Hoàn thiện và vận hành đồng bộ hệ thống thu gom, xử lý nước thải đô thị: Yêu cầu cấp thiết!

Tại các trạm xử lý nước thải trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, cơ sở vật chất, máy móc thiết bị hư hỏng, mạng lưới thu gom đứt gãy, chưa được lắp đặt hệ thống quan trắc môi trường tự động... Hiện trạng này đang gây nhiều khó khăn cho hoạt động xử lý nước thải sinh hoạt các khu vực đô thị.

Trạm xử lý nước thải Quảng Phú do UBND phường Quảng Phú quản lý, Công ty Cổ phần Môi trường CTCenvi trúng thầu vận hành, với công suất thực tế xử lý giai đoạn 1 là 3.500m³/ngày đêm.

Mạng lưới thu gom đứt gãy, máy móc thiết bị hư hỏng

Trạm xử lý nước thải Quảng Phú do UBND phường Quảng Phú quản lý, Công ty Cổ phần Môi trường CTCenvi trúng thầu vận hành, với công suất thực tế xử lý giai đoạn 1 là 3.500m³/ngày đêm. Hiện nay, trạm áp dụng công nghệ xử lý sinh học tập trung, xử lý nước thải cho 3 phường lớn ở trung tâm là Hạc Thành, Đông Quang và Quảng Phú.

Nước thải sinh hoạt được dẫn theo hệ thống cống đến trạm xử lý, được lắng sinh học để loại bỏ chất ô nhiễm, đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường. Tuy nhiên, 2/4 máy bơm đầu vào tại nhà máy chính, toàn bộ 4 máy bơm hồi lưu bùn/nước đã dừng hoạt động. Vách ngăn bê tông hồ hoàn thiện và hồ khử ni-tơ bị vỡ, hư hỏng nặng. Hệ thống các trạm bơm chuyển bậc cầu Quảng Đại, Kiều Đại... có nhiệm vụ thu gom, chuyển tải nước thải từ các lưu vực đô thị về nhà máy chính xuống cấp, hư hỏng nặng khiến nước thải sinh hoạt bị dội ngược hoặc xả tràn trực tiếp ra môi trường trước khi về tới nhà máy xử lý.

Trạm bơm chuyển bậc cầu Quảng Đại bị xuống cấp nhiều năm nay.

Đáng chú ý, trạm có mạng lưới đường ống thu gom, gồm tuyến cống chính cấp 1, cấp 2 dài khoảng 8,5km dọc các trục đường Đội Cung, Trường Thi, Mai An Tiêm và dọc sông Nhà Lê có nhiệm vụ thu gom nước thải dẫn về trạm xử lý, nhưng mạng lưới cống thu gom cấp 3 tại các khu dân cư hiện hữu chưa được xây dựng đồng bộ, bị đứt gãy, thiếu kết nối liên tục từ hộ dân ra cống chính. Hầu hết khu vực đô thị cũ vẫn sử dụng hệ thống cống chung, nước thải sinh hoạt và nước mưa chảy chung trong một đường ống.

Ông Vũ Viết Hưng, Quản lý Trạm xử lý nước thải Quảng Phú cho biết: “Chúng tôi đã phối hợp với phường Quảng Phú khảo sát thực địa. Kết quả cho thấy, hiện nay có một số vị trí nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý xả trực tiếp ra kênh Nhà Lê và sông Bến Ngự. Khi có mưa lớn, nước mưa chảy tràn hòa lẫn nước thải chảy trực tiếp ra sông, gây nguy cơ ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng và giảm hiệu quả thu gom của trạm xử lý”.

Ông Nguyễn Ngọc Thọ, Giám đốc Trung tâm cung ứng dịch vụ công phường Quảng Phú cho biết: “Việc đầu tư, sửa chữa, nâng công suất Trạm xử lý nước thải Quảng Phú đóng vai trò quan trọng trong việc thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt không chỉ với phường Quảng Phú mà còn đối với toàn khu vực trung tâm của tỉnh. Với chức năng đơn vị quản lý, phường đang chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xây dựng phương án đầu tư cải tạo, sửa chữa các hạng mục bị hư hỏng tại Trạm xử lý nước thải Quảng Phú, bao gồm thay thế máy bơm đầu vào hỏng, sửa chữa máy bơm hồi lưu, hệ thống tủ điện, khắc phục vách ngăn hồ hoàn thiện/hồ khử ni-tơ và cải tạo nâng cấp thiết bị/nguồn điện cho các trạm bơm chuyển bậc”.

Khoảng trống giữa thực tiễn và quy hoạch

Định hướng xử lý nước thải theo quy hoạch xây dựng, khu vực đô thị TP Thanh Hóa (cũ) quy hoạch 5 trạm xử lý nước thải tập trung chính với tổng công suất khoảng 145.000 m³/ngày, đêm. Đô thị Bỉm Sơn (cũ) quy hoạch 3 trạm, tổng công suất từ 14.000 - 21.300m³/ngày, đêm. Đô thị thành phố Sầm Sơn (cũ) quy hoạch nhà máy công suất 19.500 m³/ngày, đêm trên diện tích khoảng 5,2ha. Tại Khu kinh tế Nghi Sơn quy hoạch 21 trạm với quy mô công suất từ 1.000 đến 55.000m³/ngày, đêm.

Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh, ngoài Trạm xử lý nước thải Quảng Phú đang vận hành như đề cập ở trên, thì tại các địa bàn còn lại là khoảng trống mênh mông giữa thực tế đầu tư với quy hoạch.

