Khởi nghiệp xanh trong hành trình chuyển đổi số

Những người phụ nữ vốn chỉ quen với ruộng nương, thêu thùa lần đầu tiên lên sóng livestream, thậm chí ngồi đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp, các chuyên gia kinh tế và đại diện các siêu thị lớn. Sự xuất hiện của họ ít nhiều cho thấy chuyển đổi số (CĐS) đã “len lỏi” trong đời sống của mọi nhà, mọi vùng và làm thay đổi đáng kể tư duy sản xuất, tư duy khởi nghiệp của chị em.

Buổi livestream nông sản ở Cổng Trời xã Trung Lý.

Thay đổi để thích ứng

Những ngày trung tuần tháng 10, Cổng Trời (xã Trung Lý) chìm trong cái se lạnh đặc trưng của vùng cao biên giới Thanh Hóa, nhưng chúng tôi thấy thật sự ấm áp khi biết nơi đây vừa diễn ra hai phiên livestream. Trong lần đầu “lên sóng”, chương trình “Câu chuyện sản phẩm địa phương” nhằm quảng bá và bán hàng trực tiếp trên mạng xã hội, chị Hà Thị Lên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ, Chủ tịch Hội LHPN xã Trung Lý, trông thật duyên dáng trong bộ trang phục dân tộc Mông. Còn các bà, các mẹ bán hàng ở Cổng Trời dù chỉ đội thêm một chiếc khăn trên đầu mà cũng thật khác ngày thường. Hơi ngượng nghịu, lóng ngóng vì sự lạ lẫm nhưng gương mặt ai nấy đều sáng bừng và tươi vui. Những hộp măng muối, chẩm chéo, bao gạo, rau dớn... đều được các chị giới thiệu kỹ lưỡng.

Điểm đáng chú ý là trong phiên livestream, cán bộ xã vừa dẫn chương trình, vừa trò chuyện với bà con; người dân trực tiếp giới thiệu sản phẩm, cách làm và những câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Sự mộc mạc, chân thực tạo nên nét riêng cho buổi giới thiệu.

Livestream tiếp thị, bán hàng khá phổ biến ở miền xuôi, đô thị, nhưng với bà con vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở xã Trung Lý, đây là một hình thức còn khá mới mẻ. Theo chị Hà Thị Lên, sự thay đổi lớn này khiến không chỉ cán bộ xã mà bà con nông dân cũng phải thích ứng với nền tảng mạng xã hội, vượt lên chính mình để tự giới thiệu sản phẩm. Buổi livestream không chỉ là một trong những hoạt động xúc tiến, quảng bá, giới thiệu nông sản của người dân địa phương, mà còn là động lực để người dân chú trọng hơn đến chất lượng, mẫu mã và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Thay đổi một thói quen, ban đầu với chị em xã Trung Lý ngỡ là quá khó, ấy thế mà lại không khó như tưởng tượng. “Vấn đề cần nhất với chúng tôi vẫn là phải xây dựng sản phẩm, mô hình nông sản mang thương hiệu của riêng mình”, chị Lên chia sẻ.

Nằm trong vùng lõi Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, thôn Lũng Niêm (xã Pù Luông) vẫn giữ được vẻ yên bình, nguyên sơ, đậm bản sắc dân tộc Thái giữa đại ngàn hùng vĩ. Trong căn nhà sàn mộc mạc của gia đình chị Hà Thị Nhân, tiếng thoi dệt vải vẫn rộn ràng ngày ngày. Theo nghề dệt, chị học từ mẹ cách bật bông, kéo sợi, dệt những đường hoa văn đầu tiên từ năm 13 - 14 tuổi. Ở đây những cô gái Thái trước khi về nhà chồng đều phải tự dệt được cho mình chiếc khăn đội đầu, bộ váy áo mặc trong ngày trọng đại. Nắm bắt xu hướng, sở thích của người tiêu dùng, chị không dừng ở những mẫu mã cũ mẹ truyền dạy, chị cải biến hoa văn, màu sắc, kích cỡ sản phẩm mà vẫn giữ được kỹ thuật thủ công và tinh thần thẩm mỹ truyền thống. Sau này, chị lại trao truyền tất cả những điều đó cho con dâu là Vi Thị Luyến.

Điểm khác biệt của hai thế hệ trong gia đình không phải là cách làm nên sản phẩm mà là cách đưa sản phẩm đi xa hơn. Cùng nhiều chị em trong bản, chị Vi Thị Luyến tích cực đăng tải hình ảnh những tấm thổ cẩm dệt tay lên facebook, tiktok để giới thiệu, quảng bá. Nhờ cách thức như vậy, sản phẩm dệt thổ cẩm thôn Lũng Niêm không chỉ quanh quẩn trong phiên chợ Phố Đoàn, mà theo chân khách hàng tỏa đi khắp trong Nam ngoài Bắc, thậm chí ra nước ngoài. Theo bà Bùi Thị Hoa, Bí thư Đảng ủy xã Pù Luông: Nghề dệt hiện mang lại thu nhập bình quân khoảng 55 triệu đồng/người/năm, góp phần cải thiện đời sống vật chất, tinh thần của người dân nơi đây.

Rõ ràng cuộc sống của phụ nữ từ vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng cao đang đổi thay theo hướng tích cực. Dù thay đổi phương thức sản xuất thì họ vẫn giữ được những giá trị văn hóa truyền thống và góp phần tạo nên hệ sinh thái xanh, sạch, bền vững.

