WEF 2026 - đấu trường của các tranh cãi địa chính trị

Trong bối cảnh trật tự quốc tế dựa trên luật lệ suy yếu và cạnh tranh chiến lược gia tăng, Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tại Davos 2026 đang cho thấy một sự chuyển dịch rõ rệt: từ không gian đối thoại kinh tế toàn cầu sang đấu trường của các tranh cãi địa chính trị, nơi quyền lực và an ninh lấn át tăng trưởng, công nghệ và toàn cầu hóa.

Davos 2026 diễn ra không giống bất kỳ lần nào trước đây. Thay vì nhấn mạnh các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng, trọng tâm chú ý chuyển sang các tranh chấp chiến lược giữa các siêu cường. Ảnh: AP

Diễn ra từ ngày 19 đến 23/1, WEF 2026 đang cho thấy một sự dịch chuyển rõ rệt về trọng tâm thảo luận: từ kinh tế toàn cầu sang địa chính trị và cạnh tranh quyền lực. Dù chính thức được giới thiệu như một không gian đối thoại về tăng trưởng, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, khí hậu và phát triển bền vững, Davos năm nay lại bị bao trùm bởi các tranh cãi chính trị, đặc biệt là những căng thẳng xuyên Đại Tây Dương và các vấn đề an ninh chiến lược.

WEF 2026 quy tụ khoảng 3.000 đại biểu đến từ hơn 130 quốc gia, bao gồm nhiều nguyên thủ, lãnh đạo chính phủ, quan chức cấp cao và giới doanh nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, khác với những năm trước, các trao đổi tại Davos không còn xoay quanh dự báo tăng trưởng hay cải cách kinh tế, mà tập trung ngày càng nhiều vào xung đột địa chính trị, an ninh khu vực và sự tái phân bổ quyền lực trong trật tự quốc tế.

Từ diễn đàn kinh tế đến đấu trường địa chính trị

Truyền thống Davos là nơi các nhà lãnh đạo chính trị, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế thảo luận các vấn đề kinh tế lớn như tăng trưởng toàn cầu, thương mại, công nghệ và khí hậu. Tuy nhiên, Davos 2026 đang diễn ra không giống bất kỳ lần nào trước đây. Thay vì nhấn mạnh các biện pháp thúc đẩy tăng trưởng, trung tâm chú ý chuyển sang các tranh chấp chiến lược giữa các siêu cường.

Theo báo cáo Global Risks Report 2026 của WEF, đối đầu địa-kinh tế và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc đã vươn lên nhóm rủi ro hàng đầu trong ngắn hạn, vượt qua cả suy thoái kinh tế hay biến đổi khí hậu. Nhận định này được phản ánh rõ tại Davos: các phiên họp bên lề và trao đổi kín tập trung nhiều hơn vào an ninh, liên minh và chủ quyền, thay vì các công thức kích thích tăng trưởng hay cải cách thương mại toàn cầu.

Diễn đàn kinh tế Davos 2026 bị phủ bóng bởi các tranh cãi địa chính trị.

Giáo sư Eswar Prasad (ĐH Cornell) nhận định bên lề Davos rằng “sự cân bằng giữa toàn cầu hóa và địa chính trị đang tan vỡ”, khi các quốc gia ngày càng tổ chức chính sách kinh tế theo logic an ninh và khối liên minh, chứ không còn theo hiệu quả thị trường thuần túy. Nhận định này giúp lý giải vì sao Davos 2026 mang dáng dấp của một diễn đàn chiến lược hơn là kinh tế.

Từ đó, Davos 2026 phản ánh một thế giới đã thay đổi sâu sắc, nơi địa chính trị không còn là “bối cảnh” cho kinh tế, mà trở thành yếu tố chi phối trực tiếp các quyết định kinh tế.

Tổng thống Donald Trump và sự chính trị hóa không gian Davos

Một trong những yếu tố làm nổi bật chiều hướng chính trị hóa là sự tham gia tích cực của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Bài phát biểu của ông tại Davos 2026 không chỉ đề cập đến các ưu tiên đối ngoại và an ninh, mà còn kích hoạt tranh cãi xung quanh vấn đề Greenland và an ninh Bắc Cực.

Trong một số phát ngôn gây chú ý, tổng thống Trump nói rằng Mỹ muốn đẩy nhanh đàm phán về vấn đề Greenland - một vùng lãnh thổ chiến lược với ý nghĩa địa - an ninh rõ rệt, đồng thời khẳng định Mỹ sẽ không dùng vũ lực để giành quyền kiểm soát, nhưng nhấn mạnh tầm quan trọng của vai trò Mỹ trong khu vực.

Nhiều nhà ngoại giao châu Âu đánh giá các phát biểu này phản ánh cách tiếp cận chiến lược của Washington: gắn lợi ích kinh tế, an ninh và chủ quyền lãnh thổ trong một gói chính sách địa - chính trị thống nhất. Greenland, trong bối cảnh đó, trở thành biểu tượng cho cuộc cạnh tranh ảnh hưởng tại Bắc Cực - khu vực ngày càng quan trọng về quân sự, năng lượng và tuyến vận tải.

Tờ The Guardian nhận xét rằng Davos 2026 đã chứng kiến “sự phá vỡ ranh giới” giữa diễn đàn kinh tế và sân khấu chính trị, khi các phát biểu của ông Trump buộc châu Âu phải phản ứng ngay tại một không gian vốn được thiết kế cho đối thoại kinh tế. Điều này khiến Davos không còn là nơi trung gian trung tính, mà trở thành nơi phơi bày trực diện các mâu thuẫn chiến lược.

