Từ thay đổi nhận thức đến xây dựng cộng đồng an toàn cho trẻ em

Sau 3 năm triển khai, Dự án “Nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em tại tỉnh Thanh Hóa” đã tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động, từng bước thay đổi cách nuôi dạy trẻ và hình thành mạng lưới phòng ngừa, phát hiện, bảo vệ trẻ em ngay tại cộng đồng.

Một tiết mục văn nghệ tại Diễn đàn trẻ em năm 2026 xã Vạn Lộc.

Thay đổi bắt đầu từ nhận thức

“Vì sao nhiều người lớn vẫn dùng đòn roi để dạy con?”, “Nếu bị đánh hoặc bị xúc phạm, em nên tìm ai để được giúp đỡ”?, “Người lớn có nên xin lỗi trẻ em khi làm sai không”?... Đó là những câu hỏi được chính các em học sinh đặt ra tại các diễn đàn trẻ em năm 2026. Không né tránh những vấn đề vốn thường được xem là chuyện riêng trong mỗi gia đình, các em nói về đòn roi, quát mắng, bạo lực học đường; nói về mong muốn được cha mẹ lắng nghe, được người lớn tôn trọng. Qua tranh vẽ, tiểu phẩm, thảo luận và đối thoại trực tiếp, những thông điệp “Lắng nghe và thấu hiểu”, “Thế giới không đòn roi”, “Nói không với bạo lực học đường” được chuyển tải bằng chính tiếng nói của trẻ em.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những câu hỏi được đặt ra, mà ở vị trí của trẻ trong câu chuyện bảo vệ chính mình. Từ đối tượng được bảo vệ, các em từng bước trở thành chủ thể tham gia, biết nhận diện nguy cơ, bày tỏ quan điểm và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. Ý kiến của trẻ được đại diện địa phương, nhà trường, phụ huynh trao đổi, giải đáp và đưa vào các hoạt động tại cơ sở.

Đây cũng là lát cắt cho thấy cách tiếp cận xuyên suốt của Dự án “Nâng cao năng lực cộng đồng trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em tại tỉnh Thanh Hóa” do Tổ chức Terre des Hommes (CHLB Đức) tài trợ, Hội Bảo trợ người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Thanh Hóa làm chủ dự án. Dự án được thực hiện trong 3 năm, từ tháng 11/2023 đến hết tháng 10/2026, ban đầu triển khai tại 15 xã, phường, thị trấn, sau sắp xếp đơn vị hành chính còn 11 xã, phường.

Trong quá trình triển khai, dự án tập trung nâng cao năng lực đồng thời cho cha mẹ, người chăm sóc trẻ, cán bộ chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể, tổ chức xã hội, lực lượng làm công tác bảo vệ trẻ em và chính trẻ em. Qua các lớp tập huấn, đào tạo, người lớn được bổ sung kiến thức, kỹ năng phòng, chống bạo lực thể chất, nhận diện nguy cơ, hỗ trợ trẻ và thực hành phương pháp giáo dục tích cực; trẻ em được trang bị kiến thức về quyền trẻ em, tác hại của bạo lực, kỹ năng nhận diện nguy cơ, chia sẻ, tìm kiếm trợ giúp và tự bảo vệ. Cha mẹ, người chăm sóc trẻ, cán bộ địa phương và trẻ em từng bước trở thành những hạt nhân tuyên truyền tại cộng đồng, đưa kiến thức và kỹ năng tiếp tục lan tỏa tới gia đình, khu dân cư, trường học và bạn bè cùng trang lứa. Cách làm này tác động đồng thời vào ba mắt xích gần trẻ nhất: gia đình, chính trẻ em và lực lượng bảo vệ trẻ ở cơ sở, tạo điều kiện để công tác bảo vệ trẻ chuyển dần từ xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa.

