Cây lim xanh quý hiếm lan rộng trên vùng đồi xứ Thanh

Men theo triền đồi, chúng tôi ghé thăm các khu rừng lim xanh tại xã Xuân Thái. Trên đất cằn sỏi đá, nhờ công sức, trí tuệ của con người, màu xanh của những cánh rừng nơi đây như đang vươn ra mãi - màu xanh của sự sống, của bình yên...

Chăm sóc cây giống lim xanh phục vụ trồng rừng tại vườn ươm của Ban Quản lý rừng phòng hộ Thường Xuân.

Tuy được trồng xen giữa một rừng keo nhưng các cây lim hàng chục năm tuổi của gia đình anh Vi Văn Hữu, thôn Ao Ràng, xã Xuân Thái rất dễ nhận ra bởi thân gỗ lớn thẳng tròn vươn cao, lá màu xanh đậm. Anh Hữu cho biết: “Cùng với keo những cây lim trong khu rừng của tôi được thường xuyên chăm sóc, tỉa cành nhánh nhỏ, phát cỏ, dọn thực bì để cây sinh trưởng tốt kết hợp phòng cháy, chữa cháy rừng". Gia đình anh Hữu cùng với cán bộ hạt kiểm lâm, Ban Quản lý rừng phòng hộ Như Thanh, chính quyền địa phương thường xuyên kiểm tra, tuần tra rừng để kịp thời phát hiện, ngăn chặn, xử lý những hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng nói chung, lim xanh nói riêng. Do chủ động chăm sóc và bảo vệ nên toàn bộ diện tích rừng của gia đình anh, đặc biệt các cây lim xanh phát triển xanh tốt, rừng được bảo vệ an toàn...

“Các xã thuộc huyện Như Thanh (cũ) có hơn 60ha lim xanh tái sinh, được giao cho chủ rừng Nhà nước và các hộ gia đình khoanh nuôi, chăm sóc. Các năm vừa qua, chính quyền địa phương đã ban hành cơ chế, chính sách phát triển rừng gỗ lớn; khoanh nuôi, phục tráng rừng lim xanh, khuyến khích các hộ gia đình tích cực chăm sóc, bảo vệ rừng; xây dựng và nhân rộng mô hình trồng rừng lim xanh; hỗ trợ giống, tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc để khôi phục và phát triển rừng lim xanh. Hạt Kiểm lâm Như Thanh phối hợp với các tổ chức chính trị, xã hội tại các xã tuyên truyền, vận động Nhân dân tham gia bảo vệ rừng; khoanh nuôi, phục tráng rừng lim xanh có hiệu quả” - anh Lại Thế Chiến, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Như Thanh, chia sẻ.

Không chỉ gia đình anh Vi Văn Hữu mà còn nhiều đơn vị, người dân đã và đang chủ động trồng mới, khoanh nuôi, phục tráng và bảo vệ rừng lim xanh.

Vừa hướng dẫn chúng tôi thăm khu rừng trồng lim xanh, anh Lê Công Cường, Giám đốc Ban quản lý, kiêm Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Bến En, chia sẻ: Cây Lim xanh là cây bản địa quý hiếm, phân bố rải rác trên hầu hết các diện tích có rừng tự nhiên của Vườn Quốc gia Bến En, với diện tích hơn 10.500ha. Trong đó, lim xanh phân bố tập trung tại khu vực Điện Ngọc và Sông Chàng, diện tích trên 300ha, có đường kính chủ yếu khoảng 30 - 45cm. Toàn bộ diện tích rừng, trong đó có lim xanh đã và đang được đơn vị quản lý, bảo vệ tốt.

Nhằm khôi phục và phát triển loài cây gỗ quý này, từ năm 2011 đến tháng 3/2026, Vườn Quốc gia Bến En đã triển khai nhiều dự án lâm sinh bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước cùng các chương trình hợp tác, tài trợ trong và ngoài nước. Đến nay, đơn vị đã trồng được 338,25ha lim xanh. Trong đó, dự án hợp tác với Tập đoàn Canon Việt Nam trồng bổ sung được 160ha, dự án trồng rừng sau tỉa thưa keo trồng 54,88ha, Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Gaia trồng làm giàu rừng được 106,87ha. Phần diện tích còn lại trồng theo dự án trồng rừng thay thế và dự án “Bảo tồn và phát triển loài lim xanh” Vườn Quốc gia Bến En trồng. Rừng lim xanh trồng mới được chăm sóc đúng quy trình kỹ thuật, phát triển xanh tốt.

