Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Theo ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phan Thị Thùy Linh, dấu ấn nổi bật của Kỳ họp thứ Hai nằm ở cách làm luật: mỗi đạo luật cần chỉ ra được vướng mắc sẽ tháo gỡ và ai sẽ được hưởng lợi từ thay đổi ấy. Đó có thể là người giao hàng cần tích lũy cho tuổi già, nghệ nhân muốn truyền nghề cho lớp trẻ hay kỹ sư cần biết rõ giới hạn pháp lý để yên tâm thử cái mới. Sau Kỳ họp, chất lượng của mỗi quyết sách sẽ được kiểm chứng qua những thuận lợi mà người dân, doanh nghiệp thực sự có được và những chi phí xã hội giảm đi.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Theo ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phan Thị Thùy Linh, dấu ấn nổi bật của Kỳ họp thứ Hai nằm ở cách làm luật: mỗi đạo luật cần chỉ ra được vướng mắc sẽ tháo gỡ và ai sẽ được hưởng lợi từ thay đổi ấy. Đó có thể là người giao hàng cần tích lũy cho tuổi già, nghệ nhân muốn truyền nghề cho lớp trẻ hay kỹ sư cần biết rõ giới hạn pháp lý để yên tâm thử cái mới. Sau Kỳ họp, chất lượng của mỗi quyết sách sẽ được kiểm chứng qua những thuận lợi mà người dân, doanh nghiệp thực sự có được và những chi phí xã hội giảm đi.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Mỗi đạo luật phải chỉ ra được điểm nghẽn cần tháo gỡ

Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI đã hoàn thành khối lượng công việc rất lớn, đặc biệt đã xem xét, thông qua 38 luật. Trực tiếp tham gia thẩm tra, thảo luận nhiều dự án luật, bà đánh giá như thế nào về dấu ấn nổi bật của Kỳ họp?

Ấn tượng đầu tiên của tôi là cường độ làm việc của Quốc hội. Trong 27 ngày, Quốc hội dành 80% thời gian cho công tác lập pháp, thông qua 38 luật và 18 nghị quyết, trong đó có 5 nghị quyết quy phạm pháp luật; đồng thời, cho ý kiến về 5 dự án luật để tiếp tục hoàn thiện. Quốc hội cũng quyết định kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, ngân sách năm 2027 và tiến hành phiên chất vấn đầu tiên của nhiệm kỳ.

Kết quả Kỳ họp có được nhờ sự lãnh đạo của Đảng, sự chỉ đạo sâu sát, quyết liệt của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị. Sau Kỳ họp, chất lượng của mỗi quyết sách sẽ được kiểm chứng qua những thuận lợi mà người dân, doanh nghiệp thực sự có được và những chi phí xã hội giảm đi.

Khối lượng ấy cần được nhìn trong mạch công việc từ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất. Với những dự án đã được bàn từ sớm về định hướng chính sách, khi trở lại nghị trường, đại biểu có thể đi sâu hơn vào hệ quả của từng phương án. Ngay ở Kỳ họp này, việc cơ quan soạn thảo bước đầu giải trình sau thảo luận tổ cũng giúp phiên họp toàn thể tập trung vào những vấn đề còn ý kiến khác nhau. Phía sau mỗi lần chỉnh lý là công sức của lãnh đạo Quốc hội, các cơ quan thẩm tra, Chính phủ, cơ quan soạn thảo và các đại biểu.

Ở góc độ một đại biểu hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, tôi đặc biệt quan tâm đến cách Quốc hội bàn về tăng trưởng cùng với việc làm, an sinh và cơ hội sáng tạo. Chẳng hạn, 476 trong số 477 đại biểu tham gia biểu quyết đã tán thành việc sửa đổi 7 luật trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch, trong đó có Luật Thư viện. Việc làm rõ nhiệm vụ của thư viện cấp xã cần được nhìn từ phía bạn đọc: một em nhỏ ở vùng xa có thể tìm mượn cuốn sách mình cần ngay tại xã mình hay không?