“Cú hích” từ các diễn đàn khởi nghiệp và Đề án 2415

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2415/QĐ-TTg phê duyệt Đề án Hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp giai đoạn 2026-2035 (sau đây gọi là Đề án 2415), UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Kế hoạch số 114/KH-UBND ngày 20/4/2026. Trong đó, mục tiêu chính là hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp, phát triển doanh nghiệp, HTX, tổ hợp tác (THT), hộ kinh doanh; nâng cao năng lực kinh doanh, thúc đẩy CĐS, chuyển đổi xanh và phát triển các mô hình kinh doanh bền vững.

Tại Thanh Hóa, giai đoạn 2017-2025, các cấp hội phụ nữ đã đồng hành, hỗ trợ hơn 9.200 phụ nữ khởi sự kinh doanh; hỗ trợ thành lập 1.187 doanh nghiệp nữ, 75 HTX, 105 THT do phụ nữ làm chủ; đào tạo, nâng cao năng lực cho 2.120 phụ nữ có ý tưởng khởi nghiệp và phối hợp tạo việc làm cho hơn 74.000 lao động nữ.

Người dân thôn Lũng Niêm (xã Pù Luông) vẫn giữ cách dệt thủ công, tạo nên những tấm thổ cẩm mang nét riêng của đồng bào Thái.

Bà Lương Thị Hạnh, Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Thanh Hóa, cho biết: Chuyển đổi xanh và CĐS không phải là trào lưu hình thức mà là điều kiện sống còn của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị toàn cầu hiện nay. Không để chị em tự “bơi”, chúng tôi sẽ thiết kế một chuỗi hỗ trợ can thiệp trực tiếp từ khâu hình thành ý tưởng đến hoàn thiện sản phẩm; bảo trợ kỹ thuật để chuẩn hóa mẫu mã, bao bì, bảo hộ sở hữu trí tuệ, đưa các sản phẩm OCOP và sản phẩm khởi nghiệp của phụ nữ tham gia trực tiếp vào mạng lưới chuỗi cung ứng xanh toàn quốc.

Ngoài ra, đề án cũng xác định chỉ tiêu xây dựng thí điểm các mô hình CĐS, chuyển đổi xanh cho các doanh nghiệp, HTX và các cụm dự án sinh kế bền vững làm hạt nhân nhân rộng cho toàn tỉnh. Điểm đặc biệt và rất nhân văn của Đề án 2415 là chính sách hướng đến phụ nữ yếu thế, phụ nữ dân tộc thiểu số, đảm bảo nguyên tắc “không để ai bị bỏ lại phía sau”.

Nhớ lại lần tham gia Diễn đàn “Kết nối doanh nghiệp, các HTX” và truyền thông “Xây dựng thương hiệu gắn với sự phát triển của HTX” cho thành viên các mô hình kinh tế tập thể là HTX, THT trên địa bàn tỉnh, chị Quách Thị Anh, Tổ trưởng THT Hương Quê, xã Luận Thành, cho biết: “Diễn đàn đã mở ra một chân trời hoàn toàn mới cho chị em. Nhiều người vốn chỉ quen với ruộng nương, thêu thùa lần đầu tiên được ngồi đối thoại trực tiếp với các doanh nghiệp, các chuyên gia kinh tế và đại diện các siêu thị lớn. Các chuyên gia chỉ cho chúng tôi thấy, muốn bán được hàng ra phố lớn, sản phẩm không chỉ cần đẹp mà phải có câu chuyện, có nhãn mác thương hiệu và đạt chuẩn chất lượng”.

Sự thay đổi về tư duy đã mang lại những quả ngọt xứng đáng. Sản phẩm của THT Hương Quê với lợi thế khai thác thế mạnh bản địa, xây dựng vùng nguyên liệu để phát triển sản phẩm OCOP. Đầu ra của sản phẩm được ký kết tiêu thụ ổn định thông qua các doanh nghiệp tham gia diễn đàn. Hầu hết những chị em tham gia HTX, THT không còn những âu lo về gánh nặng cơm áo, họ đã có thể tự chủ kinh tế bằng chính thế mạnh và bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Thu nhập ổn định từ HTX giúp các chị có tiếng nói hơn trong gia đình, có điều kiện chăm lo cho con cái học hành chu đáo hơn.

Khởi nghiệp suy cho cùng là bước đầu tiên đặt chân vào một công việc mới, với một hành trình dài. Tuy nhiên trên bước đường phụ nữ khởi nghiệp luôn có sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước và các tổ chức, doanh nghiệp.

Khởi nghiệp vẫn được cho là bài toán khó, với phụ nữ càng nhiều thách thức hơn. Thế nhưng trên thực tế, ngày càng có nhiều phụ nữ khởi nghiệp thành công trên nhiều lĩnh vực khác nhau, nổi bật là các mô hình kinh tế xanh, thân thiện với môi trường. Với sự đồng hành của Đề án 2415, chắc chắn các mô hình khởi nghiệp xanh của chị em không chỉ lan tỏa tinh thần khởi nghiệp trong cộng đồng, nhất là phái nữ, mà còn đóng góp thiết thực, hiệu quả vào chiến lược phát triển kinh tế bền vững của tỉnh, của đất nước.

Bài và ảnh: Kiều Huyền