Song song với việc trồng rừng, Vườn Quốc gia Bến En còn chủ động xây dựng nguồn giống lim xanh. Cán bộ kỹ thuật phải vào sâu trong rừng để tìm kiếm, lựa chọn những cây lim tự nhiên sinh trưởng tốt, có tuổi đời từ 12 năm trở lên làm cây mẹ lấy hạt. Trung bình mỗi năm đơn vị thu được khoảng 3 tạ hạt giống để ươm cây con, phục vụ trồng rừng và cung cấp cho các đơn vị trong khu vực.

Lim xanh trồng tại Vườn Quốc gia Bến En phát triển xanh tốt.

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, Vườn Quốc gia Bến En đã triển khai kế hoạch trồng mới rừng. Năm nay đơn vị sẽ trồng khoảng 22ha rừng, chủ yếu là lim xanh trồng xen với cây giổi xanh. Trong đó, dự kiến trồng hơn 9.900 cây lim xanh.

Thanh Hóa có điều kiện khí hậu, lập địa tương đối phù hợp với sinh trưởng, phát triển của lim xanh. Lim xanh là cây lâm nghiệp đặc trưng, bản địa của tỉnh Thanh Hóa. Trên địa bàn tỉnh, lim xanh phân bố chủ yếu nhiều nhất tại các huyện cũ như: Như Thanh, Như Xuân, Thường Xuân, Cẩm Thủy, Bá Thước, Thạch Thành, Hà Trung... Đây là loài nguy cấp, quý, hiếm, hạn chế khai thác và sử dụng.

Trao đổi với chúng tôi, anh Nguyễn Đình Thái, Trưởng Phòng Phát triển và Sử dụng rừng (Chi cục Kiểm lâm), cho biết: Thực hiện các chương trình, dự án lâm nghiệp, các năm vừa qua tỉnh ta đã tập trung chỉ đạo, triển khai nhiều giải pháp để bảo vệ, khôi phục, phát triển rừng lim. Kết quả từ năm 2018 đến tháng 3/2026, toàn tỉnh đã khoanh nuôi tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung được hơn 8.200ha lim xanh, đưa tổng số rừng lim xanh của Thanh Hóa hiện nay lên 28.200ha. Nhìn chung, cây lim trồng mới đã được chăm sóc, bảo vệ, sinh trưởng, phát triển tốt. Theo kế hoạch, năm 2026, toàn tỉnh triển khai trồng mới 10.000ha rừng. Trong đó, có 100ha lim xanh trồng xen với các cây lâm nghiệp khác. Hiện nay, Chi cục Kiểm lâm đang phối hợp với UBND các xã chỉ đạo các đơn vị, chủ rừng trên địa bàn tỉnh chủ động tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc lim xanh; tổ chức cho các hộ nhận khoán đất lâm nghiệp chuẩn bị tốt hiện tr­­ường; cung ứng vật tư, cây giống “đầu vào”, triển khai kế hoạch trồng mới rừng, trong đó chú trọng trồng lim xanh hỗn giao, trồng phân tán với các loài cây lâm nghiệp như giổi, trẩu, luồng, keo tai tượng...

Nhằm khôi phục và phát triển rừng lim xanh trong thời gian tới, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã phối hợp với UBND các xã, phường tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức cho Nhân dân và cộng đồng về giá trị kinh tế, môi trường của cây lim xanh gắn với đời sống cộng đồng. Tuyển chọn cây lim xanh sinh trưởng, phát triển tốt, đủ tiêu chuẩn công nhận cây trội lấy giống, chủ động nguồn giống phục vụ gieo ươm. Huy động các nguồn vốn thực hiện có hiệu quả khôi phục và phát triển rừng lim xanh. Chủ động bảo vệ an toàn rừng lim xanh hiện có. Phối hợp với các bộ, ngành Trung ương, các tổ chức quốc tế kêu gọi hỗ trợ tài chính, kỹ thuật quản lý rừng bền vững và cấp chứng chỉ rừng đối với rừng tự nhiên, rừng trồng có lim xanh, nhằm đáp ứng yêu cầu thị trường thế giới và nâng cao giá trị gia tăng ngành lâm nghiệp.

Với quyết tâm chỉ đạo của UBND tỉnh và sự vào cuộc của các ngành, địa phương cùng với công sức, trí tuệ, tình yêu thầm lặng gắn bó với đại ngàn của các chủ rừng, người dân vun trồng và chăm sóc cho những cánh rừng, trong đó có cây lim xanh quý hiếm ngày càng lan rộng trên vùng đồi núi xứ Thanh, đã và đang nâng cao hiệu quả kinh tế rừng, góp phần giữ hệ sinh thái môi trường bền vững cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

Bài và ảnh: Thùy Dương