Phường Sầm Sơn có quy hoạch Nhà máy xử lý nước thải tập trung công suất 19.500m³/ngày, đêm, trên diện tích khoảng 5,2ha, nhưng mới dừng ở bước chuẩn bị đầu tư. Hiện mới chỉ có hồ sinh học Trung Sơn được vận hành để xử lý tạm thời nước thải, nhưng thường quá tải nghiêm trọng vào mùa du lịch.

Tại phường Quang Trung, Trạm xử lý nước thải phường Quang Trung có công suất thiết kế 7.000m³/ngày, đêm; lưu lượng tiếp nhận thực tế bình quân khoảng 1.380m³/ngày, đêm; xử lý nước thải cho khoảng 77,7% hộ dân phường Bỉm Sơn và khoảng 60% hộ dân phường Quang Trung. Mặc dù được đầu tư cơ sở vật chất tương đối đồng bộ, áp dụng công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt tập trung đạt chuẩn môi trường, tuy nhiên, đến thời điểm này chưa có cơ sở sản xuất, kinh doanh nào đấu nối để thu gom nước thải về đây.

Trạm xử lý nước thải phường Quang Trung được đầu tư cơ sở vật chất tương đối đồng bộ, áp dụng công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt tập trung đạt chuẩn môi trường, nhưng chưa có doanh nghiệp đấu nối.

Theo ông Hà Duyên Hạnh, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình đô thị Bỉm Sơn - đơn vị vận hành Trạm xử lý nước thải phường Quang Trung: “Trạm đã có hệ thống cống chính và cống riêng nhưng mạng lưới cống nhánh kết nối hộ dân chưa phủ kín. Do cống thoát nước cũ của nhà dân xả ra phía sau nhà, trong khi hố ga thu gom dự án thiết kế phía trước nhà; chi phí đập phá cải tạo qua khuôn viên nhà dân lớn nên vận động hộ dân tự bỏ vốn rất khó khăn. Cùng với đó, khoảng 40% khu dân cư chưa có cống gom riêng. Điều này khiến tỷ lệ thu gom nước thải sinh hoạt chưa cao, khi có mưa to, nước mặt sẽ chảy tràn vào hệ thống thu gom nước thải về trạm xử lý, gây mất vệ sinh môi trường và phát sinh chi phí vận hành lớn”.

Số lượng trạm ít, máy móc thiết bị hư hỏng, xuống cấp, mạng lưới thu gom đứt gãy, thiếu đồng bộ, chủ yếu là cống chung pha lẫn nước mưa, độ bao phủ tại các khu dân cư hiện hữu thấp, nhiều nhà máy, trạm xử lý nước thải tập trung theo quy hoạch chưa được triển khai xây dựng... được xem là những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ nước thải sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý tập trung đạt chuẩn còn rất thấp, mới đạt tỷ lệ rất nhỏ so với mục tiêu quy hoạch và định hướng phát triển văn minh, hiện đại.

Tỷ lệ nước thải sinh hoạt tại các đô thị trên địa bàn Thanh Hóa được thu gom, xử lý tập trung mới đạt tỉ lệ rất nhỏ.

Giải pháp trước mắt, theo Sở Xây dựng Thanh Hóa, đối với các khu vực đô thị hiện hữu, xây dựng các tuyến cống bao, giếng tách nước thải để thu gom toàn bộ nước thải sinh hoạt đưa về các nhà máy/trạm xử lý tập trung, chấm dứt tình trạng nước thải chảy trực tiếp ra kênh Nhà Lê, sông Bến Ngự.

Về lâu dài, từng bước đầu tư hoàn thiện, tiến tới tách riêng hoàn toàn hai hệ thống thoát nước thải và thoát nước mưa riêng biệt tại tất cả các đô thị, khu đô thị mới, khu công nghiệp, cụm công nghiệp.

Đối với Trạm xử lý nước thải Quảng Phú, phường Quảng Phú sẽ rà soát, xây dựng các tuyến cống bao và giếng tách nước thải tại các điểm xả ven kênh Nhà Lê và sông Bến Ngự để đấu nối thu gom triệt để nước thải sinh hoạt đưa về nhà máy xử lý, không xả trực tiếp ra mương sông; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ đề nghị cấp lại giấy phép môi trường cho Trạm xử lý nước thải Quảng Phú theo đúng quy định. Đồng thời lập dự toán và triển khai đầu tư lắp đặt hệ thống quan trắc nước thải tự động, liên tục, phấn đấu hoàn thành trong tháng 12/2026.

Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ Dự án Nhà máy xử lý nước thải tập trung Sầm Sơn; đôn đốc hoàn thành các dự án cải tạo trạm bơm chuyển bậc và thay thế hệ thống van cửa phai điều khiển tự động tại các cửa xả dọc đường Hồ Xuân Hương.

Thống nhất mô hình quản lý vận hành theo nguyên tắc phân định rõ UBND cấp xã làm đại diện chủ sở hữu hạ tầng kỹ thuật thoát nước đô thị; Ban Quản lý Khu kinh tế Nghi Sơn và các Khu công nghiệp làm đại diện chủ sở hữu hạ tầng khu công nghiệp, cụm công nghiệp; bắt buộc tổ chức đấu thầu công khai dịch vụ vận hành trạm xử lý nước thải tập trung và ký hợp đồng dài hạn.

Lan Anh