Nơi lưu giữ mạch nguồn văn hóa Mường Đủ

Tọa lạc trên gò đất cao thuộc làng Án Đỗ xưa, nay là thôn Long Phượng, xã Thạch Bình, đền Tam Thánh là di tích gắn liền với tiến trình hình thành vùng đất Mường Đủ. Hiện nay, ngôi đền không chỉ là trung tâm sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị tâm linh đặc sắc của cộng đồng địa phương.

Đền Tam Thánh gắn liền với tiến trình hình thành vùng đất Mường Đủ.

Theo Thần phả còn lưu giữ tại đền Tam Thánh, vào thế kỷ thứ VI, khi vua Lý Nam Đế hành quân qua vùng Mường Đủ, đất trời bỗng nổi cơn dông tố. Giữa lúc mây vần vũ, ba vị thần nhân cao lớn hiện ra, tự xưng là tướng của Tản Viên Sơn Thánh, nguyện theo phò trợ nhà vua dẹp giặc. Nhờ sự linh ứng ấy, quân đội nhà Lý đã đánh tan quân xâm lược, làm chủ thế trận. Để tạ ơn, nhà vua ban tiền bạc cho dân làng Mường Đủ lập đền thờ phụng và miễn mọi tô thuế trong ba năm. Các triều đại sau này cũng liên tục ban sắc phong ghi nhận công đức của các vị thần.

Từ ngôi đền tranh tre thuở sơ khai, đến thời Nguyễn, đền Tam Thánh được xây dựng quy mô bằng gỗ quý với đầy đủ nghi môn, sân tế, tiền đường, hậu cung và nhà giải vũ. Trải qua thăng trầm lịch sử, hiện nay đền giữ nguyên cấu trúc kiểu chữ “Nhị” với hai tòa tiền đường và hậu cung. Điểm nhấn của đền Tam Thánh nằm ở nghệ thuật chạm khắc gỗ đạt đến độ tinh xảo. Với các chủ đề đa dạng từ tứ linh (long, ly, quy, phụng) đến thiên nhiên, các nghệ nhân xưa đã tạo nên một không gian di sản đậm chất thời Nguyễn. Đây không chỉ là hoa văn trang trí mà còn là những tác phẩm nghệ thuật sống động được lưu giữ qua dòng thời gian.

Điểm nhấn độc đáo tại đền chính là giếng nước mang hình dáng một bàn chân khổng lồ, nơi nguồn nước trong vắt chưa bao giờ vơi cạn qua bao mùa nắng gắt. Tương truyền, đây là dấu tích của các vị thần để lại khi khai sơn phá thạch tại vùng đất Thạch Bình, mang theo niềm tin về sự che chở và mạch sống trường tồn cho dân làng.

Với những giá trị đặc sắc, năm 1995 đền Tam Thanh được công nhận là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Hằng năm, vào ngày 12 tháng 2 âm lịch, người dân Thạch Bình lại nô nức về đền Tam Thánh tổ chức lễ hội kỳ phúc, gửi gắm ước vọng được các vị thần linh phù trợ, chở che cho đời sống của Nhân dân được bình an, mùa màng bội thu. Đây cũng là dịp để đồng bào các dân tộc trên địa bàn xã thắt chặt tình cảm, tạo nên sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng. Bên cạnh chính lễ, vào các ngày mùng 1 và 15 âm lịch, người dân trong và ngoài xã cũng đến đây vãn cảnh, thắp hương, chiêm bái.

Ông Lưu Quang Phấn là người cao niên tại thôn Long Phượng, xã Thạch Bình chia sẻ: "Đền Tam Thánh không chỉ là biểu tượng kiến trúc văn hóa đặc sắc của người Mường mà còn là điểm tựa tâm linh quan trọng của đồng bào. Hàng năm, lễ hội kỳ phúc được tổ chức trang trọng với phần lễ uy nghiêm và phần hội sôi nổi qua các trò chơi dân gian như kéo co, đánh mảng, đánh cù, cùng những điệu hát xường, diễn xướng cồng chiêng độc đáo. Đây là những giá trị văn hóa quý báu mà đồng bào dân tộc Mường xã Thạch Bình luôn trân trọng, gìn giữ cho thế hệ mai sau".

Nhằm bảo tồn và phát huy giá trị các di tích lịch sử - văn hóa, xã Thạch Bình đã tăng cường công tác quản lý và bảo vệ di sản. Xã tích cực vận động Nhân dân chung tay gìn giữ thông qua những hành động thiết thực như đóng góp kinh phí, ngày công để tôn tạo và giữ gìn vệ sinh, môi trường xanh, sạch, đẹp khuôn viên di tích; chỉ đạo các tổ chức đoàn thể phối hợp với các trường học trên địa bàn đẩy mạnh giáo dục về giá trị di tích nhằm khơi dậy tinh thần trách nhiệm, niềm tự hào và sự trân trọng các giá trị văn hóa truyền thống.

Phó Chủ tịch UBND xã Thạch Bình Nguyễn Quốc Long, cho biết: "Để bảo tồn và phát huy giá trị di tích đền Tam Thánh, xã sẽ tiếp tục huy động các nguồn lực để hoàn thiện các công trình phụ trợ, phục vụ tốt hơn nhu cầu tham quan, chiêm bái của Nhân dân và du khách. Đồng thời, thông qua việc tổ chức các hoạt động văn hóa tại lễ hội kỳ phúc, chúng tôi kỳ vọng xây dựng nơi đây không chỉ là không gian tâm linh mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng bền chặt".

Bài và ảnh: Thanh Hương