Thuốc lá - mối nguy âm thầm với trái tim

Không phải đến khi xuất hiện cơn đau ngực hay một biến cố tim mạch, người hút thuốc mới đối mặt với những nguy cơ từ khói thuốc. Những tác động bất lợi đối với tim và mạch máu có thể đã diễn ra từ trước, tích lũy theo thời gian mà không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng triệu chứng rõ ràng. Chính vì vậy, tâm lý “chưa thấy bệnh thì chưa đáng lo” hoặc “hút ít sẽ không ảnh hưởng” có thể khiến nhiều người đánh giá thấp nguy cơ đối với sức khỏe.

Để hiểu rõ hơn về mối liên hệ giữa thuốc lá và bệnh tim mạch, cũng như những nguy cơ đối với người hút thuốc và người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc, phóng viên (PV) Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa đã trao đổi với Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thế Anh, Trưởng Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa về vấn đề này.

PV: Thưa bác sĩ, nhiều người vẫn thường cho rằng thuốc lá chủ yếu gây ra các bệnh lý về đường hô hấp. Vậy trên thực tế, thuốc lá ảnh hưởng đến trái tim và hệ mạch máu như thế nào?

Tiến sĩ, bác sĩ (TS, BS) Lê Thế Anh: Nhiều người hút thuốc lâu năm thường nghĩ tác hại chủ yếu liên quan đến hệ hô hấp như ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Tuy nhiên, trên thực tế, đối với người hút thuốc, nguy cơ tử vong do các bệnh tim mạch vẫn rất đáng lưu ý, trong đó có nhồi máu cơ tim, đột quỵ não.

Sở dĩ như vậy là bởi trong khói thuốc có nhiều chất tác động trực tiếp đến hệ tim mạch như: Nicotin là chất gây co mạch, làm tăng nhịp tim và huyết áp; Carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của hồng cầu. Bên cạnh đó, nhiều chất khác trong khói thuốc làm thành mạch mất dần độ đàn hồi, thúc đẩy quá trình hình thành và tiến triển của các mảng xơ vữa, đồng thời gây ra các phản ứng viêm và làm tăng xu hướng hình thành cục máu đông. Những tác động này làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là nhồi máu cơ tim và đột quỵ não.

PV: Nhiều nghiên cứu cho thấy hút thuốc làm gia tăng nguy cơ các biến cố tim mạch. Từ thực tế điều trị, bác sĩ nhìn nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ ở người hút thuốc như thế nào?

TS, BS Lê Thế Anh: Nhiều nghiên cứu dịch tễ cho thấy tỷ lệ các biến cố mạch máu như nhồi máu cơ tim, đột quỵ não ở người hút thuốc lá cao hơn khoảng 3-4 lần so với người không hút thuốc. Trong thực tế điều trị, chúng tôi nhận thấy những bệnh nhân hút thuốc khi bị nhồi máu cơ tim thường có kết cục điều trị kém hơn. Người bệnh có thể gặp tình trạng tổn thương nhiều nhánh động mạch vành, đồng thời mắc các bệnh lý khác như bệnh phổi, suy tim... Các tổng kết cũng cho thấy tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân hút thuốc bị nhồi máu cơ tim cao hơn so với nhóm không hút thuốc. Điều này cho thấy thuốc lá không chỉ làm gia tăng nguy cơ xuất hiện bệnh tim mạch mà còn có thể ảnh hưởng đến mức độ tổn thương và tiên lượng của người bệnh khi biến cố tim mạch xảy ra.

PV: Một quan niệm khá phổ biến là “hút ít thì không sao”, chẳng hạn chỉ hút vài điếu thuốc mỗi ngày. Dưới góc độ chuyên môn, quan niệm này có đúng không, thưa bác sĩ?

