Khi sinh viên làm chủ công nghệ số

Trong kỷ nguyên số, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, các nền tảng số vừa mang lại cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức lớn đòi hỏi sinh viên phải làm chủ được công nghệ số. Việc làm này không chỉ giúp sinh viên nâng cao hiệu suất học tập và phát triển kỹ năng tự học linh hoạt, mà còn hoàn thiện các kỹ năng sống thiết yếu.

Sinh viên Trường Đại học Hồng Đức sử dụng thiết bị tương tác hiện đại để truy xuất dữ liệu trong quá trình thảo luận nhóm và nghiên cứu khoa học.

Ghi nhận tại một số trường đại học, cao đẳng trên địa bàn tỉnh, như Trường Đại học Hồng Đức, Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa... cho thấy, trong quá trình học tập, nhiều sinh viên đã tiếp cận các hệ sinh thái AI phổ biến để tìm kiếm tài liệu học thuật, hỗ trợ học tập. Ví như sử dụng ChatGPT, Claude hoặc Gemini để luyện giao tiếp tiếng Anh; tìm kiếm tư liệu; luyện kỹ năng viết bằng cách đưa ra những gợi ý về cách diễn đạt sao cho tự nhiên hơn... Sinh viên Nguyễn Thị Diễm Quỳnh, Khoa Nông - Lâm - Ngư nghiệp, Trường Đại học Hồng Đức, chia sẻ: “Thay vì mất hàng giờ đọc lướt hàng chục trang tài liệu, em thường dùng AI để tóm tắt ý chính và giải thích các thuật ngữ khó theo ngôn ngữ dễ hiểu. Công nghệ không thể học thay con người, nhưng nếu làm chủ được công nghệ sẽ giúp chúng ta nhân đôi hiệu suất trong lao động, học tập”.

Không chỉ dừng lại ở các ngành khoa học ứng dụng hay kinh tế - xã hội, làn sóng ứng dụng AI còn lan rộng và phát huy hiệu quả trong những lĩnh vực đòi hỏi tính chính xác cao và khối lượng kiến thức đồ sộ như y - dược. Sinh viên Nguyễn Thị Nhung, Trường Cao đẳng Y tế Thanh Hóa, cho biết: “Khối lượng kiến thức y khoa khá lớn với nhiều thuật ngữ phức tạp. Em thường dùng Gemini như một “trợ lý” dịch thuật và khái quát các bài nghiên cứu dài để phục vụ nghiên cứu và học tập. Nhờ đó, em dễ dàng hệ thống hóa lượng kiến thức chuyên ngành và củng cố nền tảng lý thuyết một cách chủ động, khoa học hơn”. Ngoài ứng dụng trực tiếp vào học tập, nhiều sinh viên còn chủ động sử dụng các nền tảng số như Canva, CapCut để sản xuất các ấn phẩm truyền thông cho các câu lạc bộ, dự án thiện nguyện trực tuyến.

Theo đánh giá của các khoa, phòng chuyên môn Trường Đại học Hồng Đức, công nghệ AI giúp sinh viên có thể nhanh chóng tìm được phương án giải quyết vấn đề, tiết kiệm thời gian, công sức. Một số công cụ dịch tự động ứng dụng AI (DeepL, Google Translate) giúp sinh viên nhanh chóng tiếp cận các tài liệu nước ngoài, mở rộng phạm vi nghiên cứu. Bên cạnh đó, AI hỗ trợ học tập cá nhân hóa, phù hợp đặc điểm, nhu cầu của từng người học. Đặc biệt với sinh viên ngành kỹ thuật, AI giúp phát triển kỹ năng lập trình, phát triển ứng dụng khoa học - kỹ thuật... Tuy nhiên, mặt hạn chế là nếu quá lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tư duy độc lập của người dùng, dẫn đến việc phụ thuộc vào AI, từ đó làm giảm kỹ năng giải quyết vấn đề, giảm tư duy phản biện. Điều này đặt ra yêu cầu về việc sử dụng AI trong giáo dục cần đi kèm với việc giáo dục sinh viên về đạo đức số, kỹ năng tự học và khả năng chịu trách nhiệm trước hành động học thuật của mình.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ứng dụng AI trong quản lý, giảng dạy và học tập, thời gian qua, Trường Đại học Hồng Đức đã tổ chức nhiều hội thảo, diễn đàn chuyên môn về ứng dụng AI với các chủ đề như: nâng cao năng lực số và ứng dụng AI cho giảng viên, chuyên viên, sinh viên; ứng dụng AI trong dạy học, kiểm tra, đánh giá ngoại ngữ; ứng dụng AI trong kỹ thuật điện và xây dựng. Trong chương trình đào tạo, nhà trường đã đưa nội dung ứng dụng AI vào học phần Công nghệ số giảng dạy cho sinh viên. Việc làm này giúp sinh viên tiếp cận sớm với các công cụ và phương pháp học tập hiện đại, khai thác AI để học tập hiệu quả hơn, đặc biệt trong việc tự học và thực hành. Thúc đẩy tư duy sáng tạo và năng lực nghiên cứu khoa học. Ví như, nhờ sử dụng AI, sinh viên Đào Chung Lan Anh, sinh viên ngành giáo dục tiểu học, Trường Đại học Hồng Đức cùng nhóm nghiên cứu đã thực hiện thành công đề tài “Tích hợp công nghệ AI trong dạy học nội dung hình học ở tiểu học”. Theo Lan Anh, từ việc thực hiện đề tài, nhóm nghiên cứu đã biết cách thiết kế công cụ học tập bằng phần mềm công nghệ, biết xử lý dữ liệu khảo sát bằng anket, như sử dụng ứng dụng DeepSeek để tạo ra một kịch bản phù hợp với nội dung dạy học theo yêu cầu của giáo viên; sử dụng Canva Pro để tạo video hoạt hình; sử dụng ChatbotX để tạo lập một ma trận đề thi phù hợp với yêu cầu của giáo viên; sử dụng các công cụ Nearpod phục vụ tạo bài giảng e-learning.

Có thể thấy, AI và công nghệ số không chỉ là công cụ tiện ích, mà đã trở thành “trợ thủ” đắc lực trong hành trình tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, để không bị “lệ thuộc” vào công nghệ, mỗi sinh viên cần lấy tư duy độc lập, đạo đức học thuật và tinh thần trách nhiệm bản thân làm kim chỉ nam trong quá trình học tập và nghiên cứu. Qua đó rèn luyện khả năng phân tích, lọc thông tin và không ngừng hoàn thiện năng lực tự học trong kỷ nguyên số.

Bài và ảnh: Phong Sắc