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Phan Thị Thùy Linh. Ảnh: Phạm Thắng

Theo bà, điều gì cho thấy bước chuyển trong tư duy lập pháp và chất lượng hoạt động của Quốc hội khóa XVI, nhất là yêu cầu chuyển từ hoàn thiện quy định pháp luật sang tháo gỡ điểm nghẽn, kiến tạo phát triển và nâng cao hiệu quả thực thi?

Có mấy điểm tôi thấy rõ qua thảo luận. Một là , bắt đầu từ vướng mắc trong đời sống. Muốn sửa một điều luật, trước hết cần biết ai đang chịu chi phí vì quy định ấy và sửa xong thì công việc của họ sẽ thuận lợi hơn ở đâu.

Hai là, nhìn rõ hơn trách nhiệm của Nhà nước trong việc tạo điều kiện phát triển. Với doanh nghiệp nhỏ, đó có thể là cơ hội tiếp cận công nghệ; với người làm văn hóa, đó có thể là cơ hội thử nghiệm một ý tưởng khi tác phẩm còn chưa thành hình.

Ba là, tính đến khâu thi hành ngay khi làm luật. Một cơ sở sản xuất có thể làm xong mẫu vào tháng Mười hai nhưng phải sang tháng Một mới kiểm định được. Với cơ quan quản lý, đó là hai năm ngân sách. Với doanh nghiệp, đó vẫn là một đơn hàng. Khi đặt mình vào tình huống ấy, đại biểu sẽ hỏi việc hỗ trợ có được tiếp nối không và ai chịu trách nhiệm theo đến cùng.

Bốn là, khi một vướng mắc liên quan đến nhiều luật thì cần xem xét các luật cùng nhau. Ở Kỳ họp này, Quốc hội đã sửa đồng thời một số luật trong lĩnh vực văn hóa, lao động và an sinh. Cách làm đó có ý nghĩa bởi người dân đến cơ quan công quyền để giải quyết một việc của mình; họ không có nghĩa vụ phải tự tìm đường qua những quy định chưa ăn khớp.

Điều đáng ghi nhận là các ý kiến khác nhau đã được giải trình, cân nhắc ngay giữa hai đợt của Kỳ họp. Với những dự án còn cần thêm căn cứ thực tiễn, Quốc hội dành thời gian để tiếp tục hoàn thiện. Cả việc quyết định kịp thời và việc cân nhắc thêm, khi cần, đều thể hiện trách nhiệm của người làm luật.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Toàn cảnh phiên bế mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Khánh Duy

An sinh xã hội đi theo người lao động, không đi theo hình thức hợp đồng

Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, bà đề nghị làm rõ đối tượng, mức đóng và trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội của các nền tảng số đối với người lao động làm việc thông qua ứng dụng. Đây là vấn đề mới, liên quan đến hàng triệu lao động trong nền kinh tế số. Từ thảo luận tại Kỳ họp, bà nhìn nhận như thế nào về yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng chính sách an sinh xã hội để không bỏ sót những nhóm lao động có hình thức việc làm mới?

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội được cả 481 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành. Đối với người làm việc qua nền tảng, đây là vấn đề mới, tác động đến nhiều đối tượng; tôi ủng hộ quan điểm của Chính phủ là tiếp tục nghiên cứu, đánh giá đầy đủ tác động để có bước đi và lộ trình phù hợp. Qua thảo luận, câu hỏi về an sinh của nhóm lao động này cũng đã được đặt ra rõ hơn.Một người giao hàng có thể đổi ứng dụng nhiều lần trong đời làm việc. Nơi nhận đơn thay đổi, nhưng nhu cầu được bảo vệ khi về già vẫn vậy. Nếu chỉ nhìn vào tên hợp đồng, rất dễ bỏ qua những người đã dành phần lớn thời gian lao động cho công việc ấy.

Trên thực tế, ứng dụng có thể phân đơn, tính cước và đánh giá kết quả công việc. Cùng được gọi là “đối tác”, nhưng người sống chủ yếu nhờ thu nhập từ nền tảng có hoàn cảnh rất khác người thỉnh thoảng nhận thêm vài đơn. Chính sách an sinh cần nhìn vào thực chất quan hệ làm việc, mức độ phụ thuộc vào nguồn thu nhập ấy và nhu cầu được bảo vệ của từng nhóm.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Các đại biểu tham dự phiên bế mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Tại phiên thảo luận tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nêu rõ định hướng: vừa mở rộng diện bao phủ, vừa làm rõ đối tượng và cơ chế quản lý. Quán triệt định hướng đó, việc đánh giá kỹ tác động hôm nay là để khi mở rộng, người lao động có thể tham gia lâu dài, kể cả khi họ đổi việc hoặc đổi nền tảng.