TS, BS Lê Thế Anh: Đây là một quan niệm rất sai lầm. Tổn thương mạch máu do thuốc lá liên quan đến nhiều chất độc hại, trong đó có nicotin và carbon monoxide. Quá trình tổn thương mạch máu diễn tiến dần dần theo thời gian. Vì vậy, dù hút ít nhưng nếu duy trì trong thời gian dài, các chất này vẫn liên tục tác động lên cơ thể, gây tổn thương mạch máu và cuối cùng có thể dẫn đến những biến cố như nhồi máu cơ tim, đột quỵ não.

Một vấn đề chúng tôi cũng thường gặp là người bệnh cho rằng thuốc lá có hại nên chuyển sang hút thuốc lào. Tuy nhiên, xét về nguy cơ đối với tim mạch, thuốc lào cũng không phải lựa chọn an toàn. Các chất nguy hiểm như nicotin và một số chất khác vẫn hiện diện trong thuốc lào. Theo phân tích được dẫn chứng, nồng độ các chất độc hại được ước lượng “5 điếu thuốc lào bằng 1 điếu thuốc lá”. Vì vậy, không nên hiểu rằng chuyển từ thuốc lá sang thuốc lào là có thể loại bỏ nguy cơ đối với tim mạch.

Bệnh nhân mắc bệnh lý tim mạch điều trị tại Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Thanh Hóa.

PV: Một thực tế khác là, có những người hút thuốc trong nhiều năm nhưng vẫn cảm thấy khỏe mạnh, chưa xuất hiện đau ngực hay khó thở. Việc chưa có triệu chứng rõ ràng có đồng nghĩa với việc thuốc lá chưa gây ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch hay không?

TS, BS Lê Thế Anh: Không. Trên thực tế, một số người hút thuốc nhiều năm vẫn cảm thấy bình thường, nhưng điều đó không có nghĩa là họ không có nguy cơ. Trong đánh giá mức độ phơi nhiễm với thuốc lá, chúng tôi thường sử dụng đơn vị bao/năm. Thời gian hút thuốc và số lượng thuốc lá sử dụng càng lớn thì nguy cơ đối với tim mạch, đột quỵ và bệnh mạch máu ngoại biên càng tăng. Các nghiên cứu cho thấy ở nhóm hút thuốc trên 30 bao/năm, nguy cơ mắc bệnh tim mạch và bệnh mạch máu ngoại biên tăng cao rõ rệt. Tổn thương mạch máu là một quá trình tiến triển dần dần. Vì vậy, một người hút thuốc trong nhiều năm nhưng vẫn cảm thấy khỏe mạnh thì không nên chủ quan. Nguy cơ có thể tích lũy theo thời gian và đến một thời điểm có thể biểu hiện bằng các biến cố tim mạch hoặc đột quỵ.

PV: Không chỉ người trực tiếp hút thuốc, người thân trong gia đình cũng có thể thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc. Vậy khói thuốc thụ động ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe tim mạch, thưa bác sĩ?

TS, BS Lê Thế Anh: Hút thuốc lá thụ động là tình trạng những người xung quanh hít phải khói thuốc do người khác hút. Mặc dù không trực tiếp hút thuốc, nhưng người tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc vẫn phải đối mặt với những nguy cơ đối với sức khỏe, trong đó có sức khỏe tim mạch.

Các nghiên cứu cho thấy, người thường xuyên hút thuốc lá thụ động có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, trong đó có nhồi máu cơ tim và đột quỵ, cao hơn khoảng 20-30% so với những người không tiếp xúc với khói thuốc. Điều này cho thấy khói thuốc không chỉ gây hại cho người trực tiếp hút mà còn ảnh hưởng đến những người sống và làm việc xung quanh. Vì vậy, để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng, người hút thuốc cần chủ động từ bỏ thuốc lá. Trong trường hợp chưa thể bỏ ngay, cần tuyệt đối tránh hút thuốc trong nhà, nơi làm việc và những khu vực có người khác, đặc biệt là trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh lý tim mạch; đồng thời tuân thủ các quy định về địa điểm được phép hút thuốc.

