“Kể chuyện” ngày tổng tuyển cử đầu tiên

Khi cả nước bước vào bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031, những ký ức, hiện vật gợi nhớ về ngày tổng tuyển cử đầu tiên lại hiện về.

Những hiện vật về ngày bầu cử được lưu giữ tại Bảo tàng Thanh Hóa.

Trong căn nhà nhỏ tại phố Kiều Đại 2, phường Hạc Thành, cụ Nguyễn Thị Hiệp (102 tuổi) dù đôi mắt đã mờ đục theo thời gian, trí nhớ lúc còn lúc mất, nhưng khi nhắc về “ngày hội non sông” đầu tiên của 80 năm trước, ký ức trong cụ lại bùng lên.

Cụ Hiệp bồi hồi nhớ lại: “Năm 1946, khi ấy tôi vừa ngoài đôi mươi đang sinh sống tại Phố Đầm, thuộc tổng Thọ Xuân. Cái tuổi xuân xanh nhất lại trùng đúng vào lúc nước nhà mới độc lập. Ngày ấy chúng tôi chưa hiểu và không hiểu hết giá trị, ý nghĩa của ngày bầu cử, nhưng bị không khí sục sôi, cờ hoa, biểu ngữ làm cho ấn tượng nên cũng tích cực tham gia". Phố Đầm khi ấy là một trong những trung tâm buôn bán sầm uất, nơi hội tụ hơi thở cách mạng của vùng đất Thọ Xuân. Trước ngày bầu cử, không khí đã náo nức khắp các ngõ nhỏ. Người dân truyền tay nhau những tờ truyền đơn, những tấm áp phích cổ động vẽ bằng tay trên giấy bản".

Trong dòng ký ức của cụ Hiệp, sáng sớm 6/1 cả Phố Đầm như được khoác lên mình tấm áo mới, bởi không khí chộn rộn, khấp khởi hiện hữu trên mặt mỗi người dân. “Ngày đó làm gì có khẩu hiệu nhiều như bây giờ, chỉ là truyền tai nhau thôi mà ai cũng phấn chấn lạ thường. Người già, người trẻ đều chọn bộ quần áo tươm tất nhất để hòa vào dòng chảy của dân tộc. Tại điểm bỏ phiếu, những thanh niên, người trí thức đứng thành hàng, hướng dẫn người dân cách gạch tên, cách bỏ phiếu, ai ai cũng trân trọng, rưng rưng khi cầm lá phiếu trên tay. Chúng tôi bỏ phiếu bằng trách nhiệm, niềm tin về một cuộc sống tự do, hạnh phúc, no đủ hơn”, cụ Hiệp kể.

Dù trong sử sách đã viết nhiều về cuộc tổng tuyển cử đầu tiên, nhưng chúng tôi vẫn muốn được thấy, được chiêm nghiệm về thời khắc thiêng liêng của “ngày hội non sông” năm ấy. Đem ước muốn đó, chúng tôi tìm đến Bảo tàng Thanh Hóa, phường Hạc Thành để tìm “những nhân chứng lặng im” của thời khắc lịch sử năm ấy. Đó là tấm thẻ cử tri, là lá phiếu bầu, là thùng phiếu đơn sơ và bản danh sách cử tri viết tay... Dù đã ngả màu thời gian nhưng rất quý giá, khi hiện vật đang âm thầm kể lại câu chuyện của mình.

Không gian trưng bày những hiện vật của các kỳ bầu cử ĐBQH tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa.

Một trong những hiện vật thu hút sự quan tâm đặc biệt của khách tham quan là thẻ đi bầu cử của ông Hoàng Văn Tuế, 65 tuổi, theo địa chỉ cũ là “thôn Liêu Châu, xã Hoằng Xuân, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa”. Chiếc thẻ bầu cử đã ngả màu theo thời gian, nét chữ in mộc mạc, giản dị, nhưng lại mang trong mình ý nghĩa vô cùng sâu sắc: Lần đầu tiên trong lịch sử, một người nông dân được trực tiếp cầm lá phiếu, thực hiện quyền làm chủ đất nước.

Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa còn lưu giữ hòm phiếu gỗ thô sơ, được đóng thủ công, lớp sơn đỏ đã bong tróc theo năm tháng nhưng vẫn toát lên vẻ uy nghiêm. Theo cán bộ bảo tàng, đây là chiếc hòm phiếu của khu phố 6 và 7 (thị xã Thanh Hóa lúc bấy giờ) vốn là chiếc rương gỗ mượn của gia đình ông Lâm Quang Đồng ở phố Lớn, sau đó nhờ ông Lê Gia Trinh (hàng xóm với ông Đồng, là người có chữ viết đẹp và khéo tay của phố) trang trí thành hòm phiếu phục vụ bầu cử. Hòm phiếu được dán giấy màu đỏ bên ngoài, mặt trước dán hình Quốc huy của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa và dòng chữ số ghi ngày 6/1/1946, bên trong hòm dán giấy màu vàng, trong góc nhỏ có dán miếng giấy nhỏ màu trắng ngà ghi lại tên người trang trí hòm phiếu.

Những hiện vật tại Bảo tàng Thanh Hóa, cùng với ký ức của những người như cụ Hiệp, tạo nên một sợi dây liên kết giữa quá khứ và hiện tại, thêm thôi thúc lòng tự hào, về sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc khởi nguồn từ những ngày đầu độc lập.

80 năm đã trôi qua, từng góc phố, xóm làng, thôn bản của tỉnh đã đổi thay, khang trang hiện đại, nhưng những hiện vật, những ký ức của ngày tổng tuyển cử đầu tiên ấy luôn là sợi dây kết nối giữa quá khứ và hiện tại, kể lại cho thế hệ hôm nay câu chuyện lịch sử về tinh thần yêu nước nồng nàn, luôn khát khao hòa bình, độc lập, tự do.

Bài và ảnh: Lê Hòa