Mỹ - Israel không kích Iran: Ngòi nổ mới trong một thế giới đầy bất định

Giữa một thế giới vốn đã chằng chịt những đường nứt địa chính trị, mỗi tiếng nổ mới không chỉ vang lên trên bầu trời một quốc gia, mà còn dội vào tâm lý bất an toàn cầu. Khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, đó không đơn thuần là một hành động quân sự mang tính chiến thuật, mà là một bước đi có nguy cơ làm rung chuyển cấu trúc ổn định mong manh của cả khu vực Trung Đông và xa hơn thế nữa.

Khói bốc lên trên đường chân trời sau một vụ nổ tại Tehran, Iran, ngày 28 tháng 2 năm 2026. Ảnh: Reuters.

Ngày 28/2/2026, Trung Đông chứng kiến một bước leo thang nghiêm trọng khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc không kích phối hợp nhằm vào nhiều mục tiêu trên lãnh thổ Iran. Nhiều tiếng nổ vang lên khắp thủ đô Tehran, trong khi Israel ban bố tình trạng khẩn cấp do lo ngại nguy cơ đáp trả từ phía Tehran. Giới chức Israel mô tả đây là hành động “phủ đầu”, nhằm vô hiệu hóa những mối đe dọa mà họ cho là hiện hữu. Đáp lại, Iran đóng cửa không phận, đặt toàn bộ hệ thống phòng thủ vào trạng thái cảnh giác cao.

Động thái quân sự này diễn ra sau nhiều tháng nỗ lực ngoại giao giữa Tehran và Washington rơi vào bế tắc, bao gồm các cuộc đàm phán nhằm hạn chế chương trình hạt nhân Iran để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt. Dù từng xuất hiện những tín hiệu tích cực trong giai đoạn đầu, các cuộc thương lượng cuối cùng đã sụp đổ mà không đạt được thỏa thuận, để lại câu hỏi liệu con đường ngoại giao thực sự đã bị khai thác hết hay chưa.

Đàm phán hạt nhân Mỹ-Iran dự kiến nối lại tại Geneva (Thụy Sĩ). Ảnh: CNBC.

Trong bối cảnh thế giới vốn đã đầy bất ổn, diễn biến mới tại Trung Đông càng làm gia tăng tình trạng mất an ninh toàn cầu. Thay vì khép lại các tranh cãi xung quanh vấn đề phổ biến hạt nhân, các cuộc không kích này có nguy cơ mở rộng xung đột và làm suy yếu các nguyên tắc của luật pháp quốc tế.

Cần đặt hành động của Israel và Mỹ trong bức tranh rộng hơn của một thế giới đang bị phủ bóng bởi nhiều cuộc chiến. Xung đột giữa Nga và Ukraine vẫn tiếp diễn khốc liệt; các thành phố tiếp tục hứng chịu pháo kích, hàng triệu dân thường phải rời bỏ nhà cửa, và chưa có lộ trình rõ ràng cho một giải pháp chính trị. Áp lực kinh tế toàn cầu và bất ổn năng lượng càng cho thấy cái giá nặng nề của chiến tranh kéo dài.

Trong khi đó, chỉ một ngày trước các cuộc không kích nhằm vào Iran, Afghanistan và Pakistan đã bùng phát giao tranh dữ dội dọc biên giới, với việc hai bên tấn công vào các vị trí quân sự và cả khu vực dân sự của nhau, gây thương vong và làm quan hệ song phương thêm căng thẳng.

Hành động quân sự của Israel và Mỹ vì vậy đã bổ sung một tầng bất ổn mới vào cục diện vốn đã hỗn loạn. Nguy cơ lôi kéo các cường quốc khu vực khác vào vòng xoáy đối đầu, làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu và phân tán nguồn lực quốc tế khỏi các nỗ lực giải quyết những cuộc khủng hoảng hiện hữu là hoàn toàn có thật. Trong một thế giới đang vật lộn với chiến tranh, nghèo đói và biến đổi khí hậu, những đòn tấn công quân sự như vậy bị nhiều ý kiến chỉ trích là bước đi mạo hiểm, đẩy ổn định toàn cầu tới sát lằn ranh mong manh.

Nghiêm trọng hơn, các cuộc không kích phối hợp giữa Israel và Mỹ không chỉ làm gia tăng bất ổn mà còn khó có thể giải quyết được cốt lõi vấn đề - chương trình hạt nhân của Iran. Lịch sử nhiều lần cho thấy chiến tranh và vũ lực không bao giờ mang lại một giải pháp bền vững; trái lại, chúng thường nuôi dưỡng tâm lý thù địch, kích hoạt vòng xoáy leo thang và kéo theo những hệ lụy đẫm máu. Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng các đòn tấn công quân sự chỉ khiến Tehran thêm cứng rắn, thậm chí có thể thúc đẩy nước này tăng tốc các hoạt động hạt nhân như một phản ứng đáp trả.

Cuộc biểu tình chống Israel tại Tehran, Iran, tháng 4 năm 2025. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh đó, việc sử dụng vũ lực nhằm vào Iran bị xem là xâm phạm chủ quyền và đi ngược lại các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế. Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định rõ việc cấm sử dụng vũ lực chống lại một quốc gia có chủ quyền, trừ khi được Hội đồng Bảo an cho phép hoặc trong trường hợp tự vệ chính đáng. Các cuộc tấn công phủ đầu, đặc biệt khi không có bằng chứng rõ ràng về một mối đe dọa tấn công cận kề, thường bị cộng đồng quốc tế đánh giá là vi phạm chuẩn mực quốc tế.

Trong bối cảnh trật tự toàn cầu ngày càng rối ren, con đường duy nhất phía trước vẫn là hòa bình, đối thoại và hợp tác thay vì đối đầu quân sự. Nhiều ý kiến cho rằng các cuộc không kích phối hợp giữa Israel và Mỹ là một bước lùi đối với hòa bình thế giới, phớt lờ những bài học đắt giá của lịch sử cũng như mong mỏi ổn định từ cộng đồng quốc tế. Đối với vấn đề hạt nhân Iran, giải pháp khả thi duy nhất vẫn là quay trở lại bàn đàm phán, tôn trọng các quan ngại an ninh chính đáng của các bên và tìm kiếm một thỏa hiệp có thể chấp nhận được thông qua con đường ngoại giao.

Khói bao phủ bầu trời phía trên Jerusalem sau khi Iran tiến hành các cuộc tấn công đáp trả nhằm vào Israel. Ảnh: Reuters.

Thế giới khó có thể chịu đựng thêm một cuộc chiến mới, càng không thể chấp nhận sự xói mòn của luật pháp quốc tế và nguyên tắc bình đẳng chủ quyền. Những diễn biến quân sự tại Iran được xem như một lời cảnh tỉnh: nếu các quốc gia tiếp tục ưu tiên sức mạnh thay vì đối thoại, đặt lợi ích cục bộ lên trên ổn định chung, thì trật tự vốn đã mong manh sẽ càng trở nên bất định. Nhiều quan điểm kêu gọi chấm dứt ngay các hành động quân sự và nối lại nỗ lực ngoại giao nhằm tránh đẩy khu vực và thế giới vào một vòng xoáy bất ổn mới.

Thúy Hà