Xây dựng nông thôn mới - thay đổi để thích ứng điều kiện mới

Chương trình Mục tiêu quốc gia (CTMTQG) Xây dựng nông thôn mới (XDNTM) tại Thanh Hóa có hành trình 1,5 thập kỷ không ngừng nghỉ với những thành quả to lớn. Với chủ trương bỏ đơn vị hành chính cấp huyện để thành lập các xã mới, các tiêu chí, nhiệm vụ XDNTM đã khác nhiều, thì nay, bộ tiêu chí XDNTM cho giai đoạn 2026-2030 vừa được Trung ương thông qua với nhiều thay đổi. Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM Thanh Hóa đã và đang triển khai nhiều nhiệm vụ để phù hợp với tình hình mới.

Diện mạo thôn nông thôn mới kiểu mẫu ở xã Nông Cống.

Hành trình nỗ lực

Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM Thanh Hóa thực hiện chức năng giúp Ban Chỉ đạo các CTMTQG tỉnh, UBND tỉnh Thanh Hóa quản lý và tổ chức thực hiện Chương trình XDNTM và Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) trên địa bàn. Chỉ có 3 phòng chuyên môn, gồm: Kế hoạch - Tổng hợp, Nghiệp vụ và Truyền thông với tổng số chưa đầy 20 công chức, viên chức và người lao động, song văn phòng liên tục phải triển khai hàng chục chương trình, nhiệm vụ đồng thời.

Văn phòng đã chủ động, sáng tạo, kịp thời phối hợp với các sở, ngành, đơn vị và các địa phương tham mưu cho Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, Ban Chỉ đạo các CTMTQG tỉnh, UBND tỉnh ban hành 232 văn bản lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và hàng trăm văn bản chỉ đạo trực tiếp chương trình.

Đây chính là đơn vị tham mưu để tỉnh ban hành các bộ tiêu chí NTM cấp xã, cấp huyện (cũ) theo từng giai đoạn và nhiều cơ chế, chính sách XDNTM. Đồng thời thường xuyên tham mưu tổ chức các hội nghị triển khai, sơ kết giữa nhiệm kỳ, tổng kết hằng năm, tổng kết giai đoạn của toàn tỉnh về chương trình. Đồng thời tổ chức các hội nghị chuyên đề để quán triệt, triển khai các quy định, hướng dẫn của Trung ương, làm cơ sở cho các địa phương, đơn vị triển khai thực hiện. Từ khi hoạt động, đơn vị đã tham mưu cho UBND tỉnh tổ chức 119 hội nghị thẩm định xét công nhận xã đạt chuẩn NTM các cấp độ và 14 hội nghị đánh giá, xếp hạng sản phẩm OCOP.

Từ sự nỗ lực của văn phòng đã góp vào thành công chung của Chương trình XDNTM. Tính đến hết tháng 6/2025 - trước thời điểm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Thanh Hóa đã có 15 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn và hoàn thành nhiệm vụ XDNTM; 374/449 xã, 831 thôn, bản miền núi đạt chuẩn NTM. Cùng thời điểm, toàn tỉnh có 4 huyện, 125 xã đạt chuẩn NTM nâng cao; 33 xã, 629 thôn, bản đạt chuẩn NTM kiểu mẫu; có 661 sản phẩm OCOP đã được công nhận, trong đó có 2 sản phẩm 5 sao.

Nếu tính các đơn vị hành chính mới sau sắp xếp, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 102 xã và 893 thôn/bản miền núi đạt chuẩn NTM, 1 xã đạt chuẩn NTM nâng cao, 556 thôn/bản đạt chuẩn NTM kiểu mẫu và 702 sản phẩm OCOP được công nhận.

Văn phòng đã vinh dự được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba năm 2025; Thủ tướng Chính phủ 2 lần tặng Bằng khen năm 2015 và 2020. Đơn vị cũng vinh dự nhận Bằng khen các năm 2019, 2020 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (cũ), 2 lần nhận Cờ thi đua năm 2013, 2020 và 3 lần nhận Bằng khen (2018, 2019 và 2025) của Chủ tịch UBND tỉnh vì có thành tích xuất sắc trong thực hiện phong trào thi đua “Cả nước chung sức XDNTM”.

