Bảo tồn nhà sàn truyền thống gắn với phát triển du lịch cộng đồng

Theo thống kê của UBND huyện Quan Hóa, hiện trên địa bàn huyện có 7.368 ngôi nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Thái, Mường, chiếm 66,1% số nhà ở trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, chỉ có trên 50% ngôi nhà sàn đảm bảo yêu cầu về chất lượng, số nhà sàn còn lại đã xuống cấp.

Bản Bút, xã Nam Xuân bảo tồn nhà sàn truyền thống của đồng bào dân tộc Thái gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Ban Thường vụ Huyện ủy Quan Hóa đã ban hành Nghị quyết số 12 ngày 12/5/2018 về “Giữ gìn, phát huy nhà sàn truyền thống và văn hóa nhà sàn của đồng bào Thái, Mường huyện Quan Hóa”. Mục tiêu của nghị quyết là nâng cao nhận thức của đồng bào trong việc bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa dân tộc; biết trân trọng, giữ gìn và phát huy nhà sàn truyền thống và văn hóa nhà sàn của dân tộc mình. Bảo tồn, trùng tu nhà sàn cổ, nhà sàn lâu năm còn sót lại trên địa bàn huyện, đồng thời xây dựng cơ chế, chính sách để bảo tồn và phát huy nhà sàn truyền thống. Gìn giữ, phát huy nhà sàn truyền thống và văn hóa nhà sàn gắn với XDNTM, với phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của Nhân dân.

Để nghị quyết đi vào cuộc sống, huyện Quan Hóa đã quy hoạch làng, bản theo hướng bố trí dân cư có cảnh quan môi trường xanh, sạch, đẹp. Kiểm kê, lập hồ sơ tư liệu hóa, vật thể hóa hệ thống nhà sàn của đồng bào Thái, Mường nhằm nhận diện và xác định mức độ tồn tại, giá trị và sức sống của ngôi nhà sàn trong cộng đồng. Trên cơ sở đó đề xuất phương án bảo tồn, phát huy hiệu quả; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia bảo vệ di sản văn hóa nhà sàn, gắn với các hoạt động xây dựng đời sống văn hóa, chú trọng đến nguyên tắc “bảo tồn sống”, tức là bảo tồn nhà sàn ngay chính trong đời sống cộng đồng. Xây dựng cơ chế, chính sách theo hướng vừa bảo tồn, phát triển được nhà sàn và văn hóa nhà sàn, vừa không làm cạn kiệt tài nguyên rừng, phù hợp với việc xây dựng nếp sống văn hóa mới, con người mới; khuyến khích phát triển nghề dựng nhà sàn của các nghệ nhân ở địa phương...

Năm 2019 UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt Đề án “Phát triển du lịch cộng đồng tại huyện Quan Hóa đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030”. Đồng thời, phân vùng không gian phát triển du lịch cộng đồng, gắn với 2 Khu BTTN Pù Luông, Pù Hu và Khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm Nam Động. Hiện nay, huyện tập trung phát triển du lịch cộng đồng tại 8 bản có đa phần người dân tộc Thái sinh sống và đã hình thành các điểm du lịch cộng đồng, như: bản Hang (Phú Lệ); bản Bút (Nam Xuân); bản Vinh Quang (Phú Nghiêm); bản Nghèo (thị trấn Quan Hóa), với quy mô 40 cơ sở lưu trú, trong đó có 20 homestay, với sức chứa trên 600 khách.

Việc bảo tồn nhà sàn truyền thống gắn với phát triển du lịch ở Quan Hóa đã góp phần gìn giữ các di sản, giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tạo điều kiện cho phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo mang nét đặc trưng của huyện.

Bài và ảnh: Thiện Nhân