Gỡ “nút thắt” giải phóng mặt bằng - từ đồng thuận đến hành động

Thực tiễn cho thấy, những “tồn tại” về quản lý đất đai đang trở thành “điểm nghẽn” của giải phóng mặt bằng (GPMB). Trong bối cảnh đó, các sở, ngành liên quan đang tích cực phối hợp địa phương hướng dẫn, xử lý các vướng mắc liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xác minh nguồn gốc đất, áp dụng chính sách bồi thường; rà soát, tham mưu UBND tỉnh sửa đổi, bổ sung các quy định của tỉnh bảo đảm thống nhất, đồng bộ, phù hợp thực tiễn.

Thi công Dự án đường nối TP Thanh Hóa (cũ) đi Cảng Hàng không Thọ Xuân, đoạn qua xã Hợp Tiến.

Ở thôn Lộc Bồi (xã Hoằng Giang), nhiều hộ gia đình đã chuẩn bị tâm lý cho việc di dời, bàn giao đất để giải phóng mặt bằng (GPMB) phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam. Theo ông Nguyễn Chí Công, trưởng thôn Lộc Bồi, qua quá trình tuyên truyền, vận động, đa số người dân đều đồng thuận triển khai dự án, song vẫn còn nhiều việc phải hoàn tất. Với mỗi gia đình, việc dời căn nhà đã gắn bó nhiều năm không chỉ là dịch chuyển không gian sống mà còn là thay đổi toàn diện về sinh kế, nếp sinh hoạt và các mối quan hệ cộng đồng.

Nhận diện rõ điều đó, địa phương đã chuẩn bị điều kiện cần thiết để làm tốt công tác GPMB. Hai khu tái định cư phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đang được gấp rút triển khai ngay trên trục đường Phú Giang, đoạn qua thôn Lộc Bồi với hạ tầng đồng bộ, giao thông kết nối, tạo thuận lợi cho người dân ổn định cuộc sống sau khi về nơi ở mới. Việc mở rộng khu nghĩa trang hiện trạng cũng được triển khai song song, đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân.

Năm 2026, xã Hoằng Giang được giao thực hiện 11 dự án với tổng diện tích cần GPMB 24,6ha, gồm 9 dự án đầu tư công và 2 dự án của doanh nghiệp. Đến trung tuần tháng 9/2026, địa phương đã hoàn thành 23,892ha, đạt 97% kế hoạch. Bà Nguyễn Thị Bích Ngọc, Trưởng Phòng Kinh tế, UBND xã Hoằng Giang, cho biết: Đảng ủy, UBND xã và cả hệ thống chính trị đang tập trung GPMB các dự án quan trọng trên địa bàn. Các cuộc họp giao ban được tổ chức hàng tuần để nắm tiến độ, xử lý vấn đề phát sinh. Kinh nghiệm là phải “đi trước một bước” trong tuyên truyền, không chờ đến khi kiểm kê, thu hồi đất mới vận động, mà ngay từ đầu, địa phương đã chủ động công khai đầy đủ thông tin về chủ trương, quy mô, tác động của dự án. Tài liệu được chuẩn bị kỹ lưỡng, gửi trực tiếp đến từng gia đình; các buổi họp thôn ứng dụng trình chiếu phối cảnh 3D giúp người dân hình dung cụ thể vị trí, quy mô dự án.

Dẫu vậy, áp lực của địa phương vẫn còn rất lớn khi GPMB liên quan đến gần 1.000 hộ dân có đất ở và đất nông nghiệp bị ảnh hưởng. Trong khi nguồn nhân lực chuyên môn còn hạn chế, Phòng Kinh tế xã hiện có 12 công chức nhưng chỉ có 2 người có chuyên môn địa chính, khiến công tác tham mưu gặp không ít khó khăn.

Tại xã Hợp Tiến, Dự án đường nối TP Thanh Hóa (cũ) đi Cảng Hàng không Thọ Xuân đang đặt ra áp lực rất lớn đối với công tác GPMB khi triển khai đồng thời 2 tuyến với tổng chiều dài 7,17km. Tổng diện tích cần thu hồi lên tới 29,35ha, ảnh hưởng đến 557 hộ dân, trong đó có 94 hộ thuộc diện phải bố trí tái định cư.

Thực tiễn triển khai cho thấy, khó khăn không chỉ ở quy mô dự án mà còn xuất phát từ những tồn tại trong quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ. Có trường hợp đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng nguồn gốc chưa rõ ràng; nhiều hộ được cấp vượt hạn mức theo quy định; thậm chí có tình trạng đo gộp cả phần hành lang giao thông hoặc đất nông nghiệp vào diện tích đất ở... Những “tồn tại” về quản lý đất đai này đang trở thành “điểm nghẽn” của GPMB.

Trước thực tế đó, xã Hợp Tiến xác định, giải pháp then chốt là minh bạch thông tin và làm tốt tuyên truyền, đối thoại. Theo ông Phạm Hoài Nam, Phó trưởng Phòng Kinh tế UBND xã, các trường hợp vướng mắc đều được rà soát, phân loại cụ thể; chính quyền tổ chức đối thoại trực tiếp với các hộ dân, đồng thời ban hành văn bản xác định hạn mức đất ở, trả lời rõ nguồn gốc đất để người dân nắm bắt. Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được niêm yết công khai, tạo điều kiện để người dân giám sát trong quá trình thực hiện.

Theo kế hoạch của UBND tỉnh, năm 2026 toàn tỉnh thực hiện GPMB 2.229ha, với 613 dự án tại 133 xã, phường. Tiến độ GPMB ảnh hưởng trực tiếp đến triển khai các công trình, dự án và kết quả giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh. Tính đến 20/9/2026, toàn tỉnh đã GPMB 1.771,9ha, bằng 79,5% kế hoạch.

Theo đánh giá của Sở Nông nghiệp và Môi trường, công tác bồi thường, GPMB hiện còn nhiều khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là áp dụng mức hỗ trợ khác chênh lệch giữa tiền bồi thường theo đất ở với tiền bồi thường theo đất nông nghiệp của thửa đất; nhiều hộ gia đình không đồng thuận khi Nhà nước thu hồi đất ở do không được hỗ trợ đất vườn, ao trong cùng thửa. Bên cạnh đó, quản lý đất đai qua các thời kỳ ở một số địa phương còn thiếu chặt chẽ; hồ sơ lưu trữ bị thất lạc do sáp nhập, chia tách đơn vị hành chính, gây khó khăn trong xác định nguồn gốc, thời điểm sử dụng đất phục vụ GPMB. Việc thay đổi các quy định pháp luật liên quan đến bồi thường, hỗ trợ các dự án chuyển tiếp cũng phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.

Trong bối cảnh đó, các sở, ngành liên quan đang tích cực phối hợp địa phương hướng dẫn, xử lý các vướng mắc liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, xác minh nguồn gốc đất, áp dụng chính sách bồi thường; rà soát, tham mưu UBND tỉnh sửa đổi, bổ sung các quy định của tỉnh bảo đảm thống nhất, đồng bộ, phù hợp thực tiễn. Mọi nhiệm vụ được giao phải xác định theo nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ sản phẩm; nhiệm vụ có thời hạn phải hoàn thành đúng hạn, có sản phẩm cụ thể... - đúng như tinh thần Chỉ thị số 12/CT-UBND, ngày 30/7/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh về tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính; nâng cao chất lượng tham mưu; giảm các cuộc họp không cần thiết, dành thời gian đi cơ sở giải quyết công việc trên địa bàn tỉnh.

Bài và ảnh: Việt Hương