Tiết kiệm - “lá chắn” tài chính cho người thu nhập thấp

Với nhiều gia đình ở nông thôn, miền núi, khi thu nhập chỉ vừa đủ trang trải cuộc sống, dành dụm vài chục, vài trăm nghìn đồng mỗi tuần, mỗi tháng đôi khi cũng là điều khó nghĩ tới. Nhưng chính từ những khoản tiền rất nhỏ ấy, nếu được tích lũy đều đặn trong một môi trường an toàn và phù hợp, người dân có thể từng bước hình thành “lá chắn” tài chính cho gia đình trước những bất trắc của cuộc sống.

Nhiều phụ nữ tại xã Ba Đình vay vốn Tổ chức TCVM Thanh Hóa làm hàng thủ công mỹ nghệ.

Thu nhập thấp vẫn có thể bắt đầu tiết kiệm

Ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, đặc biệt với những hộ có thu nhập thấp, cuộc sống vẫn xoay quanh những khoản chi tiêu thiết yếu cho học hành, sinh hoạt... đáp ứng những nhu cầu trước mắt.

Thế nhưng, cuộc sống luôn có những tình huống không báo trước có thể khiến một gia đình đang có nguồn tài chính eo hẹp rơi vào thế bị động. Trong hoàn cảnh đó, khi không có khoản tiền dự phòng, một số hộ gia đình có thể tìm đến các nguồn vốn phi chính thức như vay nóng, vay hụi họ hoặc thậm chí tín dụng đen.

Bởi vậy, bên cạnh việc đưa nguồn vốn vay chính thức đến với người dân, việc giúp các hộ thu nhập thấp hình thành thói quen tiết kiệm cũng là một giải pháp quan trọng của tài chính toàn diện. Tổ chức Tài chính vi mô (TCVM) Thanh Hóa đã nghiên cứu và thiết kế các sản phẩm tiết kiệm có tính linh hoạt cao, hướng tới phù hợp hơn với khả năng tích lũy của người dân nông thôn, miền núi. Đáng chú ý là sản phẩm “Tiết kiệm siêu linh hoạt”, cho phép khách hàng gửi tiền với số tiền ban đầu chỉ từ 20.000 đồng. Khi có một khoản tiền nhàn rỗi, người dân có thể gửi vào tài khoản tiết kiệm trong thời gian làm việc của Tổ chức TCVM Thanh Hóa. Việc gửi tiền cũng có thể được thực hiện định kỳ theo tuần, theo tháng hoặc bất cứ khi nào người dân có nguồn thu nhập.

Đối với những người có thu nhập không cố định, cách thức này đặc biệt có ý nghĩa. Hôm nay bán được mớ rau, vài con gà; tuần này có thêm tiền công; tháng này thu hoạch được nông sản... thay vì sử dụng toàn bộ số tiền cho những nhu cầu trước mắt, một phần nhỏ có thể được dành lại.

Nếu “Tiết kiệm siêu linh hoạt” hướng tới sự chủ động trong gửi - rút, thì sản phẩm “Tiết kiệm an sinh” lại mang một cách tiếp cận khác: khuyến khích người dân dành tiền trong một khoảng thời gian dài hơn nhưng vẫn có cơ chế linh hoạt khi phát sinh nhu cầu.

Sản phẩm có đặc điểm tương tự tiền gửi có kỳ hạn, với lãi suất ưu đãi và khả năng rút gốc, lãi linh hoạt theo quy định của sản phẩm. Đáng chú ý, đối với khoản tiết kiệm có thời hạn trên 12 tháng, nếu khách hàng có nhu cầu rút lãi sau khi đã gửi được trên một nửa kỳ hạn, khách hàng được nhận mức lãi suất bằng một nửa mức lãi suất đã ghi nhận khi gửi tiền.

