Nơi gắn bó với nhiều phận đời

Ở Trung tâm Bảo trợ xã hội Thanh Hóa (xã Quảng Ngọc), có người mới đến vài năm, có người đã sống ở đây gần nửa cuộc đời. Bên cạnh họ là những cán bộ đã dành hàng chục năm cho công việc nuôi dưỡng, điều trị và phục hồi chức năng. Qua những việc lặp lại mỗi ngày, người chăm sóc dần hiểu từng thói quen, phản ứng và nhu cầu của những người sống tại đây.

Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng khoa Chăm sóc, nuôi dưỡng đối tượng tâm thần nam, trò chuyện với các bệnh nhân.

Khoảng cách một cánh tay

Ngày kiểm tra sức khỏe định kỳ, dãy hiên khoa Chăm sóc, nuôi dưỡng đối tượng tâm thần nam đông hơn thường ngày. Trong bộ blouse trắng, ông Nguyễn Văn Hùng - trưởng khoa, cúi xuống trò chuyện rồi đưa tay chỉnh chiếc cổ áo đang bị cài lệch cho bệnh nhân. Một việc nhỏ giữa buổi khám nhưng đã trở thành quen thuộc với ông Hùng sau 34 năm gắn bó với trung tâm.

Tháng 9/1992, ông Nguyễn Văn Hùng bắt đầu làm việc tại đây khi mới 23 tuổi. Thời điểm đó, trung tâm còn là cơ sở bảo trợ tổng hợp, tiếp nhận người lang thang, cơ nhỡ, người già neo đơn, người khuyết tật và nhiều trường hợp cần trợ giúp. Mẹ ông cũng từng là cán bộ của trung tâm. Sau khi mẹ nghỉ công tác rồi qua đời, ông Hùng tiếp tục công việc mình đã chọn từ tuổi đôi mươi.

Trong hơn ba thập kỷ ông làm việc, chức năng của trung tâm cũng có nhiều thay đổi. Hiện cơ sở thực hiện chăm sóc, nuôi dưỡng, điều trị y tế ban đầu và phục hồi chức năng cho người khuyết tật thần kinh, tâm thần đặc biệt nặng cùng các trường hợp thuộc diện trợ giúp xã hội. Trung tâm được cấp phép với quy mô tối đa 580 người và đang quản lý, nuôi dưỡng 510 người. Phần lớn trong số đó mắc bệnh tâm thần mạn tính, có hoàn cảnh khó khăn hoặc thiếu chỗ dựa từ gia đình.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, một số người chưa nhận thức đầy đủ mục đích của việc khám bệnh. Khi gặp người lạ hoặc thiết bị y tế, họ dễ lo lắng và có phản ứng. Cán bộ của khoa thường phải ở bên hướng dẫn từng thao tác, đồng thời cung cấp bệnh sử và quá trình điều trị để bác sĩ có thêm căn cứ thăm khám. V.Đ.S., sinh năm 2002, quê Hoằng Hóa là một trường hợp như vậy. S. chậm phát triển trí tuệ, đã sống tại trung tâm 6 năm và rất sợ người khác chạm vào cơ thể. Vì thế, một lần lấy máu với em cần nhiều hơn thao tác chuyên môn của nhân viên y tế. Sự có mặt của những cán bộ quen thuộc giúp S. bớt lo lắng và phối hợp tốt hơn. Với những trường hợp như S., khoảng cách cần vượt qua đôi khi chỉ là từ bàn tay người chăm sóc đến cánh tay người bệnh.

Công việc trở nên phức tạp hơn khi bệnh nhân kích động. Theo ông Hùng, có người ném thức ăn, đánh người hoặc đập phá đồ đạc. Khi đó, việc xử trí trước hết là điều chỉnh môi trường, trấn an, sau đó phối hợp sử dụng thuốc tùy diễn biến cụ thể. Người làm nhiệm vụ phải giữ bình tĩnh, kiên trì hướng dẫn để bệnh nhân dần hợp tác trong sinh hoạt và thăm khám. Những thay đổi như tự ăn, chủ động vệ sinh cá nhân hay bình tĩnh hơn khi bác sĩ kiểm tra đều là dấu hiệu đáng ghi nhận.

Những năm tháng ở lại

P.T.N., sinh năm 1982, quê Thiệu Hóa đã sống tại trung tâm hơn 20 năm. Chị mắc tâm thần phân liệt và được tiếp nhận khi mới ngoài 20 tuổi. Phần lớn quãng đời trưởng thành của N. vì thế gắn với khu chăm sóc dành cho bệnh nhân nữ. Trong buổi kiểm tra sức khỏe định kỳ, N. ngồi cùng những phụ nữ khác chờ đến lượt. Khi thấy máy ảnh hướng về phía mình, chị nghiêng người, đưa tay lên rồi cười. Cử chỉ diễn ra trong vài giây, nhưng phía sau đó là hơn hai thập kỷ với những bữa ăn, lần dùng thuốc, những đợt thăm khám và sinh hoạt hằng ngày tại trung tâm.

Ông Nguyễn Văn Hùng thăm hỏi, trò chuyện với một bệnh nhân nam.

Chị N. là một trong 178 người hiện được chăm sóc tại hai khu của khoa Chăm sóc, nuôi dưỡng đối tượng tâm thần nữ. Mỗi người có tình trạng bệnh, khả năng nhận thức và mức độ tự phục vụ khác nhau. Có người tự lo được phần lớn sinh hoạt cá nhân; người bệnh nặng cần hỗ trợ từ ăn uống, vệ sinh đến dùng thuốc và theo dõi sức khỏe. Những trường hợp ổn định hơn được tham gia đi bộ, thể dục, sinh hoạt nhóm, văn nghệ và lao động trị liệu. Năm 2025, trung tâm tổ chức hơn 1.500 lượt sinh hoạt nhóm, tư vấn tâm lý.

Với những người đã sống ở đây nhiều năm, yêu cầu chăm sóc còn thay đổi theo tuổi. Năm 2025, trung tâm thực hiện 2.356 lượt điều trị các bệnh nội khoa, ngoại khoa kèm theo. Ngoài bệnh tâm thần, nhiều người còn mắc tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh về mắt và các bệnh lý thường gặp ở tuổi cao. Có người được tiếp nhận khi còn trẻ, rồi bước sang tuổi trung niên, tuổi già trong thời gian điều trị. Vì vậy, cán bộ phải theo dõi đồng thời sức khỏe tâm thần, thể chất, chế độ ăn, giấc ngủ, vận động và khả năng tự phục vụ.

S. đã sống ở Trung tâm Bảo trợ xã hội Thanh Hóa 6 năm. Chị N. đã ở đây hơn 20 năm. Ông Nguyễn Văn Hùng đã dành 34 năm cho công việc này. Những quãng thời gian ấy cùng hiện diện dưới một mái nhà, giữa những người cần được chăm sóc lâu dài và những người ngày càng hiểu rõ cách chăm sóc họ.

Buổi kiểm tra sức khỏe kết thúc, ông Hùng tiếp tục đi giữa các dãy phòng và trở lại với nhịp công việc thường ngày. Một chiếc cổ áo bị lệch được chỉnh lại, một người bớt lo khi bàn tay quen đến gần, một biểu hiện khác thường được nhận ra để cán bộ kịp thời xử lý. Những việc ấy diễn ra mỗi ngày, qua nhiều năm. Và chính sự có mặt đều đặn, cùng sự hiểu biết về từng người, đã khiến trung tâm trở thành một nơi gắn bó với nhiều phận đời.

Bài và ảnh: Tăng Thúy