Xuất khẩu 2026: Động lực nào cho mục tiêu 8,5 tỷ USD?

Nhiều năm qua, xuất khẩu là một trong 3 động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh. Bước sang năm 2026, Thanh Hóa đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu đạt 8,5 tỷ USD, tăng 16,4% so với năm trước. Đây là chỉ tiêu cao, đòi hỏi sự nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy tiếp cận thị trường, tổ chức lại sản xuất theo hướng linh hoạt, chủ động và phù hợp hơn với những biến động ngày càng phức tạp của thương mại toàn cầu.

Công ty TNHH DS Hi-Tech Vina (Khu Công nghiệp Bỉm Sơn) sản xuất phụ tùng ô tô xuất khẩu sang nhiều quốc gia thị trường châu Âu. Ảnh: Tùng Lâm

Nhìn lại năm 2025: Chưa đạt kế hoạch, nhưng không phải bước lùi

Năm 2025 giá trị xuất khẩu toàn tỉnh ước đạt trên 7,3 tỷ USD, bằng 91,3% kế hoạch đề ra. Tuy chưa hoàn thành mục tiêu, song đây vẫn là kết quả cao nhất từ trước đến nay, tăng khoảng 16% so với cùng kỳ, đưa Thanh Hóa tiếp tục giữ vị trí dẫn đầu khu vực Bắc Trung bộ - Tây Nguyên và xếp thứ 12/34 tỉnh, thành phố cả nước.

Theo Sở Công Thương, chỉ tiêu xuất khẩu năm 2025 không đạt, không phải xuất phát từ sự suy giảm nội lực, mà chủ yếu chịu tác động mạnh của các yếu tố khách quan. Thương mại toàn cầu phục hồi chậm; nhu cầu nhập khẩu tại nhiều thị trường lớn sụt giảm do lạm phát kéo dài, chính sách tiền tệ thắt chặt; chi phí logistics tăng cao; đặc biệt là sự gia tăng nhanh các biện pháp bảo hộ phi thuế quan. Bên cạnh đó, các chính sách thuế đối ứng của một số thị trường lớn, trong đó có Hoa Kỳ liên tục điều chỉnh đã khiến nhiều nhà nhập khẩu thận trọng hơn trong ký kết đơn hàng dài hạn, tác động trực tiếp tới kế hoạch sản xuất - xuất khẩu của doanh nghiệp trong tỉnh.

Ở góc độ nội tại, xuất khẩu Thanh Hóa vẫn phụ thuộc lớn vào khối doanh nghiệp FDI; trong khi phần lớn doanh nghiệp trong tỉnh có quy mô vừa và nhỏ, hạn chế về nguồn lực tài chính, công nghệ và khả năng đáp ứng nhanh các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế. Hạ tầng logistics, kho vận, cảng biển dù từng bước được cải thiện nhưng chưa thực sự theo kịp yêu cầu xuất khẩu quy mô lớn và bền vững.

Tuy vậy, nhìn một cách toàn diện, kết quả xuất khẩu năm 2025 vẫn phản ánh nỗ lực rất lớn của cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh “ngược gió”, đồng thời cho thấy rõ yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận trong giai đoạn tới.

Mục tiêu 2026: Áp lực lớn nhưng có cơ sở

Bước sang năm 2026, Thanh Hóa đặt mục tiêu xuất khẩu đạt 8,5 tỷ USD. Đây là con số thách thức, song không phải không có cơ sở. Ngay trong tháng 1/2026 tổng giá trị xuất khẩu của tỉnh đạt gần 697 triệu USD, tăng 36,7% so với cùng kỳ, đạt khoảng 8,2% kế hoạch năm. Nhiều nhóm hàng chủ lực tiếp tục duy trì đà tăng như dệt may, giày dép, xi măng, đá ốp lát, hóa chất, sản phẩm gỗ và một số mặt hàng công nghiệp chế biến... Cùng với đó, một số dự án công nghiệp quy mô lớn đã đi vào vận hành ổn định, góp phần bổ sung nguồn hàng xuất khẩu, tạo nền tảng cho tăng trưởng trong năm bản lề của giai đoạn mới.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, điểm mấu chốt trong gia tăng kim ngạch xuất khẩu của Thanh Hóa không chỉ nằm ở việc gia tăng về số lượng, mà là nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, với tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa có hàm lượng chế biến sâu, công nghệ cao, thương hiệu quốc tế; cùng với đó là giảm dần sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và chủ động thích ứng với các yêu cầu mới của thương mại toàn cầu.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Bích Ngọc, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu không còn là lựa chọn mang tính tình thế mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Nếu doanh nghiệp tiếp tục phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường truyền thống, nguy cơ tổn thương trước các biến động chính sách, thuế quan hay hàng rào kỹ thuật là rất rõ ràng.

“Các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mà Việt Nam đã ký kết đang mở ra dư địa lớn cho doanh nghiệp Thanh Hóa tiếp cận những thị trường tiềm năng như Ấn Độ, Trung Đông, Nam Á và châu Phi. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế khi doanh nghiệp chủ động chuẩn bị ngay từ khâu sản xuất. Việc trang bị các tiêu chuẩn thương mại quốc tế như ISO, tiêu chuẩn môi trường, trách nhiệm xã hội, đặc biệt là tiêu chuẩn Halal đối với thị trường Hồi giáo cần được coi là chiến lược dài hạn chứ không phải giải pháp ứng phó ngắn hạn. Cùng với nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò định hướng và hỗ trợ của cơ quan quản lý được xem là hết sức quan trọng, nhất là trong cung cấp thông tin thị trường, cảnh báo sớm các rào cản kỹ thuật và tư vấn quy tắc xuất xứ để doanh nghiệp tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do”, bà Ngọc chia sẻ.

Thực tế cho thấy, trong cùng bối cảnh nhiều khó khăn của năm 2025, những doanh nghiệp chủ động thay đổi, linh hoạt thích ứng vẫn có khả năng trụ vững và duy trì đơn hàng ổn định. Điển hình như tại Công ty TNHH 888. Theo ông Nguyễn Hữu Tuấn, quản lý sản xuất công ty, trước những biến động của thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp đã chủ động gia tăng tỷ lệ nội địa hóa trong sản phẩm, từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất theo các tiêu chí xanh và các yêu cầu khắt khe từ đối tác nhập khẩu. Thay vì chạy theo những đơn hàng dễ, công ty lựa chọn tập trung vào các đơn hàng khó, có tiêu chuẩn cao nhằm tạo lợi thế cạnh tranh bền vững. Nhờ hướng đi này, hoạt động sản xuất của doanh nghiệp tiếp tục duy trì ổn định, các đơn hàng đã được ký kín đến hết quý I/2026 và một phần quý II.

Theo đại diện Sở Công Thương, năm 2026 ngành sẽ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu theo hướng thực chất hơn. Trọng tâm là tổ chức các lớp tập huấn chuyên sâu về hội nhập kinh tế quốc tế và các hiệp định thương mại; kịp thời cung cấp thông tin về phòng vệ thương mại, rào cản kỹ thuật; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp hoàn thiện quy trình sản xuất, đáp ứng quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu. Hoạt động xúc tiến thương mại cũng được triển khai có trọng tâm, trọng điểm, gắn sát nhu cầu từng nhóm ngành hàng, hạn chế dàn trải, qua đó nâng cao hiệu quả kết nối với các nhà nhập khẩu uy tín.

Tùng Lâm