Đạo đức nghề nghiệp - “lá chắn” của báo chí trong kỷ nguyên số

Uỷ viên Ban Thường vụ Hội Nhà báo tỉnh Thanh Hoá; Trưởng Phòng Tuyên truyền, Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Thanh Hoá Trịnh Trọng Nam.

Thời gian qua, Hội Nhà báo tỉnh Thanh Hóa đã phát huy vai trò quan trọng trong việc tập hợp, bồi dưỡng đội ngũ người làm báo, góp phần tuyên truyền hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, phản ánh thành tựu phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tích cực đấu tranh phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Công tác giáo dục đạo đức nghề nghiệp, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của hội viên cũng được quan tâm, tạo môi trường thuận lợi để báo chí phát triển đúng định hướng.

Với sự bùng nổ của mạng xã hội, áp lực cạnh tranh thông tin và yêu cầu tự chủ tài chính đang khiến hoạt động báo chí đứng trước nguy cơ bị chi phối bởi lợi ích kinh tế nếu thiếu bản lĩnh và chuẩn mực nghề nghiệp. Trong môi trường thông tin nhanh, đa chiều và nhiều áp lực, đạo đức báo chí càng phải được coi là “hệ miễn dịch” giúp người làm báo giữ vững sự trung thực, khách quan và trách nhiệm với xã hội.

Muốn xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại, điều cốt lõi là đưa đạo đức nghề nghiệp trở thành chuẩn mực hành động hằng ngày của mỗi nhà báo. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Hội cần đổi mới mạnh mẽ công tác giáo dục, bồi dưỡng đạo đức nghề nghiệp theo hướng gắn với thực tiễn, lấy các tình huống cụ thể làm bài học, đồng thời tận dụng nền tảng số để tăng cường trao đổi nghiệp vụ, chia sẻ kinh nghiệm và cảnh báo những biểu hiện lệch chuẩn. Cùng với đó là xây dựng cơ chế giám sát minh bạch, xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời bảo vệ những người làm báo chân chính trước các áp lực không chính đáng.

Việc đưa tiêu chí đạo đức nghề nghiệp trở thành căn cứ quan trọng trong đánh giá, quy hoạch, bổ nhiệm, khen thưởng và thi đua đối với cán bộ quản lý cũng như các cơ quan báo chí. Khi đạo đức trở thành thước đo thường xuyên, thay vì chỉ là điều kiện hình thức, chất lượng hoạt động báo chí sẽ được nâng lên một cách bền vững.

Quan trọng hơn cả, mỗi nhà báo phải là chủ thể của quá trình tự rèn luyện. Danh dự nghề nghiệp không được xây dựng bằng những quy định áp đặt từ bên ngoài, mà được tạo nên từ sự trung thực, bản lĩnh, trách nhiệm và lòng tự trọng của từng người cầm bút. Chỉ khi mỗi hội viên tự ý thức giữ gìn chuẩn mực nghề nghiệp, báo chí mới tiếp tục giữ vững niềm tin của công chúng và hoàn thành sứ mệnh phục vụ sự phát triển của đất nước trong thời đại số.

Làm báo thời 4.0: Trải nghiệm và thách thức rất mới

Nhà báo Lê Dung, Trưởng phòng Nội dung số - Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang tạo ra sự thay đổi sâu sắc chưa từng có đối với báo chí. Không chỉ phương thức sản xuất tin bài, mà cả cách tiếp cận công chúng, mô hình tòa soạn và kỹ năng của người làm báo đều đang được định nghĩa lại. Trong bối cảnh ấy, trí tuệ nhân tạo (AI) trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết: nhà báo phải làm chủ công nghệ, chứ không được để công nghệ dẫn dắt.

Nếu trước đây, một tác phẩm báo chí được hình thành từ quá trình bền bỉ đi cơ sở, gặp gỡ nhân vật, quan sát thực tiễn và tích lũy tri thức, thì ngày nay, cùng với những nền tảng số và AI, quy trình sản xuất nội dung đã thay đổi mạnh mẽ. Người làm báo không chỉ cần khả năng viết tốt mà còn phải có tư duy đa phương tiện, biết kể chuyện bằng hình ảnh, video, đồ họa, podcast và làm chủ nhiều nền tảng phân phối thông tin.

