“Giữ lửa” văn nghệ dân gian từ cộng đồng

Giữa nhịp sống hiện đại, nhiều câu lạc bộ (CLB) văn hóa, văn nghệ dân gian trên địa bàn tỉnh vẫn đều đặn duy trì hoạt động bằng niềm đam mê và tinh thần tự nguyện của các hội viên. Không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị truyền thống, các CLB đang trở thành không gian gắn kết cộng đồng, góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa cơ sở.

Thành viên các CLB văn hóa dân gian Mường xã Mậu Lâm tham gia biểu diễn tại Liên hoan Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa năm 2026.

Được thành lập năm 2024, CLB văn hóa dân gian Mường thôn Bái Gạo 1 (nay là thôn Đồng Lực), xã Mậu Lâm hiện có 80 thành viên. Vào những buổi tối cuối tuần tại nhà văn hóa thôn lại rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng, tiếng hát dân ca Mường. Trong không gian ấy, những người cao tuổi cùng lớp trẻ say sưa luyện tập từng động tác múa, từng nhịp chiêng quen thuộc. Người hướng dẫn, người thực hành, tất cả tạo nên bầu không khí gần gũi, ấm áp như một gia đình lớn. Sự chênh lệch về tuổi tác dường như không tạo nên khoảng cách, bởi tất cả đều gặp nhau ở niềm tự hào và tình yêu dành cho văn hóa Mường. Những làn điệu dân ca, những điệu múa truyền thống hay tiếng trống, chiêng vang vọng từ đời sống lao động, sinh hoạt của đồng bào Mường nay tiếp tục được các thành viên gìn giữ và trao truyền. Với họ, đây không chỉ là niềm vui mà còn là cách để góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa cha ông để lại.

Ông Quách Đức Ban, Chủ nhiệm CLB, cho biết: “Các thành viên tham gia hoàn toàn tự nguyện, cùng nhau duy trì hoạt động của CLB. Chúng tôi mong muốn thông qua các buổi sinh hoạt, biểu diễn để lớp trẻ hiểu hơn về văn hóa dân tộc Mường, từ đó thêm yêu và có ý thức gìn giữ bản sắc của quê hương”.

Cùng với thôn Đồng Lực, các hoạt động văn hóa, văn nghệ dân gian tại xã Mậu Lâm đang phát triển khá mạnh. Ông Trịnh Ngọc Sơn, Trưởng Phòng Văn hóa - Xã hội xã Mậu Lâm, cho biết: "Hiện trên địa bàn xã có 6 CLB văn hóa dân gian Mường hoạt động thường xuyên. Các CLB duy trì nền nếp sinh hoạt, tích cực tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ của địa phương và của tỉnh. Mới đây, thành viên các CLB đã tham gia Liên hoan Văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số tỉnh Thanh Hóa năm 2026 tổ chức tại xã Hồi Xuân, góp phần quảng bá nét đẹp văn hóa Mường đến đông đảo công chúng. Chính sự tâm huyết của các nghệ nhân, hội viên và sự hưởng ứng của thế hệ trẻ đang tạo nên sức sống cho phong trào văn hóa dân gian ở địa phương".

Nếu như ở Mậu Lâm, tiếng cồng chiêng và những làn điệu dân ca Mường được gìn giữ bằng tình yêu của cộng đồng, thì tại phường Đông Sơn loại hình nghệ thuật Ngũ trò Viên Khê (dân ca, dân vũ Đông Anh) cũng đang được bảo tồn bằng tinh thần tự nguyện đáng trân trọng của những người yêu văn hóa truyền thống. CLB Ngũ trò Viên Khê hiện có khoảng 100 thành viên tham gia sinh hoạt thường xuyên. Để duy trì hoạt động, các thành viên tự đóng góp kinh phí phục vụ việc luyện tập, chuẩn bị trang phục, đạo cụ và tổ chức biểu diễn. Đằng sau mỗi tiết mục được trình diễn tại các lễ hội hay sự kiện văn hóa là những buổi tập luyện công phu. Nhiều người tranh thủ thời gian sau giờ làm việc hoặc sau mùa vụ để tham gia luyện tập. Các thành viên lớn tuổi kiên trì hướng dẫn lớp trẻ từng lời ca, động tác diễn xướng, giúp họ hiểu sâu hơn về giá trị của loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc này.

Chị Lê Thị Cảnh, thành viên CLB, cho biết: “Các thành viên tham gia CLB ở nhiều lứa tuổi khác nhau, nhưng tất cả đều rất nhiệt huyết, đam mê với dân ca, dân vũ Đông Anh. Chúng tôi không chỉ tích cực tham gia, mà còn tự bỏ kinh phí để đầu tư trang phục, đạo cụ biểu diễn. Và chính sự kế thừa giữa các thế hệ đã giúp Ngũ trò Viên Khê không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục lan tỏa trong đời sống đương đại”.

Tại xã Hoằng Lộc, những hồi trống hội rộn ràng vẫn vang lên đều đặn suốt gần 15 năm qua nhờ sự bền bỉ của các thành viên CLB trống hội Hương Quê. Từ một nhóm những người yêu nghệ thuật trống hội, đến nay CLB đã quy tụ hơn 30 thành viên tham gia thường xuyên. Nhiều người đã gắn bó từ những ngày đầu thành lập như các ông Bùi Đức Hòa, Bùi Khắc Luân, Nguyễn Văn Kỳ, Nguyễn Huy Đức... Dù tuổi tác ngày càng cao nhưng họ vẫn đều đặn góp mặt trong các buổi tập, tận tình truyền dạy kinh nghiệm cho lớp thành viên kế cận.

Ông Nguyễn Văn Kỳ, Chủ nhiệm CLB trống hội Hương Quê, chia sẻ: “Điều đáng quý nhất là các thành viên luôn giữ được tinh thần đoàn kết và niềm đam mê với nghệ thuật truyền thống. Mỗi khi tham gia biểu diễn tại các lễ hội hay sự kiện văn hóa của địa phương, mọi người đều rất phấn khởi. Tiếng trống không chỉ tạo nên không khí sôi động mà còn góp phần gìn giữ nét đẹp văn hóa của quê hương”.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hiện nay toàn tỉnh có 120 CLB văn hóa, văn nghệ dân gian, với sự tham gia của hơn 4.000 hội viên. Bằng tình yêu cộng đồng, sự gắn bó với quê hương và niềm tự hào về bản sắc dân tộc, các CLB văn hóa, văn nghệ dân gian đang góp phần để những giá trị truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà tiếp tục lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống hôm nay. Dù vậy, khó khăn về cơ sở vật chất, kinh phí hay sự kế cận của người trẻ... cũng đã khiến một số CLB văn hóa, văn nghệ trên địa bàn tỉnh khó duy trì hoạt động, rất cần sự quan tâm hơn nữa của các ngành, chính quyền địa phương và sự chung tay của cộng đồng.

Bài và ảnh: Hoài Anh