Những thay đổi căn cơ cần thích ứng

Sau thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp từ 1/7/2025, để Chương trình XDNTM của tỉnh không bị gián đoạn, văn phòng đã khẩn trương, chủ động tham mưu cho Chủ tịch UBND tỉnh ban hành các văn bản chỉ đạo tiếp tục đẩy mạnh thực hiện chương trình. Đồng thời tham mưu cho tỉnh tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, nâng cao chất lượng hiệu quả vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trên địa bàn tỉnh liên quan đến lĩnh vực NTM. Tổng hợp, rà soát các chỉ tiêu, tiêu chí của các xã trước và sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp. Đề xuất điều chỉnh mục tiêu XDNTM giai đoạn 2026-2030 tỉnh Thanh Hóa trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XX...

Lãnh đạo tỉnh, Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM tỉnh chụp ảnh lưu niệm với cán bộ, Nhân dân xã Ngọc Liên sau buổi kiểm tra, đôn đốc xây dựng hàng rào xanh kiểu mẫu.

Những ngày gần đây, Trung ương đã có các văn bản hướng dẫn, định hướng giai đoạn 2026-2030, cả nước chỉ xây dựng xã NTM, không còn xã NTM nâng cao và xã NTM kiểu mẫu. Đồng thời sẽ thí điểm xây dựng “xã NTM hiện đại” cho giai đoạn tới. Mục tiêu đến năm 2030, toàn quốc có 65% xã đạt chuẩn NTM, trong đó có 10% xã đạt chuẩn NTM hiện đại. Bộ tiêu chí của xã NTM và xã NTM hiện đại cho giai đoạn 2026-2030 cũng khác hoàn toàn các bộ tiêu chí cũ, theo hướng phát triển cao hơn, phù hợp với điều kiện phát triển mới cũng như những xã lớn. Do các xã mới trực thuộc cấp tỉnh quản lý, được tổ chức hiệu năng hơn nên cũng sẽ được trao nhiều quyền quyết định hơn trong lộ trình XDNTM sắp tới.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XX, nhiệm kỳ 2025-2030 cũng đề ra chỉ tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh có ít nhất 80% số xã đạt chuẩn NTM, trong đó 10% xã đạt chuẩn NTM hiện đại; không còn xã dưới 15 tiêu chí NTM.

Trước đó, kết luận của đồng chí Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo các CTMTQG tỉnh Thanh Hóa ngày 11/6/2025 tại Hội nghị Tổng kết CTMTQG XDNTM tỉnh Thanh Hóa, giai đoạn 2021-2025, là đến năm 2030, Thanh Hóa ít nhất phải phấn đấu bằng hoặc cao hơn các chỉ tiêu của Trung ương đề xuất chung cho cả nước.

Căn cứ những thay đổi và mục tiêu trên, Văn phòng Điều phối Chương trình XDNTM Thanh Hóa đã và đang vạch ra hàng loạt chương trình, nhiệm vụ để điều tiết, định hướng thực hiện chương trình cho giai đoạn mới. Mới đây nhất, đơn vị đã tham mưu để tỉnh Thanh Hóa đề xuất mục tiêu XDNTM giai đoạn 2026-2030: “Phấn đấu đến năm 2030, có ít nhất 65% số xã đạt chuẩn NTM, tương đương 96 xã, trong đó có 10% số xã NTM hiện đại, tương đương 10 xã”. Để thực hiện, văn phòng đã chia thành 3 nhóm xã có điều kiện giống nhau để có giải pháp hỗ trợ phù hợp, trong đó Nhóm 1 gồm 19 xã trung tâm được hình thành từ các thị trấn cũ có điều kiện phát triển cùng 2 xã của thị xã Nghi Sơn (cũ); Nhóm 2 có 79 xã đồng bằng và Nhóm 3 gồm 47 xã nghèo, xã thuộc địa bàn vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Bài và ảnh: PV