Như Xuân nâng cao giá trị rừng sản xuất

Với 4.756,54ha rừng (trong đó rừng trồng 3.201,68ha, còn lại là rừng tự nhiên), xã Như Xuân đang từng bước chuyển từ trồng rừng gỗ nhỏ sang kinh doanh rừng gỗ lớn, quản lý rừng bền vững gắn sản xuất với tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm Như Xuân phối hợp với chủ rừng kiểm tra rừng trên địa bàn.

Chuyển đổi tư duy phát triển rừng sản xuất

Với mục tiêu phát triển kinh tế rừng gắn liền với bảo đảm sinh kế lâu dài cho người dân địa phương, Đảng ủy, UBND xã Như Xuân tập trung lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng (BV&PTR); vận động chủ rừng thay đổi cách tổ chức sản xuất theo hướng nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị thu nhập. Trọng tâm là chuyển dần từ trồng rừng gỗ nhỏ, khai thác theo chu kỳ ngắn sang phát triển rừng gỗ lớn, thâm canh và quản lý bền vững.

Thực hiện Chỉ thị số 13-CT/TW ngày 12/1/2017 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quản lý, BV&PTR, xã Như Xuân đã ban hành các văn bản triển khai, gắn tuyên truyền pháp luật với vận động người dân bảo vệ rừng từ cơ sở. Ngoài lồng ghép trong các hội nghị, cán bộ được phân công về cơ sở chỉ đạo, phối hợp với 9 thôn (sau sáp nhập) tổ chức cho các hộ trồng mới rừng sản xuất theo hướng thâm canh.

Địa phương tập trung tuyên truyền để người dân hiểu những ưu điểm của cây giống nuôi cấy mô như sinh trưởng nhanh, đồng đều, cho sinh khối gỗ cao và ít bị sâu bệnh; khuyến khích sử dụng trong trồng mới và trồng lại sau khai thác. Cơ cấu cây trồng chủ lực tập trung vào keo lai mô, keo tai tượng sử dụng hạt giống nhập khẩu, từng bước cải thiện năng suất rừng sản xuất.

Tính đến tháng 10/2026, xã Như Xuân trồng mới và trồng lại rừng sản xuất sau khai thác đạt 2.766,79ha, trong đó diện tích rừng trồng gỗ lớn đạt 276,5ha. Cùng với phát triển diện tích, xã chú trọng nâng chất lượng rừng trồng để tăng hiệu quả sản xuất.

Đồng chí Nguyễn Quang Trường, Chủ tịch UBND xã Như Xuân, cho biết: Trước đây, nhiều hộ dân ở xã quen với trồng rừng chu kỳ ngắn, khai thác sớm để trang trải cuộc sống trước mắt, thì nay, từ thực tiễn sản xuất và sự hỗ trợ của địa phương và các ngành chức năng, ngày càng nhiều chủ rừng đã đầu tư trồng rừng chu kỳ dài, phát triển rừng gỗ lớn bằng cây giống chất lượng cao, cây nuôi cấy mô. Sự thay đổi ấy không đơn thuần là thay đổi về kỹ thuật canh tác, mà là sự chuyển biến trong tư duy kinh tế: từ khai thác nhanh sang đầu tư kinh doanh dài hạn, từ bán gỗ nhỏ giá trị thấp sang tạo vùng nguyên liệu gỗ lớn có giá trị cao, phục vụ chế biến sâu và xuất khẩu.

Nâng giá trị rừng trồng gắn với tạo sinh kế bền vững

Công tác khoanh nuôi, chăm sóc, BVR ở xã Như Xuân có sự tham gia của các hộ, nhóm hộ và cộng đồng thôn. Nhiều hộ nhận khoán đất lâm nghiệp đã xây dựng trang trại, gia trại nông lâm kết hợp. Điển hình như các mô hình của gia đình ông Đỗ Trung Hà, Lương Văn Thương, Lương Văn Hoàn (thôn Tân Bình) đã kết hợp BV&PTR với chăn nuôi gia súc, gia cầm dưới tán rừng, đem lại nguồn thu khá và tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương.

