“Giữ ” mùa xuân ở lại

Tết qua đi, phố phường thôi rực rỡ sắc đào, quất. Nhưng ở những khu vườn ven đô, mùa xuân vẫn chưa kết thúc. Những người thu gom, mua lại, chăm sóc đào, quất sau tết đang âm thầm níu giữ vẻ đẹp ấy bằng mồ hôi, kinh nghiệm và cả sự kiên nhẫn. Họ gom từng gốc cây tưởng chừng bỏ đi, để mùa xuân lại kịp trở về trong những năm sau.

Anh Lê Minh Tuấn, thôn 3, xã Hợp Tiến chăm sóc những gốc đào sau tết.

Sau Tết Nguyên đán, khi người người đã trở lại với nhịp sống thường ngày, những người thu gom gốc đào, chậu quất lại rong ruổi trên các tuyến đường, tìm đến từng nhà, từng cơ quan, từng cửa hàng để “xin lại” hoặc mua lại với giá rẻ. Có người chỉ làm thời vụ, nhưng cũng có những chủ vườn xem đây là công việc chính, gắn bó quanh năm.

Trong khu vườn rộng ở thôn 3, xã Hợp Tiến, anh Lê Minh Tuấn đang lúi húi cắt tỉa từng cành đào. Những gốc đào sau tết được đưa về xếp ngay ngắn thành hàng dài, gốc nào gốc nấy còn lấm đất, nhiều cây trơ trụi lá. Anh Tuấn bảo, công việc của mình bắt đầu từ mùng 10 tết trở đi. Khi nhiều nhà đã “chán đào”, người thuê đào cũng bắt đầu gọi người đến lấy, anh lại lên đường. Có khi đi từ sáng đến tối, có hôm gom được cả xe tải, có hôm chỉ vài gốc. “Đào sau tết có cây còn khỏe, có cây yếu. Nhưng nếu mình chăm đúng cách thì vẫn sống, vẫn nảy lộc, sang năm lại ra hoa”, anh Tuấn nói.

Anh Tuấn cho biết, vườn nhà anh hiện có hơn 200 cây đào đủ loại. Có cây chỉ cao ngang đầu người, có cây đã được tạo thế, uốn dáng từ nhiều năm trước, trong đó có nhiều gốc đào được anh mua lại hoặc nhận chăm sóc từ khách quen. Điều đặc biệt là anh nhận chăm sóc đào theo hình thức “hồi sinh cây” với mức chi phí rất mềm. “Có người mua cây mới thì phải bỏ ra vài triệu, thậm chí cả chục triệu. Còn mình nhận chăm sóc, phục hồi cây chỉ tốn khoảng một nửa so với mua cây mới. Người ta đỡ chi phí, mình có việc làm quanh năm”, anh Tuấn chia sẻ.

Theo anh, chăm đào sau tết không quá khó, quan trọng nhất là hiểu thời tiết và nắm đúng kỹ thuật. Ở miền Bắc, điều kiện khí hậu khá phù hợp để đào hồi phục. Tuy nhiên, có một nỗi lo lớn nhất: “Trừ khi ấm quá thì đào bị nở sớm, cây chưa kịp “ngủ đông” mà đã bật nụ. Như thế sang năm rất khó canh cho đúng dịp tết”.

Với anh Tuấn, mỗi gốc đào là một cuộc hồi sinh. Có cây tưởng chết rồi, thân khô nứt, lá rụng sạch, nhưng chỉ cần kiên trì chăm đúng cách, đến đầu hè cây lại bật lộc xanh mướt. “Mình nhìn thấy cây sống lại, tự nhiên vui. Nó giống như mình giữ được mùa xuân ở lại vậy”, anh nói, mắt vẫn dõi theo những nhánh đào vừa được cắt tỉa gọn gàng.

Không chỉ đào, quất cảnh cũng là một phần quan trọng của thị trường chơi tết. Những năm gần đây, hình thức cho thuê quất nở rộ. Nhiều cơ quan, doanh nghiệp, nhà hàng không mua quất mà thuê theo mùa, hết tết sẽ có người đến thu hồi. Anh Nguyễn Văn Hùng - một người làm nghề thu hồi quất tại xã Thọ Phú kể, cứ sau rằm tháng Giêng là anh bắt đầu “chạy lịch”. “Có ngày mình thu hồi mấy chục chậu. Chậu nào còn đẹp thì đưa về chăm lại. Chậu nào xấu quá thì bán rẻ hoặc cắt bỏ làm gốc giống”, anh nói.

Quất sau tết thường rơi vào tình trạng “mất sức” nghiêm trọng: quả bị hái bớt, lá rụng, rễ khô vì bị đặt trong nhà lâu ngày, nhiều cây còn bị tưới nước ngọt hoặc nước rửa nhà khiến đất bị chua. Người làm nghề thu hồi phải phân loại rất nhanh: cây còn khả năng phục hồi thì giữ lại, cây nào quá yếu thì bỏ. “Nhìn qua tưởng dễ, nhưng thật ra phải có kinh nghiệm. Có cây lá vàng nhưng gốc khỏe, còn cứu được. Có cây lá xanh nhưng rễ thối, vài tuần sau là chết”, anh Hùng chia sẻ.

Sau khi đưa quất về vườn, việc đầu tiên là cắt tỉa quả còn lại, dọn sạch lá úa, xới đất và thay đất mới. Tiếp đó là đưa cây ra chỗ thoáng nắng, tưới nước vừa đủ để rễ hồi lại. Nhiều người tưởng quất sau tết chỉ còn “củi”, nhưng thực tế, một cây quất nếu được chăm bài bản có thể chơi được nhiều năm. Người làm nghề thu hồi vì thế cũng giống như người “tái sinh” cho cây.

Anh Hùng bảo, có những cây quất được thuê đi thuê lại vài mùa, giá trị không hề nhỏ. Một chậu quất đẹp, dáng cân, quả đều, lá dày có thể cho thuê cả chục triệu đồng một vụ. Nhưng nghề này cũng phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Chỉ cần thời tiết mưa nhiều kéo dài, quất dễ bị nấm bệnh, rụng lá hàng loạt. Nếu nắng nóng bất thường, quả rụng sớm, cây mất sức, coi như “mất trắng”. “Mình làm nghề này không chỉ bán cây mà bán cả công chăm, công giữ. Mỗi năm chỉ mong trời thuận”, anh Hùng nói.

Có thể với nhiều người, đào quất sau tết chỉ là cây bỏ đi, là đồ trang trí hết giá trị. Nhưng với những người thu gom, mua lại, chăm sóc cây, đó là một mầm sống cần được nâng niu. Họ không chỉ làm nghề để kiếm tiền, họ đang giữ gìn một phần văn hóa tết, một phần ký ức của mỗi gia đình. Bởi mỗi gốc đào, mỗi chậu quất đều từng chứng kiến khoảnh khắc sum họp, từng là biểu tượng của một năm mới đủ đầy.

Mùa xuân vốn ngắn, nhưng nhờ những con người âm thầm ấy, mùa xuân dường như kéo dài thêm, ở lại trong những khu vườn yên ả, nơi những gốc đào trụi lá vẫn đang chờ ngày bật lộc...

Bài và ảnh: Trần Hằng