Du lịch cộng đồng - khi bản làng trở thành điểm đến

Không ồn ào, náo nhiệt, du lịch cộng đồng ở các bản, làng miền Tây xứ Thanh, chinh phục du khách bằng những điều rất đỗi bình dị, từ ngôi nhà sàn truyền thống đến tiếng khung cửi dệt vải bên hiên nhà, hay những bữa cơm mang đậm hương vị của núi rừng...

Du khách tham quan, trải nghiệm tại điểm du lịch cộng đồng, thôn Kho Mường, xã Pù Luông.

Khoảng 4 giờ chiều, các thành viên trong gia đình ông Lò Văn Nam - hộ làm du lịch cộng đồng, ở thôn Kho Mường (xã Pù Luông) đã tất bật sơ chế nguyên liệu, nhóm bếp để chuẩn bị bữa tối phục vụ đoàn khách đến từ Hà Nội đang lưu trú tại đây. Thực đơn với những món ăn mang đậm hương vị núi rừng, như măng, canh đắng, thịt lợn nướng, tôm nướng, xôi ngũ sắc và được bày biện, kết hợp với các loại gia vị nhìn vô cùng đẹp mắt, hấp dẫn. Tối đến, trong không gian nhà sàn rộn tiếng cồng, chiêng, tiếng hát và những điệu múa uyển chuyển của các cô gái Thái, người dân, du khách quây quần bên nhau cùng thưởng thức bữa ăn đầm ấm, vui tươi.

Ông Lò Văn Nam cho biết: “Kho Mường nằm trong vùng lõi của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông. Nơi đây “níu chân” du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ, khí hậu trong lành, thoáng đãng và bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Thái. Nhận thấy tiềm năng, lợi thế đó, gia đình tôi đã cải tạo lại 2 nhà sàn truyền thống để phát triển du lịch cộng đồng, phục vụ du khách. Trong quá trình phát triển du lịch, chúng tôi luôn chú trọng đến việc giữ gìn cảnh quan môi trường và các yếu tố tự nhiên, bản sắc văn hóa của người Thái, nhằm mang đến cho du khách những trải nghiệm một cách chân thực nhất".

Ông Bùi Văn Bông, thành viên ban quản lý phát triển du lịch cộng đồng ở thôn Kho Mường, cho hay: “Để du lịch cộng đồng của thôn ngày càng phát triển, chúng tôi đã huy động người dân tích cực thay đổi tư duy trong phát triển du lịch, nhất là việc phát triển đa dạng sản phẩm du lịch mới, hấp dẫn, chú trọng tiếp cận du khách theo hướng nâng chất lượng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu lại. Trong thôn đã có 5 hộ cải tạo lại nhà sàn, chỉnh trang vườn tược để làm homestay phục vụ du khách tham quan, lưu trú. Điểm nhấn của các homestay là đã thiết kế được chuỗi trải nghiệm gắn với đời sống nông nghiệp và văn hóa bản địa. Du khách cùng người dân trồng rau, bắt cá, gặt lúa, thưởng thức ẩm thực truyền thống và tham gia sinh hoạt văn nghệ. Qua đó, họ hiểu hơn về mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, giữa cá nhân với cộng đồng. Thôn ngày càng được nhiều du khách biết và tìm đến tham quan, lưu trú, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho bà con”.

Ở điểm du lịch cộng đồng Đồng Bớp, thôn Đồng Tâm, xã Mậu Lâm, nơi sinh sống lâu đời của đồng bào Mường, văn hóa truyền thống không chỉ được bảo tồn mà đang từng bước trở thành nền tảng cho phát triển du lịch cộng đồng. Trong quá trình phát triển du lịch, người dân không thay đổi nếp sống truyền thống để phục vụ du khách, mà hướng tới việc mở rộng không gian sinh hoạt để du khách cùng trải nghiệm. Ông Quách Văn Trung, trưởng thôn Đồng Tâm, chia sẻ: “Đến đây, ngoài khám phá vẻ đẹp của núi rừng, du khách có cơ hội được hòa mình vào nhịp sống bình yên giữa bản làng, tham quan, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm truyền thống và trải nghiệm đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Mường. Hiện tại, trong thôn đã có 22 hộ gia đình tự bỏ vốn để cải tạo khuôn viên, chỉnh trang nhà sàn làm homestay, trong đó 4 hộ bước đầu chuyên phục vụ ẩm thực và 18 hộ đảm nhận các khâu trải nghiệm văn hóa, cung ứng nông sản bản địa, phục vụ du khách. Du lịch cộng đồng góp phần tạo thêm nguồn thu nhập, giải quyết việc làm tại chỗ, đồng thời nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa của người dân”.

Khu vực miền Tây xứ Thanh vốn được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho hệ sinh thái đa dạng, kết hợp hài hòa giữa núi rừng, thung lũng, hang động, thác nước và những bản làng mang vẻ đẹp truyền thống của đồng bào các dân tộc Thái, Mường, Dao. Từ tiềm năng, lợi thế đó, nhiều địa phương đã chú trọng phát triển du lịch cộng đồng, thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm, như: bản Bút (xã Nam Xuân), bản Đôn (xã Pù Luông), Vườn Quốc gia Bến En, Vườn Quốc gia Xuân Liên.

Để du lịch cộng đồng ngày càng phát triển, ngành du lịch của tỉnh cũng như các địa phương đã đặc biệt quan tâm tới công tác bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh. Chú trọng đầu tư phục dựng và phát huy giá trị các lễ hội truyền thống, các trò chơi dân gian, góp phần tạo sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn du khách. Tuy nhiên, dù được quan tâm đầu tư, nhưng thực tế cho thấy du lịch cộng đồng vẫn đứng trước không ít thách thức, đó là: quy mô còn nhỏ lẻ, sản phẩm du lịch chưa thật sự đa dạng; kỹ năng làm du lịch của người dân chưa đồng đều; hạ tầng giao thông, dịch vụ phụ trợ ở một số nơi còn hạn chế.

Tiềm năng du lịch cộng đồng ở khu vực miền Tây xứ Thanh là rất lớn. Bởi vậy, nếu được quy hoạch và quản lý đúng hướng, loại hình này sẽ trở thành động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển bền vững, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của các dân tộc trong dòng chảy của xã hội hiện đại.

Bài và ảnh: Nguyễn Đạt