Theo bà, những nguyên tắc và điều kiện nào cần được chú trọng để chính sách mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội thực sự khả thi, bảo đảm hài hòa quyền lợi của người lao động, trách nhiệm của nền tảng số và tính bền vững của quỹ bảo hiểm xã hội?

Tôi xin nêu mấy điểm để các cơ quan tham khảo. Trước hết, nên tính từ tháng người lao động có ít đơn hàng. Nếu mức đóng chỉ vừa sức trong tháng thu nhập khá, họ khó duy trì bảo hiểm qua nhiều năm. Có thể nghiên cứu ngưỡng thu nhập để xác định đối tượng và một căn cứ đóng đủ ổn định để người tham gia biết trước nghĩa vụ, đồng thời, hiểu quyền lợi mình đang tích lũy.

Trách nhiệm của nền tảng cũng cần tương xứng với vai trò thực tế. Nền tảng điều phối công việc, nắm dữ liệu thanh toán và hưởng lợi từ từng giao dịch nên việc nền tảng cùng đóng góp và phối hợp thu nộp là hướng cần được nghiên cứu. Trước khi quyết định mức đóng hay lộ trình áp dụng, rất cần lắng nghe cả người lao động và doanh nghiệp, nhất là về khả năng chi trả và chi phí thực hiện.

Một người có thể nhận việc qua hai, ba ứng dụng trong ngày, hoặc đã đóng bảo hiểm ở công việc chính. Cách quản lý cần giúp họ theo dõi quá trình đóng của mình, không phải tự đối chiếu từng nền tảng để tránh bị thu trùng. Người lao động có thể đổi ứng dụng, nhưng những năm đã tích lũy cho tuổi già vẫn phải đi cùng họ.

Với quỹ bảo hiểm xã hội, thêm người đóng hôm nay cũng là thêm nghĩa vụ chi trả trong tương lai. Việc bổ sung yêu cầu bảo toàn và minh bạch trong đầu tư quỹ ở lần sửa luật này, vì thế, có ý nghĩa lâu dài. Người dân chỉ có thể yên tâm gắn bó khi biết khoản đóng của mình được ghi nhận đúng và quỹ được quản lý an toàn. Các đại biểu Quốc hội sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện chính sách này.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Các đại biểu tham dự phiên bế mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Khánh Duy

Nuôi dưỡng người sáng tạo, chăm lo người trao truyền

Một trong những nội dung mới được Quốc hội thảo luận tại Kỳ họp là dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa. Trong các ý kiến trao đổi, bà nhấn mạnh yêu cầu nuôi dưỡng năng lực sáng tạo từ sớm, đồng thời có chính sách hỗ trợ những người trực tiếp gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống. Theo bà, đâu là những điểm có ý nghĩa nhất trong cách tiếp cận chính sách phát triển công nghiệp văn hóa lần này?

Với dự án Luật này, điều tôi quan tâm là văn hóa được nhìn nhận vừa là nền tảng tinh thần, vừa là nguồn lực tạo ra giá trị, việc làm và sức mạnh mềm của đất nước. Cách nhìn ấy đặt ra một yêu cầu rất thực tế: người làm văn hóa phải có điều kiện để học nghề, thử nghiệm, tiếp cận thị trường và được hưởng lợi từ giá trị mình tạo ra.

Trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam, những lần họa sĩ và nghệ nhân cùng thử nghiệm trên tấm vóc ở Trường Mỹ thuật Đông Dương đã góp phần làm nên nét riêng của hội họa sơn mài. Ngày nay, một nhóm làm phim muốn đưa tranh Đông Hồ lên màn ảnh cũng phải thử: làm sao để con gà trong tranh cất bước mà vẫn giữ được cái duyên của nét khắc? Lúc ấy, điều họ cần là một khóa học và cơ hội làm đoạn phim đầu tiên. Đợi đến khi tác phẩm thành công mới hỗ trợ thì có thể đã qua lúc người làm nghề cần nhất.

