vào giấy tờ sang khai thác thông tin, dữ liệu.

Hai lát cắt ấy cho thấy CĐS không còn là câu chuyện xa vời của công nghệ. Giá trị của nó hiện diện trong từng giao dịch hành chính, từng quy trình xử lý công việc. Và đằng sau những thay đổi tưởng chừng đơn giản đó là cả quá trình xây dựng hạ tầng, chuẩn hóa quy trình, hình thành các cơ sở dữ liệu và kết nối những hệ thống vốn được tổ chức riêng biệt.

Những năm qua, tỉnh ta đã từng bước tạo dựng nền tảng cho phương thức quản trị mới. Đến nay, 100% cơ quan, đơn vị sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử; hơn 6,2 triệu lượt văn bản được xử lý trên môi trường điện tử, tỷ lệ ký số đạt trên 98%. Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh của tỉnh được đưa vào vận hành; “Ứng dụng số Thanh Hóa” cung cấp 47 tiện ích. Việc thí điểm ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đánh giá hiệu suất công việc tại một số phường tiếp tục mở ra hướng đổi mới hoạt động quản lý, điều hành.

Nếu những kết quả trên phản ánh sự thay đổi về phương thức vận hành, thì việc hình thành các cơ sở dữ liệu trọng yếu chính là bước chuẩn bị quan trọng để chuyển từ chính quyền điện tử sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Thanh Hóa đang từng bước tạo nền tảng cho quản trị số với 100% cơ quan, đơn vị sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử, tỷ lệ ký số đạt trên 98%. Cùng với vận hành Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh, tỉnh đang đẩy mạnh xây dựng, chuẩn hóa các cơ sở dữ liệu trọng yếu về đất đai, hộ tịch, y tế, giáo dục, an sinh xã hội... Đến cuối tháng 9/2026, Thanh Hóa đã hoàn thành 56/104 cơ sở dữ liệu theo Nghị quyết số 11/NQ-CP; 54 cơ sở dữ liệu được kết nối với Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh của tỉnh. Riêng lĩnh vực đất đai, hơn 1,44 triệu thửa đất đã được đồng bộ, tỷ lệ làm sạch đạt trên 93%...

Những kết quả trên tạo tiền đề để dữ liệu phục vụ trực tiếp hơn cho quản lý, điều hành và giải quyết thủ tục hành chính. Tuy nhiên, có dữ liệu chưa đồng nghĩa với quản trị bằng dữ liệu. Khi thông tin còn phân tán, thiếu đồng bộ giữa các ngành, việc khai thác, tái sử dụng vẫn gặp khó khăn. Bởi vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng các kho dữ liệu mà phải kết nối, khai thác hiệu quả, tránh tình trạng dữ liệu được số hóa nhưng chưa thực sự phát huy giá trị.

Lấy hiệu quả phục vụ làm thước đo

Thực tế cho thấy, CĐS chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi những lợi ích được người dân, doanh nghiệp cảm nhận và có thể đo đếm. Mô hình “Dịch vụ công lưu động” đang được triển khai tại Thanh Hóa là một ví dụ. Thay vì chỉ chờ người dân đến bộ phận tiếp nhận, cán bộ trực tiếp về khu dân cư hướng dẫn sử dụng VNeID, nộp hồ sơ trực tuyến, thanh toán và tra cứu kết quả. Đến cuối tháng 9/2026, mô hình đã hỗ trợ hơn 33.700 lượt người dân, doanh nghiệp; hướng dẫn nộp trực tuyến 6.326 hồ sơ, với chi phí đi lại ước tiết kiệm khoảng 3,38 tỷ đồng.

Bà Nguyễn Thị Hằng, Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Đông Sơn cho biết: “Điều quan trọng không phải chỉ là đưa thủ tục hành chính lên môi trường mạng, mà phải đơn giản hóa quy trình giải quyết. Những thông tin Nhà nước đã có và đủ điều kiện khai thác cần được tái sử dụng, hạn chế yêu cầu người dân cung cấp nhiều lần”.

Từ góc nhìn này, nguyên tắc “Once Only” - cung cấp thông tin một lần - cần trở thành yêu cầu trong tổ chức các dịch vụ công. Với người dân, đó là không phải kê khai lặp lại những thông tin đã được xác thực. Với doanh nghiệp, dữ liệu về đăng ký kinh doanh, thuế, đất đai, lao động... nếu được kết nối, chia sẻ đúng quy định sẽ giúp giảm giấy tờ, thời gian và chi phí thực hiện thủ tục. Còn đối với cơ quan Nhà nước, dữ liệu dùng chung sẽ hạn chế việc nhập liệu trùng lặp, giảm khâu xác minh thủ công và nâng cao chất lượng tham mưu, điều hành.

Tại hội nghị sơ kết 1,5 năm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, những hạn chế về chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối, chia sẻ giữa các hệ thống và nguồn nhân lực CĐS đã được chỉ rõ. Thực tế, trong số 160 cơ sở dữ liệu được thống kê, mới có 54 cơ sở dữ liệu kết nối với Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh của tỉnh. Điều đó cho thấy, cùng với tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu, yêu cầu cấp thiết là khơi thông dòng chảy thông tin giữa các ngành, các cấp.

Vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở cách tổ chức quản lý. Dữ liệu đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội hay giáo dục đều có cơ quan chịu trách nhiệm quản lý, nhưng nhiều thủ tục hành chính lại cần thông tin từ nhiều lĩnh vực. Nếu thiếu quy chuẩn chung, cơ chế phối hợp và trách nhiệm cập nhật, mỗi ngành có thể xây dựng được cơ sở dữ liệu của mình nhưng chưa hình thành được nguồn dữ liệu thống nhất phục vụ quản trị. Bởi vậy, CĐS đòi hỏi thay đổi cả tư duy quản lý, phương thức phối hợp và trách nhiệm của người đứng đầu.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Trần Duy Bình chia sẻ: “Muốn khai thác hiệu quả, trước hết dữ liệu phải được chuẩn hóa, bảo đảm đúng, đủ, sạch, sống và thống nhất. Trên nền tảng đó mới có thể kết nối, chia sẻ và tái sử dụng giữa các hệ thống. Thước đo quan trọng không phải số lượng cơ sở dữ liệu được xây dựng mà là dữ liệu được khai thác như thế nào, giúp cắt giảm bao nhiêu thủ tục, chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành ra sao”.

CĐS đang bước vào giai đoạn đòi hỏi chiều sâu và hiệu quả thực chất hơn. Với Thanh Hóa, trọng tâm không chỉ là tiếp tục hoàn thiện các cơ sở dữ liệu trọng yếu mà còn phải tháo gỡ những điểm nghẽn trong kết nối, chia sẻ và khai thác, để dữ liệu thực sự phục vụ công tác quản lý, điều hành. Cùng với đổi mới tư duy quản trị, đề cao trách nhiệm người đứng đầu, cần lấy những lợi ích cụ thể của người dân, doanh nghiệp làm thước đo kết quả CĐS. Bởi giá trị của dữ liệu không nằm ở quy mô lưu trữ hay số lượng hệ thống được xây dựng, mà ở khả năng giảm thủ tục, tiết kiệm thời gian, chi phí và nâng cao chất lượng phục vụ. Khi dữ liệu được khơi thông và sử dụng hiệu quả, đó cũng là lúc CĐS tạo ra những chuyển biến thực chất trong hoạt động của bộ máy hành chính.

Trần Hằng

(Còn nữa)