PV: Với những người đã hút thuốc trong nhiều năm, thậm chí hàng chục năm, nếu quyết định bỏ thuốc ở thời điểm hiện tại thì sức khỏe tim mạch có còn được cải thiện không?

TS, BS Lê Thế Anh: Bỏ thuốc lá là một việc có ý nghĩa rất lớn đối với sức khỏe tim mạch. Việc bỏ thuốc càng sớm càng giúp hạn chế sự tiến triển của các mảng xơ vữa động mạch.

Nhiều nghiên cứu cho thấy sau khi bỏ thuốc, nguy cơ nhồi máu cơ tim bắt đầu giảm trong 1-2 năm đầu và tiếp tục giảm dần trong những năm tiếp theo. Đặc biệt, đối với những bệnh nhân đã từng bị nhồi máu cơ tim, đặt stent động mạch vành hoặc từng bị đột quỵ não, bỏ thuốc lá càng có ý nghĩa trong việc giảm nguy cơ tái phát và tử vong do bệnh tim mạch.

Vì vậy, dù đã hút thuốc trong thời gian dài, việc quyết định bỏ thuốc ở thời điểm hiện tại vẫn rất có ý nghĩa. Không nên nghĩ rằng đã hút lâu năm thì bỏ thuốc cũng không còn tác dụng.

PV: Có những người hiểu được tác hại của thuốc lá và đã nhiều lần cố gắng từ bỏ nhưng chưa thành công. Bác sĩ có lời khuyên nào dành cho những người đang muốn bỏ thuốc nhưng gặp khó khăn trong quá trình này?

TS, BS Lê Thế Anh: Từ bỏ một thói quen vốn đã kéo dài nhiều năm không phải là việc dễ dàng. Hút thuốc càng khó bỏ hơn bởi nicotin trong thuốc lá là chất gây nghiện. Vì vậy, việc một người đã nhiều lần cố gắng bỏ thuốc nhưng chưa thành công không phải là điều hiếm gặp.

Tuy nhiên, điều quan trọng là không nên vì những lần chưa thành công mà từ bỏ ý định bỏ thuốc. Người hút thuốc cần nhận thức rõ đây là một thói quen có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tim mạch.

Lời khuyên của chúng tôi là tốt nhất không nên bắt đầu hút thuốc; còn đối với người đang hút, cần bỏ thuốc càng sớm càng tốt. Đây không chỉ là việc bảo vệ sức khỏe của bản thân mà còn bảo vệ gia đình và những người xung quanh, đặc biệt là những người phải thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc.

PV: Bác sĩ muốn gửi thông điệp gì tới những người đang hút thuốc, đặc biệt là những người chưa xuất hiện triệu chứng và vẫn cho rằng sức khỏe của mình chưa bị ảnh hưởng?

TS, BS Lê Thế Anh: Điều tôi muốn nhấn mạnh là không nên đợi đến khi xuất hiện nhồi máu cơ tim, đột quỵ hay một biến cố sức khỏe nghiêm trọng mới nhận ra tác hại của thuốc lá.

Việc chưa có triệu chứng không đồng nghĩa với việc nguy cơ chưa tồn tại. Những tổn thương đối với mạch máu có thể âm thầm tiến triển trong nhiều năm do đó các biến cố tim mạch, đột quỵ não vẫn luôn là yếu tố nguy cơ tiềm ẩn cướp đi sinh mạng của người hút thuốc bất kỳ lúc nào. Vì vậy, người đang hút thuốc cần chủ động nhìn nhận nghiêm túc những nguy cơ này và quyết định bỏ thuốc càng sớm càng tốt.

Bỏ thuốc có thể khó, nhưng đây là một trong những quyết định thiết thực để bảo vệ sức khỏe tim mạch của chính mình, đồng thời giảm ảnh hưởng của khói thuốc đối với những người thân và cộng đồng xung quanh.

PV: Xin cảm ơn bác sĩ!

Tô Hà (Thực hiện)