Hình thành “lá chắn” tại cộng đồng

Nếu thay đổi nhận thức là bước đầu tiên thì giá trị lâu dài của dự án nằm ở việc biến nhận thức thành hành động. Bởi nguy cơ đối với trẻ có thể xuất hiện ngay trong gia đình, trường học và khu dân cư. Khi cha mẹ vẫn coi đòn roi là cách dạy con, trẻ không biết tìm ai để chia sẻ, còn lực lượng cơ sở thiếu kỹ năng nhận diện và phối hợp thì việc bảo vệ trẻ dễ rơi vào thế bị động.

Từ lực lượng nòng cốt được đào tạo, dự án đã tổ chức 150 buổi sinh hoạt cộng đồng và 450 lượt tin, bài tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở. Cha mẹ, người thân, người chăm sóc trẻ sau đào tạo tiếp tục trở thành tuyên truyền viên, đưa thông tin về bạo lực thể chất và phương pháp nuôi dạy con tích cực tới các gia đình. Trẻ em cũng trực tiếp tham gia quá trình lan tỏa thông điệp. Những em được đào tạo tiếp tục chia sẻ kiến thức với bạn bè cùng trang lứa. Cùng với các diễn đàn về quyền trẻ em và phòng, chống bạo lực thể chất, hoạt động này giúp trẻ không chỉ biết tự bảo vệ mà còn mạnh dạn nói lên suy nghĩ, nhận diện hành vi bạo lực và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.

Truyền thông được triển khai theo hướng đa kênh. Bên cạnh sinh hoạt cộng đồng và hệ thống truyền thanh cơ sở, Báo và Phát thanh, truyền hình Thanh Hóa tham gia tuyên truyền trong suốt quá trình thực hiện, tập trung giải thích quyền trẻ em, cách nhận diện bạo lực, phương pháp phòng ngừa và kỹ năng nuôi dạy con tích cực.

Một bước chuyển rõ hơn trong giai đoạn sau của dự án là tăng cường phối hợp giữa các lực lượng. Tháng 8/2026, hội thảo “Tăng cường phối hợp liên ngành trong phòng, chống bạo lực thể chất đối với trẻ em” tạo diễn đàn để chính quyền, các ngành, đoàn thể, nhà trường và lực lượng liên quan cùng phân tích tình huống thực tế, nhận diện khoảng trống trong phối hợp và xác định rõ hơn trách nhiệm của từng bên.

Sau gần 3 năm, thông qua 45 lớp tập huấn, đào tạo, 752 cha mẹ, người chăm sóc trẻ và người dân; 450 cán bộ chính quyền, ban, ngành, đoàn thể cùng 456 học sinh được tiếp cận kiến thức, kỹ năng phù hợp. Từ những hạt nhân này, phạm vi hưởng lợi tiếp tục được mở rộng. Đến cuối kỳ, dự án ghi nhận 11.207 trẻ em được hưởng lợi, đạt 106,5% mục tiêu; 27.234 cha mẹ, người chăm sóc trẻ được hưởng lợi, đạt 113,5% mục tiêu. Kết quả trên không chỉ cho thấy các chỉ tiêu chính đều đạt và vượt kế hoạch, mà còn tạo nền tảng để những thay đổi về nhận thức và cách ứng xử với trẻ tiếp tục được duy trì sau khi dự án kết thúc.

Theo ông Trịnh Ngọc Dũng, Chủ tịch Hội Bảo trợ người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Thanh Hóa, điều cần tiếp tục sau dự án là duy trì truyền thông về quyền trẻ em, tác hại của bạo lực thể chất và phương pháp giáo dục tích cực; nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác trẻ em ở cơ sở; tăng cường kết nối giữa chính quyền, công an, y tế, nhà trường và các tổ chức xã hội. Những kết quả đạt được là cơ sở để tiếp tục duy trì, nhân rộng cách làm phù hợp tại các địa phương trong tỉnh, từng bước xây dựng môi trường sống an toàn, lành mạnh để trẻ em phát triển toàn diện, đồng thời thực hiện ngày càng hiệu quả các chủ trương, chính sách, pháp luật về chăm sóc, giáo dục và bảo vệ quyền trẻ em.

Bài và ảnh: Trần Hằng