Giữ hồn lễ hội, mở lối phát triển

Khi tiết xuân còn vương hơi lạnh, mưa bụi giăng khắp nẻo đường, Xuân Du nhộn nhịp trong mùa lễ hội. Dòng người trẩy hội, những nghi lễ truyền thống, tiếng trống chiêng rộn ràng, sắc màu trang phục truyền thống và hương vị ẩm thực bản địa hòa quyện, tạo nên bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc. Từ mạch nguồn lễ hội ấy, Xuân Du đang từng bước đánh thức tiềm năng du lịch trên nền tảng gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Người dân và du khách tham quan, chiêm bái tại đền Phủ Na.

Xuân Du được biết đến là vùng đất linh thiêng, với Khu Di tích lịch sử văn hóa và danh lam thắng cảnh đền Phủ Na và lễ hội Phủ Na. Đền Phủ Na là nơi thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Nơi đây là điểm đến tâm linh thu hút đông đảo người dân và du khách. Trong mùa Xuân Bính Ngọ, đền Phủ Na được khoác lên một diện mạo mới, khang trang nhưng vẫn linh thiêng. Các nghi lễ được tổ chức trang nghiêm, nền nếp; người dân đi lễ văn minh, lịch sự. Công tác đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ và vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm được thực hiện đồng bộ. Ngay từ mùng 1 Tết Nguyên đán Bính Ngọ đến nay, đền Phủ Na đã đón hơn 60 nghìn lượt khách đến tham quan, chiêm bái.

Chị Lê Thị Thủy đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Năm nay về quê đón tết, gia đình tôi lựa chọn du xuân ở Phủ Na. Tôi thấy không gian Phủ Na rất thoáng, đẹp, lễ hội tổ chức quy củ, người dân đi lễ văn minh, lịch sự”. Nhiều năm lựa chọn du xuân ở Phủ Na, chị Nguyễn Thị Hương, phường Hạc Thành cho biết: “Đây là một nét đẹp văn hóa tín ngưỡng đặc trưng của người Việt. Đầu xuân đến với Phủ Na, gia đình tôi không chỉ được hòa vào không gian lễ hội, gửi mong ước về một năm bình an, may mắn mà còn được tìm hiểu về lịch sử, văn hóa của dân tộc”.

Nếu Phủ Na mang màu sắc tín ngưỡng thờ Mẫu, thì lễ hội Sết Boóc Mạy ở thôn Mó 1 lại đậm đà bản sắc văn hóa tín ngưỡng của người dân tộc Thái. Lễ hội Sết Boóc Mạy diễn ra vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Đây là dịp cộng đồng tạ ơn trời đất, cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Lễ hội được người dân nơi đây gìn giữ và thực hành nguyên “hồn cốt” với các nghi lễ truyền thống. Điểm nổi bật của lễ hội là các nghi lễ và hoạt động văn hóa được tổ chức đan xen và gắn liền với cây bông.

Bà Vi Thị Giáo, thôn Mó 1 cho biết: “Lễ hội không thể thiếu cây bông - cây hoa tượng trưng cho trời đất, thiên nhiên, bốn mùa, vạn vật. Các nghi lễ rước cây bông, đưa cây bông về trời được tổ chức đan xen với các hoạt động múa bên cây bông”. Theo người cao tuổi ở thôn Mó, cây bông - biểu tượng của lễ hội được người dân thôn Mó 1 chuẩn bị trước khoảng 1 tháng. Người dân chọn những cây tre khỏe để làm thân cây. Trên thân đục nhiều lỗ để cắm các nhành hoa, dây hoa, biểu tượng hoa quả, chim muông. Các biểu tượng được người dân khéo léo đan bằng vải, bằng tre, nứa, cây sắn, ruột bầu phơi khô và nhuộm màu sắc rực rỡ. Các dây hoa được sâu thành sợi dài với đủ các biểu tượng. Đây được gọi là xái mường - tượng trưng cho con đường các thần linh đi từ Mường trời xuống trần gian dự lễ hội.

Trong khí xuân, tiếng cồng chiêng, khua luống hòa cùng điệu múa, tiếng hát, nhảy sạp đã tạo nên một không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Đặc biệt, sự tham gia của thế hệ trẻ đã trở thành điểm sáng trong hoạt động lễ hội và công tác bảo tồn văn hóa ở Xuân Du. Trưởng thôn Mó 1, Lưu Huy Thanh cho biết: “Xã đã khuyến khích thành lập Câu lạc bộ Sết Boóc Mạy, huy động sự tham gia của cao niên trong thôn và thế hệ trẻ tham gia. Xã và thôn đã đẩy mạnh xã hội hóa, huy động các nguồn lực để câu lạc bộ duy trì các hoạt động luyện tập, thực hành lễ hội ở trong và ngoài địa phương. Đồng thời, công tác truyền dạy cũng được xã và thành viên câu lạc bộ tích cực triển khai. Nhờ đó, thế hệ trẻ trong thôn hiểu và tự hào về di sản của mình, lễ hội không còn là “diễn lại” mà thực sự sống trong đời sống cộng đồng”.

Trong lễ hội xuân xứ Thanh, Xuân Du nổi bật lên với chuỗi lễ hội dày đặc, đa văn hóa, đa sắc màu trong đầu tháng Giêng. Đó là lễ hội Phủ Na kéo dài từ mùng 1 tết đến hết tháng 3 âm lịch, lễ hội Sết Boóc Mạy người Thái và lễ hội Cơm mới của người Mường ở thôn Bái Đa 1 vào mùng 7 tháng Giêng - thể hiện tín ngưỡng, triết lý sống của ngư dân nông nghiệp gắn với cây lúa. Không chỉ mang giá trị tinh thần, mùa lễ hội còn mở ra cơ hội phát triển du lịch cho xã. Do đó, xã xác định bảo tồn văn hóa gắn với phát triển du lịch văn hóa - tâm linh là một nhiệm vụ trọng tâm. Xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp để khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa, xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, thân thiện, góp phần phát triển kinh tế địa phương. Nhờ đẩy mạnh quảng bá mùa lễ hội trên địa bàn xã đã thu hút khoảng trên 90 nghìn lượt khách tham quan, chiêm bái. Tạo nguồn thu từ 18 - 20 tỷ đồng cho địa phương, tạo việc làm cho khoảng 500 lao động thời vụ.

Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Du Lê Viết Hương, cho biết: “Phát huy tiềm năng thế mạnh của địa phương, xã sẽ tiếp tục chú trọng bảo tồn nguyên gốc các lễ hội truyền thồng. Đồng thời, nâng cao chất lượng tổ chức lễ hội, xây dựng hình ảnh điểm đến văn minh, an toàn. Riêng đối với các lễ hội truyền thống, xã sẽ phát huy vai trò của người dân trong thực hành và gìn giữ lễ hội, đẩy mạnh công tác truyền dạy trong cộng đồng dân cư”.

Bài và ảnh: Thùy Linh