Song, công nghệ chỉ làm thay đổi cách làm báo, không thể thay thế bản chất của nghề báo. AI có thể hỗ trợ thu thập dữ liệu, phân tích thông tin, gợi ý cấu trúc bài viết, kiểm tra lỗi hay tạo sản phẩm đa phương tiện. Nhưng giá trị cốt lõi của báo chí vẫn nằm ở tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng thông tin, góc nhìn độc lập, chiều sâu phân tích và trách nhiệm xã hội của người cầm bút. Đó là những phẩm chất mà không một thuật toán nào có thể thay thế.

Chính vì vậy, nguyên tắc quan trọng nhất trong kỷ nguyên số là con người phải luôn là chủ thể sáng tạo, còn AI chỉ là công cụ hỗ trợ. Người làm báo không thể “ủy quyền tư duy” cho trí tuệ nhân tạo. Một tác phẩm báo chí chỉ thực sự có giá trị khi được hình thành từ trải nghiệm thực tế, trực giác nghề nghiệp, cảm xúc và bản lĩnh của nhà báo. Nếu lệ thuộc vào AI, nguy cơ sai lệch thông tin, vi phạm bản quyền, thậm chí những rủi ro pháp lý và đạo đức nghề nghiệp sẽ trở nên hiện hữu.

Thực tế cho thấy, từ chối AI là đi ngược xu thế phát triển, nhưng lạm dụng AI cũng là một sai lầm không kém phần nguy hiểm. Điều quyết định không nằm ở việc sử dụng công nghệ nhiều hay ít, mà ở cách sử dụng có trách nhiệm, biết khai thác sức mạnh của AI để nâng cao chất lượng tác phẩm, đồng thời giữ vững tính độc lập trong tư duy và kiểm chứng thông tin.

Trong cuộc cạnh tranh khốc liệt của truyền thông số, điều giữ cho báo chí cách mạng đứng vững không phải là những công nghệ tối tân, mà chính là bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực chuyên môn của người làm báo. Công nghệ có thể tạo nên tốc độ, nhưng chỉ con người mới tạo nên giá trị và niềm tin. Khi lấy trách nhiệm làm nền tảng cho ngòi bút, lấy đạo đức làm chuẩn mực nghề nghiệp và lấy công nghệ làm động lực đổi mới, người làm báo sẽ tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong trong kiến tạo thông tin chính xác, nhân văn và truyền cảm hứng phát triển trong kỷ nguyên số.

Xây dựng Chi hội vững mạnh từ những “hạt nhân tiên phong”

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn, Thư ký Chi hội Báo chí Trung ương tại Thanh Hoá.

Là nơi quy tụ 35 hội viên đang công tác tại nhiều cơ quan báo chí Trung ương và địa phương, Chi hội Báo chí Trung ương tại Thanh Hóa có lợi thế về lực lượng, nhưng cũng đối mặt với không ít khó khăn khi một bộ phận hội viên chưa thực sự gắn bó với các hoạt động hội. Thực tế đó đặt ra yêu cầu phải đổi mới phương thức hoạt động, lấy hội viên làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ hội viên làm thước đo chất lượng của tổ chức.

Những kết quả đạt được trong nhiệm kỳ qua cho thấy, khi có sự đồng lòng và trách nhiệm, Chi hội hoàn toàn có thể tạo nên sức lan tỏa tích cực. Từ việc phối hợp tổ chức các chương trình sinh hoạt, hoạt động an sinh xã hội, đến vận động hàng chục hội viên chuyển sinh hoạt về địa phương, tất cả đều góp phần củng cố sự đoàn kết, xây dựng cộng đồng người làm báo ngày càng gắn bó, trách nhiệm hơn.

Để Chi hội phát triển bền vững, yếu tố quyết định vẫn là vai trò của Ban Thư ký Chi hội. Mỗi thành viên Ban Thư ký phải thực sự là “hạt nhân tiên phong”, gương mẫu trong hành động, trách nhiệm trong công việc và tận tâm với hội viên. Không chỉ tổ chức các hoạt động chuyên môn, Ban Thư ký còn phải là chỗ dựa của hội viên khi gặp khó khăn trong tác nghiệp, khi bị cản trở, bị kiện hoặc bị tấn công trên không gian mạng. Một tổ chức hội mạnh trước hết phải là nơi bảo vệ được quyền và lợi ích chính đáng của người làm báo.

