Bảo tồn và khơi dậy sức sống văn hóa đồng bào Thái ở Xuân Du

Trên mảnh đất Xuân Du đang chuyển mình mạnh mẽ, bản sắc văn hóa của đồng bào Thái vẫn âm thầm hiện diện trong đời sống cộng đồng. Hành trình gìn giữ và khơi dậy những giá trị truyền thống ấy đã, đang được triển khai bằng nhiều cách làm thiết thực, để văn hóa không chỉ được nhắc nhớ mà thực sự “sống” trong nếp sinh hoạt hằng ngày.

Người dân thôn Mó 1 tham gia lớp tập huấn bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị dân ca, dân vũ dân tộc Thái do Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn tổ chức.

Đồng bào dân tộc Thái ở xã Xuân Du chiếm 14,02% dân số, tập trung chủ yếu tại các thôn: Mó 1, Mó 2, Đông và Chanh. Dù không phải là cộng đồng chiếm số đông, song những giá trị văn hóa mà bà con lưu giữ qua nhiều thế hệ lại mang đậm bản sắc riêng, từ tiếng nói, trang phục, ẩm thực đến các làn điệu dân ca, dân vũ truyền thống và phong tục tập quán trong cưới hỏi, lễ, tết, sinh hoạt cộng đồng.

Trải qua thời gian, trước tác động của đời sống hiện đại và sự giao thoa văn hóa, nhiều nét đẹp truyền thống có nguy cơ mai một. Thanh niên đi làm ăn xa, ít có điều kiện tham gia sinh hoạt văn hóa cộng đồng; những nghệ nhân am hiểu dân ca, dân vũ ngày một cao tuổi; không gian sinh hoạt truyền thống dần thu hẹp. Thực tế đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải có giải pháp bài bản, lâu dài nhằm bảo tồn, đồng thời thổi luồng sinh khí mới cho văn hóa đồng bào Thái ở Xuân Du.

Tháng 2 vừa qua, Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn đã phối hợp với địa phương tổ chức lớp tập huấn bảo tồn, phục dựng và phát huy giá trị dân ca, dân vũ dân tộc Thái tại thôn Mó 1. Lớp tập huấn thu hút đông đảo cán bộ thôn, hội viên đoàn thể và những hạt nhân văn nghệ quần chúng tham gia. Nội dung tập trung vào việc truyền dạy, phục dựng các làn điệu khặp, dân ca Thái; hướng dẫn thực hành một số điệu múa truyền thống; trao đổi phương pháp tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ văn hóa dân gian ở cơ sở; đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của văn hóa trong phát triển bền vững.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Thanh Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật Lam Sơn, mỗi địa phương đều có đặc trưng riêng, vì vậy công tác bảo tồn cần dựa trên nền tảng bản sắc sẵn có, tránh dập khuôn, hình thức. “Bảo tồn văn hóa không chỉ dừng lại ở việc ghi chép, lưu trữ, mà quan trọng hơn là làm cho di sản sống trong đời sống hôm nay. Với đồng bào Thái ở Xuân Du, chúng tôi mong muốn khơi dậy lực lượng nòng cốt tại chỗ, để mỗi học viên sẽ thực sự trở thành một hạt nhân văn nghệ quần chúng, tích cực lan tỏa những kiến thức, kỹ năng đã được tiếp thu, truyền dạy lại cho Nhân dân trên địa bàn xã, đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó từng bước bảo tồn, phục dựng và phát huy bền vững các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Thái trong đời sống cộng đồng” - Nghệ sĩ Ưu tú Hoàng Thanh Hải chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở truyền dạy nghệ thuật trình diễn dân gian, lớp tập huấn còn gợi mở hướng gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Xuân Du có cảnh quan tự nhiên hài hòa, đời sống sinh hoạt của đồng bào Thái vẫn lưu giữ nhiều nét đặc sắc. Nếu biết khai thác hợp lý, đây có thể trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm hấp dẫn, tạo thêm sinh kế cho người dân và góp phần lan tỏa giá trị văn hóa bản địa.

Theo đánh giá của địa phương, điều đáng mừng là sau lớp tập huấn, đội văn nghệ ở các thôn: Mó 1, Mó 2, Đông, Chanh đã duy trì tập luyện thường xuyên. Những buổi tối cuối tuần, nhà văn hóa thôn lại rộn ràng tiếng hát, tiếng cười. Các cụ cao niên trở thành “người thầy” truyền dạy tiếng Thái, cách thắt khăn, mặc váy, kể lại tích xưa, chuyện cũ. Sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại được nối dài bằng chính sự tự nguyện và niềm tự hào của cộng đồng.

Trưởng thôn Mó 1 Lưu Huy Thanh, cho biết: “Thôn chúng tôi có gần 95% là đồng bào Thái. Cho đến nay, người dân vẫn mặc trang phục vào mỗi dịp lễ, tết và trò chuyện với nhau bằng tiếng của đồng bào Thái. Đặc biệt, Lễ hội Sết Boóc Mạy - Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia được tổ chức vào ngày mùng 10 tháng giêng âm lịch hằng năm không chỉ thu hút người dân địa phương mà ngày càng được đông đảo du khách biết đến. Từ đó, lớp trẻ ngày càng cảm thấy tự hào về bản sắc dân tộc mình, không còn tâm lý e dè khi mặc trang phục truyền thống hay tham gia biểu diễn dân ca, dân vũ. Đây chính là nền tảng quan trọng để bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc Thái tiếp tục được bảo tồn và phát huy giá trị”.

Với sự quan tâm của các cấp, ngành, chính quyền địa phương và sự tham gia tích cực của cộng đồng, có thể tin rằng sắc màu văn hóa Thái ở Xuân Du sẽ tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa. Khi người dân hiểu giá trị của chính dân tộc mình và tự tin thể hiện bản sắc, văn hóa truyền thống sẽ không bị lãng quên giữa dòng chảy hiện đại, mà trở thành nguồn lực nội sinh, góp phần xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Bài và ảnh: Hoài Anh