Mỹ trình Quốc hội thỏa thuận hợp tác hạt nhân với Ả rập Xê út

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 26/8 đã trình Quốc hội thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với Ả rập Xê út, chính thức khởi động quy trình xem xét theo luật định. Thỏa thuận có thời hạn 30 năm và được đánh giá có thể mở rộng đáng kể vai trò của các doanh nghiệp Mỹ trong chương trình phát triển năng lượng hạt nhân dân sự của Riyadh.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Thái tử Ả rập Xê út Mohammed bin Salman tại Phòng Bầu dục, Nhà Trắng ở Washington, tháng 11/2025. Ảnh: The New York Time.

Thỏa thuận được ký hồi tháng 7 giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Ả rập Xê út, Hoàng tử Abdulaziz bin Salman. Theo thỏa thuận, các công ty Mỹ sẽ đóng vai trò chủ chốt trong phát triển cơ sở hạ tầng hạt nhân dân sự tại Ả rập Xê út, trong đó có kế hoạch xây dựng các lò phản ứng AP1000 với tổng giá trị dự án lên tới hàng chục tỷ USD.

Việc trình Quốc hội được thực hiện theo Điều 123 của Đạo luật Năng lượng nguyên tử Mỹ, theo đó các thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với nước ngoài phải trải qua quy trình xem xét của Quốc hội. Ủy ban Đối ngoại Thượng viện và Ủy ban Đối ngoại Hạ viện có tổng cộng 90 ngày Quốc hội làm việc liên tục để xem xét. Nếu Quốc hội không thông qua nghị quyết chung bác bỏ trong thời hạn này, thỏa thuận có thể có hiệu lực mà không cần một cuộc bỏ phiếu thông qua riêng tại hai viện.

Quốc kỳ Ả rập Xê út tung bay trên Lãnh sự quán Ả rập Xê út tại Istanbul, Thổ Nhĩ Kỳ, ngày 20/10/2018. Ảnh: Reuters.

Một vấn đề gây tranh cãi khác là việc Tổng thống Trump gắn hiệu lực của thỏa thuận với điều kiện Ả rập Xê út tham gia Hiệp định Abraham, qua đó bình thường hóa quan hệ với Israel. Quan chức chính quyền Mỹ khẳng định lập trường của Tổng thống Trump không thay đổi và thỏa thuận chỉ được triển khai nếu Riyadh tham gia khuôn khổ này.

Một số nghị sĩ đảng Dân chủ và các chuyên gia về không phổ biến vũ khí hạt nhân chỉ trích thỏa thuận do không cấm Ả rập Xê út làm giàu urani hoặc tái chế chất thải hạt nhân - hai hoạt động có thể tạo ra vật liệu phục vụ chế tạo vũ khí hạt nhân. Các chuyên gia cho rằng những điều khoản này thấp hơn mức hạn chế mà UAE từng chấp nhận trong thỏa thuận hạt nhân dân sự với Mỹ năm 2009, trong đó Abu Dhabi cam kết không làm giàu urani và không tái chế nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng, được xem là “tiêu chuẩn vàng” về không phổ biến hạt nhân. Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định thỏa thuận bao gồm các biện pháp không phổ biến vũ khí hạt nhân theo yêu cầu của pháp luật Mỹ.

Thanh Hằng

Nguồn: Reuters, AP.