Với Hát Xoan, điều đáng mừng nhất trong quá trình bảo vệ di sản là người học năm trước đã có thể trở thành người thầy. Tiền vé một đêm diễn có thể trả công cho người hát. Nhưng sau đêm diễn, nguồn nào giúp phường Xoan mở lớp để có người hát tiếp? Nghệ nhân giữ nghề vì lòng tự trọng và tình cảm với làng mình. Để họ truyền được nghề, chính sách cần tính đến thời gian người thầy có thể dành cho học trò và điều kiện để người học theo đến cùng.

Đo chất lượng lập pháp bằng những điểm nghẽn được tháo gỡ

Các đại biểu tham dự phiên bế mạc Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Qua chỉnh lý, dự thảo Luật đã thể hiện rõ hơn việc hỗ trợ cá nhân, cộng đồng từ khâu truyền dạy đến thử nghiệm, hoàn thiện sản phẩm, đồng thời, ghi nhận nguyên tắc chia sẻ lợi ích khi phát huy giá trị di sản. Khi dùng ngân sách để hỗ trợ sáng tạo, cần đánh giá cả những gì người làm nghề học được qua thử nghiệm. Không phải đoạn phim thử nào cũng thành tác phẩm thương mại, nhưng kỹ năng đã làm chủ được vẫn có giá trị cho lần sáng tạo sau.

Dự án Luật sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ Ba. Đây là dịp để cơ quan soạn thảo và cơ quan thẩm tra cùng lắng nghe nghệ nhân, doanh nghiệp trao đổi về một trường hợp cụ thể. Doanh nghiệp biết cần làm gì để một sản phẩm tìm được công chúng; cộng đồng biết phần nào họ muốn gìn giữ, phần nào có thể cùng khai thác và nguồn thu nên trở về với việc truyền nghề ra sao. Một nền công nghiệp văn hóa có bản sắc cần chăm lo được cả người tạo ra cái mới lẫn người đang trao truyền di sản.

Nghiêm minh và nhân văn phải được giữ ở khâu thi hành

Thảo luận về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), bà cho rằng cần bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật nhưng đồng thời phải nhân văn, bảo vệ người làm đúng, khuyến khích đổi mới, sáng tạo và chủ động khắc phục hậu quả. Theo bà, cần chú trọng những vấn đề gì trong tổ chức thi hành Bộ luật để bảo đảm các quy định mới vừa nghiêm minh, chặt chẽ, vừa không tạo tâm lý e ngại, làm triệt tiêu động lực đổi mới, sáng tạo và phát triển?

Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được 463/472 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, đạt 98,09%. Trong quá trình thảo luận, có 136 lượt ý kiến về dự án Bộ luật và dự thảo Nghị quyết thi hành. Điều đáng ghi nhận là ngay khi bàn về chế tài, Quốc hội và cơ quan soạn thảo cũng xem xét rất kỹ yêu cầu bảo vệ hoạt động hợp pháp và khuyến khích người vi phạm chủ động khắc phục hậu quả.

Điều cần giữ ở khâu thi hành là sự rõ ràng về căn cứ xác định trách nhiệm. Một kỹ sư được giao kiểm tra an toàn hệ thống có thể sử dụng công cụ mà người khác dùng để xâm nhập trái phép. Chỉ nhìn vào công cụ thì chưa đủ; cần xem ai cho phép, phạm vi đến đâu và người kỹ sư thực tế đã làm gì. Tương tự, một quyết định kinh doanh gây thiệt hại cần được xem xét nghiêm túc, nhưng chỉ riêng thiệt hại chưa đủ để kết luận người ra quyết định phạm tội.

Vì vậy, việc hướng dẫn thi hành kịp thời, làm rõ ranh giới giữa trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự là rất quan trọng; đây cũng là việc Chính phủ và các cơ quan tư pháp đang chủ động chuẩn bị. Những tình huống đại biểu nêu ở nghị trường có thể là chất liệu tham khảo cho công tác tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ của các cơ quan tư pháp. Điều người dân lo nhất là cùng một việc, cùng những tình tiết như nhau mà đến hai nơi lại được giải thích khác nhau.