Bên cạnh đó, Chi hội cần trở thành môi trường nuôi dưỡng tinh thần sáng tạo và khát vọng cống hiến. Các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, hoạt động sinh hoạt chuyên đề hay những diễn đàn trao đổi kinh nghiệm cần hướng tới mục tiêu thiết thực nhất. Qua đó, giúp hội viên nâng cao trình độ chuyên môn, rèn luyện đạo đức nghề nghiệp và có thêm cơ hội kết nối trong công việc. Thông tin định kỳ về hoạt động, công khai sử dụng quỹ, tiếp thu ý kiến hội viên hay biểu dương những tác phẩm xuất sắc tạo động lực để mỗi hội viên tích cực tham gia các hoạt động chung.

Suy cho cùng, sức mạnh của một chi hội không chỉ được đo bằng số lượng hội viên hay quy mô hoạt động, mà được tạo nên từ sự gắn kết giữa các thành viên. Khi lợi ích của hội viên được đặt ở vị trí trung tâm, khi Ban Thư ký thực sự là những “hạt nhân tiên phong” kết nối, đồng hành và bảo vệ hội viên, tổ chức hội sẽ ngày càng vững mạnh, qua đó góp phần xây dựng đội ngũ người làm báo chuyên nghiệp, trách nhiệm và giàu khát vọng cống hiến.

Giải thưởng báo chí - niềm vui và động lực của nghề báo

Nhà báo Minh Thuý, Chi hội nhà báo Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa

Đằng sau mỗi giải thưởng báo chí là hàng tháng, thậm chí hàng năm lao động miệt mài, là những chuyến đi thực tế, những đêm trắng hoàn thiện tác phẩm và trên hết là khát vọng cống hiến của người làm báo. Vì thế, giá trị lớn nhất của một giải thưởng không chỉ nằm ở tấm bằng khen hay chiếc cúp vinh danh, mà còn ở nguồn động lực mạnh mẽ để mỗi nhà báo không ngừng vượt lên chính mình, theo đuổi những tác phẩm có giá trị đối với xã hội.

Với nhiều người cầm bút, giải thưởng đầu tiên luôn là dấu mốc đặc biệt. Đó là sự ghi nhận cho những bước đi đầu tiên trên con đường nghề nghiệp, đồng thời tiếp thêm niềm tin để tiếp tục theo đuổi những đề tài khó, những câu chuyện mang hơi thở cuộc sống.

Vì vậy, trong thời gian tới Hội Nhà báo tỉnh cần tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ, mời các chuyên gia về trực tiếp truyền giảng, để các nhà báo, phóng viên có cơ hội nâng cao kiến thức, chuyên môn, nghiệp vụ. Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Thanh Hóa tạo điều kiện về thời gian, nguồn kinh phí, nhân lực, hỗ trợ phóng viên trong việc sản xuất tác phẩm báo chí nói chung, tác phẩm báo chí chất lượng cao nói riêng. Đặc biệt quan tâm, động viên các phóng viên trẻ tích cực sản xuất các tác phẩm báo chí chất lượng cao, tham gia các cuộc thi báo chí trong và ngoài tỉnh.

Hiện nay, nhiều hội viên của Hội Nhà báo tỉnh còn rất trẻ. Hầu hết các bạn được đào tạo bài bản, có năng lực chuyên môn, có khả năng tiếp cận với những xu hướng báo chí mới...

Tuy nhiên, chưa có nhiều bạn chủ động tham gia các giải báo chí. Đây là một sự lãng phí nguồn nhân lực. Tôi tin rằng, nếu được động viên, khích lệ, các bạn sẽ tự tin, nỗ lực, phấn đấu tham dự và giành nhiều giải thưởng báo chí trong thời gian tới...

Là người từng tham gia nhiều cuộc thi báo chí, tôi cho rằng, giải thưởng báo chí không phải là tiêu chí duy nhất và quan trọng nhất để đánh giá năng lực của người làm báo. Nhưng, giải thưởng là một trong những minh chứng cho thấy niềm đam mê, sự yêu nghề và tâm huyết của các nhà báo, phóng viên trong hành trình làm báo nhiều gian nan, vất vả. Và hơn hết, dù lớn hay nhỏ, dù ở cấp địa phương hay cấp trung ương, mỗi giải thưởng báo chí đều là một đóa hoa thơm, tạo động lực để các thế hệ nhà báo tiếp tục phấn đấu, nỗ lực, góp phần xây dựng nền báo chí cách mạng vinh quang của chúng ta.