Gỡ khó từ cơ sở, nâng chất lượng xây dựng nông thôn mới

XDNTM giai đoạn 2026-2030 đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng các tiêu chí, trong khi điều kiện phát triển giữa các địa phương còn nhiều khác biệt. Từ những xã có nền tảng kinh tế tương đối thuận lợi đến địa bàn miền núi còn nhiều khó khăn, tỉnh đang tập trung rà soát, tháo gỡ những điểm nghẽn từ cơ sở, lựa chọn cách làm phù hợp, hướng tới mục tiêu XDNTM thực chất, bền vững.

Từ sự đóng góp của Nhân dân và sự hỗ trợ của Nhà nước, nhiều tuyến đường giao thông thôn Quý Thanh, xã Cẩm Tú được đầu tư xây dựng khang trang.

Linh hoạt cách làm, phù hợp điều kiện từng địa phương

Năm 2026, Thanh Hóa đặt mục tiêu có thêm 9 xã đạt chuẩn NTM, 5 thôn, bản vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt chuẩn NTM, thêm 65 sản phẩm OCOP được công nhận; đồng thời phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 1% trở lên. Đến nay, toàn tỉnh đạt bình quân 2,56 tiêu chí/xã; riêng 9 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn trong năm đạt bình quân 4,67 tiêu chí/xã. Trong phát triển sản phẩm OCOP, 9 tháng năm 2026, toàn tỉnh có thêm 35 sản phẩm được công nhận, nâng tổng số sản phẩm OCOP lên 690.

Tại xã Hồ Vương, 1 trong 9 địa phương được tỉnh lựa chọn phấn đấu đạt chuẩn NTM năm 2026, những kết quả XDNTM giai đoạn trước đang tạo nền tảng thuận lợi cho chặng đường tiếp theo. Với nền tảng kinh tế - xã hội tương đối ổn định, nhận thức của người dân ngày càng nâng cao, thu nhập bình quân đầu người đạt gần 80 triệu đồng/năm, xã có điều kiện tập trung hoàn thiện các tiêu chí theo bộ tiêu chí mới.

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Hồ Vương Mai Xuân Quang cho biết: Đến nay, xã đã đạt 27/47 chỉ tiêu theo Quyết định số 69/2026/QĐ-UBND, ngày 26/7/2026 của UBND tỉnh. Đối với 20 chỉ tiêu chưa đạt, xã đang đôn đốc các phòng chuyên môn, tổ chức chính trị - xã hội và các thôn tập trung thực hiện; đồng thời duy trì, nâng cao chất lượng những chỉ tiêu đã hoàn thành. Trọng tâm là phát triển kết cấu hạ tầng, kinh tế nông thôn và giữ gìn môi trường xanh - sạch - đẹp, hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Nếu Hồ Vương có lợi thế về nền tảng kinh tế và thu nhập, thì tại xã Na Mèo, bài toán XDNTM lại bắt đầu từ những khó khăn căn bản hơn. Là địa bàn cửa ngõ biên giới, địa hình phức tạp, nhiều núi đá vôi, hơn 4.000 người dân chủ yếu sống dựa vào nông nghiệp. Đáng chú ý, chỉ khoảng 12% người dân được đào tạo nghề, khiến việc chuyển đổi phương thức sản xuất, phát triển sinh kế còn nhiều hạn chế.

Thay vì trông chờ vào nguồn hỗ trợ, Na Mèo xác định phải khơi dậy ý chí tự lực, nâng cao năng lực sản xuất cho người dân. Bí thư Đảng ủy xã Hà Thị Tuyến cho rằng, chính quyền không chỉ làm nhiệm vụ kết nối nguồn lực mà còn phải định hướng, hướng dẫn và trực tiếp làm mẫu để người dân tin tưởng, chủ động thay đổi cách làm.

Quan điểm này được cụ thể hóa tại bản Ché Lầu, nơi xã lựa chọn tập trung nguồn lực xây dựng mô hình điểm. Cán bộ trực tiếp xuống hộ dân hướng dẫn kỹ thuật xây dựng chuồng trại, chăm sóc, phòng bệnh và nhân giống. Từ chỗ còn e ngại khi tiếp nhận con giống, đến nay gia đình bà Mùa Thị Sênh đã phát triển đàn gà lên hàng trăm con; ngoài gà thương phẩm, bước đầu còn cung cấp gà giống cho các hộ trong bản. Mô hình không chỉ giúp một hộ cải thiện sinh kế mà còn tạo cách làm trực quan để người dân học tập, nhân rộng; đồng thời chủ động nguồn giống tại chỗ cho dân bản. Năm 2026, thu nhập bình quân đầu người của xã ước đạt 37,3 triệu đồng; diện tích đất nông nghiệp được tích tụ, tập trung sản xuất ứng dụng khoa học - kỹ thuật đạt khoảng 150ha, bằng 500% chỉ tiêu; tổng đàn gia súc, gia cầm khoảng 24.300 con. Đây là những kết quả đáng ghi nhận đối với một địa bàn còn nhiều khó khăn.

Gỡ điểm nghẽn, nâng chất lượng tiêu chí

Toàn tỉnh hiện có 78 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, trong đó 57 xã thuộc khu vực III. Khó khăn về hạ tầng, nguồn lực và chất lượng đội ngũ cán bộ sau sắp xếp đơn vị hành chính đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thực hiện chương trình. Trong khi đó, bộ tiêu chí giai đoạn 2026-2030 có yêu cầu cao hơn, nguồn vốn năm 2026 được thông qua vào tháng 9, khiến thời gian tổ chức thực hiện còn hạn chế.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Đức Cường, để tháo gỡ điểm nghẽn, nâng chất lượng các tiêu chí, các địa phương cần rà soát thực trạng, xây dựng lộ trình hoàn thành từng tiêu chí, phân công rõ trách nhiệm và tiến độ. Bên cạnh đó, các sở, ngành cần tăng cường hướng dẫn, phối hợp tháo gỡ khó khăn cho cơ sở; trong đó, tập trung ưu tiên nguồn lực cho các công trình thiết yếu, tránh đầu tư dàn trải. Đồng thời, chú trọng nâng cao năng lực cán bộ cấp xã, phát huy vai trò của MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội trong vận động, giám sát, góp phần bảo đảm chương trình được triển khai thực chất, hiệu quả.

Với mục tiêu đến năm 2030 có 65% số xã đạt chuẩn NTM, tương đương 96 xã, Thanh Hóa đang đứng trước yêu cầu vừa đẩy nhanh tiến độ, vừa bảo đảm chất lượng và tính bền vững. Tháo gỡ khó khăn từ cơ sở, phát huy nội lực và lựa chọn giải pháp phù hợp với từng địa bàn sẽ là yếu tố quan trọng để chương trình thực sự đi vào chiều sâu, mang lại những đổi thay thiết thực trong đời sống người dân nông thôn.

Bài và ảnh: Phan Nga