Khi cán bộ tài chính trở thành những “người truyền cảm hứng tiết kiệm”

Trong đời sống của nhiều gia đình nông thôn, việc tiết kiệm từ lâu đã tồn tại dưới những hình thức rất giản dị. Các chị, các mẹ có thể bỏ tiền vào con lợn đất, ống tiết kiệm, hũ tiền, cất trong ngăn kéo, dưới gối hoặc đâu đó trong nhà mà chỉ mình biết. Nhưng khi tiền nằm ngay trong tầm tay, việc “rút” một khoản nhỏ để chi tiêu cũng quá dễ dàng,...

Gửi tiết kiệm tại một tổ chức tài chính chính thức tạo ra một sự khác biệt quan trọng: người dân vừa có nơi lưu giữ tiền an toàn, vừa tạo ra một khoảng cách cần thiết giữa tiền tiết kiệm và chi tiêu hàng ngày, đồng thời khoản tiền còn có thêm lãi.

Người dân đến gửi tiết kiệm tại Phòng Giao dịch phường Đông Sơn (Tổ chức TCVM Thanh Hóa).

Với sản phẩm “Tiết kiệm linh hoạt”, khi thực sự phát sinh nhu cầu, khách hàng có thể đến rút tiền bất kỳ thời điểm nào trong giờ làm việc. Điều này giúp cân bằng hai nhu cầu tưởng như đối lập: tiết kiệm có kỷ luật nhưng vẫn giữ được khả năng chủ động sử dụng tiền khi cần thiết.

Nhìn từ góc độ ngành ngân hàng, tiết kiệm không chỉ đơn thuần là một sản phẩm huy động vốn. Ở góc độ rộng hơn, đây chính là một vòng tròn tích cực của tài chính toàn diện: Người dân có thói quen tiết kiệm → hình thành nguồn dự phòng → giảm phụ thuộc vào tín dụng phi chính thức → có khả năng chủ động hơn trước rủi ro → nguồn vốn được tích lũy và quay vòng trong cộng đồng.

Đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi, nơi khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính chính thức vẫn còn những hạn chế, việc đưa những sản phẩm tiết kiệm nhỏ, linh hoạt, dễ tiếp cận đến gần người dân có ý nghĩa không chỉ về kinh tế mà còn về an sinh xã hội.

Với Tổ chức TCVM Thanh Hóa, việc đồng hành cùng người dân không chỉ dừng lại ở “cho vay bao nhiêu”, mà còn là câu chuyện “giúp khách hàng quản lý đồng tiền như thế nào”. Để thay đổi thói quen tài chính không thể chỉ dựa vào một sản phẩm. Tổ chức TCVM Thanh Hóa ngoài cung cấp các sản phẩm tiết kiệm, cán bộ còn trực tiếp tổ chức các hoạt động truyền thông, tập huấn nhằm nâng cao nhận thức và kiến thức quản lý tài chính cho người dân.

Điều thú vị là thông điệp về tiết kiệm đã được các cán bộ sáng tác và biểu diễn những tiểu phẩm mang phong cách trẻ trung, hài hước, gần gũi với đời sống như câu chuyện về “Lão hà tiện và Công tử Bạc Liêu”. Những câu thành ngữ quen thuộc như: “Khéo ăn thì no, khéo co thì ấm". Hay, “Buôn tàu bán bè không bằng ăn dè tiết kiệm” được đưa vào những câu chuyện đời thường, giúp thông điệp tài chính trở nên dễ nhớ, dễ hiểu và dễ đi vào cộng đồng.

Đằng sau tiếng cười của những tiểu phẩm ấy là một thông điệp nghiêm túc: tiết kiệm không phải là keo kiệt; tiết kiệm là biết dành một phần nguồn lực hôm nay để bảo vệ gia đình trong ngày mai. Cung cấp sản phẩm vốn vay phù hợp, phát triển các sản phẩm tiết kiệm linh hoạt, tăng cường giáo dục tài chính và đưa dịch vụ tài chính chính thức đến gần hơn với người dân nông thôn, miền núi là cách Tổ chức TCVM Thanh Hóa góp phần xây dựng một cộng đồng có năng lực tài chính tốt hơn cho hôm nay và ngày mai.

Bài và ảnh: Thanh Thùy