Châu Âu phản ứng: Từ đối tác kinh tế sang tư duy tự chủ chiến lược

Phản ứng của châu Âu tại Davos 2026 cho thấy một “sự tỉnh thức chiến lược” rõ rệt. Thay vì chỉ nhấn mạnh hợp tác kinh tế xuyên Đại Tây Dương, các lãnh đạo EU liên tục đề cập tới khái niệm “tự chủ chiến lược” và vai trò của luật pháp quốc tế.

Theo các báo cáo quốc tế, Ủy ban châu Âu đã công bố kế hoạch chuẩn bị một “gói chính sách toàn diện” về an ninh và đầu tư tại khu vực Bắc Cực - động thái được giới phân tích quốc tế xem như một phản ứng trực tiếp trước những tuyên bố chiến lược liên quan Greenland. Mục tiêu của gói này không chỉ là củng cố năng lực an ninh mà còn để bảo vệ lợi ích đầu tư và liên kết kinh tế của EU tại một khu vực ngày càng cạnh tranh.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte, Bộ trưởng Ngoại giao Ba Lan Karol Nawrocki và Bộ trưởng Ngoại giao Phần Lan Alexander Stubb trong một cuộc thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ở Davos, ngày 21/1/2026. Ảnh: AP

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết sau các cuộc gặp tại Davos rằng các đồng minh cần “hành động nhanh hơn” trong vấn đề an ninh Bắc Cực, nhấn mạnh rằng khu vực này không chỉ là địa bàn kinh tế mà đã trở thành trọng điểm an ninh chiến lược trong cạnh tranh toàn cầu. Tuyên bố này cho thấy ngay cả các cấu trúc an ninh truyền thống cũng đang chịu áp lực tái định hình. Đáng chú ý là các tuyên bố này được đưa ra không phải tại một hội nghị an ninh, mà ngay giữa Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Điều này phản ánh một chuyển dịch lớn: EU và các tổ chức đa phương không còn chỉ là “đối tác kinh tế” của Mỹ trong môi trường toàn cầu hóa, mà đang tìm kiếm những lựa chọn chiến lược độc lập hơn - một khái niệm được giới học thuật gọi là “tự chủ chiến lược”.

Kinh tế, AI, khí hậu bị đẩy xuống hàng thứ yếu

Trong khi các cuộc tranh luận về địa chính trị trở nên sôi nổi, các vấn đề kinh tế kinh điển như tăng trưởng, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và khí hậu dường như bị đẩy xuống sau trong các dòng tường thuật chính của Davos 2026. Không phải vì những vấn đề này mất đi tầm quan trọng, mà vì chúng đang bị lồng vào những tranh luận chiến lược lớn hơn về sự ổn định và hiện hữu quốc gia.

Báo cáo World Economic Forum lưu ý rằng chuỗi cung ứng toàn cầu đang chịu biến động mạnh do “địa - kinh tế hóa” - tức là các quyết định đầu tư và sản xuất chịu ảnh hưởng nặng nề của các cân nhắc an ninh, chứ không đơn thuần là hiệu quả kinh tế. Điều này buộc các doanh nghiệp và chính phủ phải thiết kế chiến lược mới trong bối cảnh rủi ro chính trị cao hơn.

Hơn nữa, nhiều lãnh đạo công nghệ tại Davos thừa nhận rằng cuộc đua AI hiện nay không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy; nó đã trở thành một phần của chiến lược quốc gia, gắn chặt với chủ quyền kinh tế và an ninh dữ liệu.

Vấn đề khí hậu - mặc dù vẫn được thảo luận phần lớn phải “đấu” để chiếm vị trí trên bảng tin trước các chủ đề chiến lược nóng như Bắc Cực, chủ quyền vùng biển, và cạnh tranh liên minh.

Trong bối cảnh đó, các vấn đề kinh tế, công nghệ và khí hậu không biến mất, nhưng ngày càng phải “đi vòng” qua lăng kính an ninh và cạnh tranh chiến lược.

Davos 2026 và câu hỏi về vai trò của các diễn đàn toàn cầu

Những gì diễn ra tại Davos 2026 đặt ra câu hỏi lớn về vai trò của các diễn đàn đa phương trong bối cảnh trật tự thế giới phân mảnh. Khi các cường quốc ưu tiên cạnh tranh chiến lược, Davos không còn là nơi tạo đồng thuận kinh tế, mà trở thành không gian phản chiếu các mâu thuẫn chưa có lời giải.

Như một nhà phân tích của Financial Times nhận xét, Davos ngày nay “ít tạo ra thỏa thuận, nhưng lại phơi bày rất rõ trạng thái của quyền lực toàn cầu”. Chính điều đó khiến Davos 2026 trở nên đáng chú ý: không phải vì những giải pháp kinh tế mới, mà vì nó cho thấy kinh tế toàn cầu đang bị kéo sâu vào logic đối đầu địa chính trị.

Davos 2026 cho thấy Diễn đàn Kinh tế Thế giới đang bước vào một giai đoạn mới, nơi địa chính trị không chỉ phủ bóng mà còn tái định hình toàn bộ chương trình nghị sự. Trong một thế giới mà cạnh tranh quyền lực lớn ngày càng lấn át hợp tác, Davos không còn là biểu tượng thuần túy của toàn cầu hóa kinh tế, mà trở thành tấm gương phản chiếu những rạn nứt sâu sắc của trật tự quốc tế đương đại.

Bích Hồng