Với chính sách khoan hồng, người vi phạm cần biết việc chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả được xem xét theo những điều kiện nào. Còn với người bị thiệt hại, kết quả có ý nghĩa nhất vẫn là tài sản có được thu hồi và quyền lợi có được khôi phục hay không. Cùng theo dõi những kết quả ấy, Quốc hội và các cơ quan thực thi sẽ biết một quy định nhân văn đã đi vào cuộc sống đến đâu.Nhìn rộng ra cả Kỳ họp, mỗi lần bấm nút thông qua cũng là lúc bắt đầu trách nhiệm đồng hành, theo dõi việc thi hành một đạo luật.

Đại biểu cần biết văn bản hướng dẫn có kịp không, cơ sở có đủ điều kiện thực hiện không và người dân còn vướng ở đâu. Có việc do quy định chưa rõ; có việc luật đã rõ nhưng cách tổ chức thực hiện chưa đúng. Phân biệt được hai trường hợp ấy thì kiến nghị giám sát mới đến đúng nơi.

Thước đo đã được xác định rõ trong định hướng chỉ đạo của Đảng: luật thành công khi tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và giảm chi phí cho xã hội. Khi trở về với cử tri, điều đáng báo cáo nhất là vấn đề cử tri quan tâm đã được giải quyết đến đâu; với những việc còn dang dở, đại biểu có trách nhiệm nói rõ cơ quan nào đang giải quyết và mình sẽ tiếp tục theo dõi ra sao.

Rồi đây, khi nhìn lại Kỳ họp này, điều còn đọng lại sẽ không phải là con số bao nhiêu đạo luật đã được thông qua, mà là những đổi thay rất cụ thể trong đời sống: người giao hàng rong ruổi trên phố có trong tay cuốn sổ bảo hiểm xã hội để yên tâm về tuổi già; người nghệ nhân nơi phường Xoan, làng nghề có thêm những lớp học trò để tiếng hát, nét sơn không đứt mạch; người kỹ sư, người làm sáng tạo vững tin bước vào cái mới vì biết pháp luật đứng về phía mình.

Khi mỗi đạo luật đi được trọn con đường từ nghị trường đến từng mái nhà, từng con phố, từng làng nghề như thế, niềm tin của Nhân dân được bồi đắp thêm một bước. Đó mới là thành công trọn vẹn của Kỳ họp thứ Hai, và cũng là trách nhiệm để mỗi đại biểu Quốc hội tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ, các cơ quan và Nhân dân trên chặng đường đưa luật vào cuộc sống.

Xin cảm ơn bà!

Quỳnh Chi/Báo Đại biểu Nhân dân

Nguồn: https://daibieunhandan.vn/do-chat-luong-lap-phap-bang-nhung-diem-nghen-duoc-thao-go-10444497.html

Bình luận

Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu

Tin cùng chuyên mục

Nghị quyết 59/2026/QH16: Doanh nghiệp được ưu đãi thuế, người dân thêm cơ hội phát triển du lịch

Nghị quyết 59/2026/QH16: Doanh nghiệp được ưu đãi thuế, người dân thêm cơ hội phát triển du lịch

Thời sự
(Baothanhhoa.vn) - Nghị quyết số 59/2026/QH16 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp, người dân và hợp tác xã. Các chính sách tập trung tháo gỡ khó khăn về thủ tục đầu tư, ưu đãi thuế, hỗ trợ...
Quốc hội thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam: Tạo động lực mới để du lịch bứt phá trong kỷ nguyên mới

Quốc hội thông qua Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam: Tạo động lực mới để du lịch bứt phá trong kỷ nguyên mới

Thời sự
Sáng 21/11/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Nghị quyết số 59/2026/QH16 về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam. Với nhiều chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp, phát triển sản phẩm mới, tạo thuận lợi về thị...
Chứng nhận tín nhiệm mạng
Việt Long Phần mềm tòa soạn
hội tụ thông minh