Để nâng giá trị sản phẩm, UBND xã phối hợp với các đơn vị liên quan cải thiện hiệu quả quản lý và chất lượng rừng trồng. Đến nay, xã Như Xuân đã có 1.957,07ha rừng trồng sản xuất được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC. Giá bán gỗ nguyên liệu có chứng chỉ cao hơn khoảng 20% so với gỗ thông thường, góp phần nâng giá trị thương mại của gỗ rừng trồng.

Diện tích rừng được cấp chứng chỉ tạo thuận lợi cho việc kết nối với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ lâm sản và tiếp cận thị trường quốc tế. Đây cũng là cơ sở để địa phương tiếp tục phát triển các nhóm hộ, HTX lâm nghiệp bền vững, hướng tới liên kết sản xuất và tiêu thụ lâu dài.

Cùng với hiệu quả kinh tế, an ninh rừng trên địa bàn được giữ vững. Diện tích rừng tự nhiên nghèo kiệt đang được phục hồi, phát triển ổn định. Những cánh rừng nhiều tầng, nhiều tán phát huy vai trò phòng hộ, tạo nguồn sinh thủy cho các công trình thủy lợi. Phát triển rừng đã gắn với cuộc sống của cộng đồng, từ sinh kế đến nguồn nước phục vụ sản xuất và dân sinh.

Tháo gỡ khó khăn cho rừng gỗ lớn

Xã Như Xuân phấn đấu đến năm 2030 trồng mới 600ha rừng sản xuất; phát triển thêm 300ha rừng trồng gỗ lớn, đưa tổng diện tích rừng gỗ lớn lên 576,5ha; mở rộng diện tích được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững thêm 300ha, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng.

Thực tế, phát triển rừng gỗ lớn chu kỳ kinh doanh dài (từ 10 đến 12 năm), trong khi nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại xã Như Xuân còn khó khăn về tài chính. Thực tế chủ rừng phải đối mặt với nhiều rủi ro như thiên tai, gió bão làm đổ gãy, nắng nóng kéo dài nguy cơ cháy rừng. Trong khi thị trường tiêu thụ gỗ lớn, liên kết thu mua, chế biến, chứng chỉ rừng bền vững và cơ chế chia sẻ rủi ro vẫn là những vấn đề cần tiếp tục được quan tâm. Nguồn vốn tín dụng ưu đãi dành riêng cho trồng rừng gỗ lớn còn hạn chế; việc thế chấp bằng quyền sử dụng đất lâm nghiệp cũng gặp một số vướng mắc. Chính vì vậy, để rừng gỗ lớn thực sự trở thành hướng đi bền vững, cần có sự “vào cuộc” đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, ngành chức năng và chính người dân.

Để thực hiện các mục tiêu đề ra, xã Như Xuân đã và đang triển khai các giải pháp về công tác quy hoạch, quản lý chặt chẽ quỹ đất lâm nghiệp và nâng cao chất lượng giống cây trồng. Vận động chủ rừng sử dụng giống cây lâm nghiệp có xuất xứ, chất lượng tốt, cây nuôi cấy mô vào trồng rừng. Hướng dẫn kỹ thuật trồng mới rừng; tuyên truyền, vận động chủ rừng thực hiện các mô hình kinh doanh rừng bền vững, trong đó có mô hình hỗn giao giữa cây gỗ lớn với các loài cây chu kỳ ngắn để bảo đảm thu nhập trước mắt khi rừng gỗ lớn chưa đến kỳ khai thác.

Xã tiếp tục kêu gọi, tạo điều kiện cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu lâm sản ký hợp đồng bao tiêu lâu dài với các nhóm hộ, HTX lâm nghiệp. Phối hợp với các đơn vị liên quan tìm giải pháp tiếp cận vốn phù hợp với chu kỳ rừng gỗ lớn, tháo gỡ những vướng mắc trong thế chấp quyền sử dụng đất lâm nghiệp.

Những cánh rừng gỗ lớn đang vươn lên trên vùng đồi Như Xuân đã mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững, hiệu quả. Đó là con đường biến tiềm năng thành nguồn lực, biến rừng thành sinh kế, biến ý chí của người dân thành động lực phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo vệ môi trường sinh thái trong giai đoạn mới.

Bài và ảnh: Thu Hòa