“Gieo chữ” giữa mù sương

Từng một thời, những đứa trẻ lấm lem người Mông như Thào A Pua và Sùng A Chai vùng biên viễn Mường Lát phải vượt qua đói nghèo, hủ tục và cả sự ngăn trở của gia đình để được đến trường. Hôm nay, những cậu học trò năm ấy đã trưởng thành, trở thành thầy giáo, trở về bản làng, tiếp tục “gieo chữ” và chắp cánh ước mơ cho con em quê hương.

Thầy Thào A Pua trong giờ lên lớp. Ảnh: Đình Giang

Nhiều năm tác nghiệp ở những bản làng vùng biên xứ Thanh, tôi đã gặp không ít thầy cô lặng lẽ bám bản, bám lớp, vượt qua thiếu thốn để đưa con chữ đến với trẻ em vùng cao. Trong những câu chuyện về hành trình đến trường của học trò, có những hoàn cảnh khiến tôi nhớ mãi. Đó là những đứa trẻ từng phải đấu tranh với cái nghèo, sự cản trở của gia đình và cả những tập tục lạc hậu để được học tập. Thời gian trôi qua, những đứa trẻ ấy đã trưởng thành. Trong lần trở lại ngôi trường vùng biên, tôi có dịp gặp lại những cô cậu học trò năm nào, giờ đã trở thành những người đứng lớp ngay trên quê hương mình.

Sinh năm 1995, Thào A Pua là người con của bản Pa Búa, xã Trung Lý. Từng được thầy cô nhận xét là sáng dạ, đặc biệt ham học, thế nhưng, là con cả trong gia đình đông anh chị em, A Pua từng phải đối diện với nguy cơ nghỉ học để ở nhà phụ giúp bố mẹ làm nương, nuôi các em. “Nó đi học thì ai lo cái ăn cho mấy đứa em”, bố mẹ A Pua từng gắt gỏng khi thầy cô đến vận động. Không muốn cậu học trò có tố chất học tập phải bỏ dở ước mơ, thầy cô cùng trưởng bản nhiều lần đến nhà kiên trì thuyết phục. Sau những lần như thế, gia đình mới đồng ý cho Pua trở lại lớp.

Ngày xuống trường, A Pua vẫn gùi theo bao gạo sau lưng. Nhưng lần này, hành trang ấy không chỉ để duy trì những bữa ăn nơi trường lớp, mà còn giúp cậu bé tiếp tục bám đuổi ước mơ trở thành thầy giáo. Những năm tháng thiếu thốn, chắt chiu từng bữa ăn để được đi học đã trở thành ký ức không thể quên trong cuộc đời A Pua. Ước mơ ấy sau này trở thành hiện thực. Tốt nghiệp ngành sư phạm, Trường Đại học Văn hóa, Thể thao và Du lịch Thanh Hóa (nay là Trường Đại học Hồng Đức), A Pua trở về quê hương, công tác tại Trường Tiểu học và THCS Nhi Sơn. Hiện nay, thầy là giáo viên chủ nhiệm lớp 6. Từ cậu học trò từng được thầy cô kiên trì vận động trở lại trường, thầy giáo Pua đã đứng trên bục giảng, trực tiếp dìu dắt những thế hệ học sinh ở chính bản làng mình.

Công việc giảng dạy cũng giúp người thầy giáo trẻ nhận ra những khó khăn mà học trò đang phải đối mặt. Thầy Pua thường dành nhiều thời gian hơn cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, hỏi han, động viên những em còn rụt rè, có nguy cơ bỏ học. “Nhìn các em, thấy mình ngày trước”, thầy Pua chia sẻ. Câu nói giản dị ấy khiến tôi không khỏi xúc động. Bởi hơn ai hết, thầy Pua hiểu con đường đến trường của những đứa trẻ vùng cao không chỉ vượt qua dốc núi quanh co, mà còn có cả những rào cản từ cuộc sống gia đình và tập tục ở bản làng. Bản thân từng được thầy cô kiên trì nâng đỡ để không phải bỏ dở việc học, hôm nay thầy Pua lại tiếp tục làm công việc ấy với học trò của mình. Theo thầy Lê Trọng Đại, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và THCS Nhi Sơn, thầy Pua có năng lực chuyên môn, tinh thần trách nhiệm, sự tận tụy với học sinh và khả năng thấu hiểu, vận động học sinh có hoàn cảnh khó khăn đến lớp.

Nếu A Pua trở lại lớp nhờ sự kiên trì vận động của thầy cô thì Sùng A Chai, cậu học trò ở bản Tà Cóm, lại từng phải tự mình đấu tranh để giữ lấy cơ hội học tập. Cũng sinh năm 1995, thầy Chai hiện là giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Trung Lý, trực tiếp giảng dạy tại điểm trường lẻ bản Tà Cóm. Năm 2007, khi đang tuổi đến trường, A Chai bị bố mẹ bắt nghỉ học để lấy vợ theo sự sắp đặt của gia đình. Những tháng ngày xa lớp học, nỗi nhớ bạn bè, thầy cô cứ lớn dần. Nhìn ngôi trường dưới chân núi ẩn hiện trong lớp mây mờ, A Chai quyết định khăn gói rời nhà xuống trường. Quyết tâm ấy nhận được sự động viên, hỗ trợ của thầy cô và bà con dân bản. Cuối cùng, bố mẹ A Chai cũng chấp nhận để con tiếp tục đi học. Người vợ trẻ của A Chai cũng động viên chồng trở lại lớp.

Vượt qua những trở ngại ấy, A Chai tiếp tục con đường học tập và sau này trở thành giáo viên. Nhưng khi đứng trên bục giảng, nhất là ở những điểm trường lẻ như bản Tà Cóm, người thầy trẻ lại đối diện với những câu chuyện không xa lạ. Điểm trường Tà Cóm hiện có 5 lớp học. Ở nơi điều kiện học tập còn nhiều thiếu thốn, việc duy trì sĩ số, vận động học sinh đến lớp vẫn là một trong những công việc đòi hỏi nhiều tâm huyết của giáo viên. Đó là những học trò thường xuyên nghỉ học theo bố mẹ lên nương, những em có nguy cơ phải bỏ lớp giữa chừng vì gia đình bắt lấy vợ, lấy chồng. Những trải nghiệm của chính mình khiến thầy giáo trẻ hiểu rằng, giữ học trò ở lại trường đôi khi còn khó hơn việc dạy các em đọc thông, viết thạo. Lắng nghe câu chuyện của A Chai, tôi hiểu vì sao những người thầy từng trải qua cảnh thiếu thốn, từng đứng trước nguy cơ phải rời xa mái trường lại có sự đồng cảm đặc biệt với học trò. Họ không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn hiểu những khó khăn phía sau mỗi buổi đến lớp, mỗi lần học sinh nghỉ học.

Ở những bản làng vùng biên, phía sau câu chuyện của A Pua, A Chai còn có biết bao học sinh đang phải vượt qua hoàn cảnh riêng để được tiếp tục đến trường. Có em xa gia đình, bố mẹ từ nhỏ; có em phải phụ giúp gia đình mưu sinh; có em đứng trước nguy cơ bỏ học bởi những tập tục vẫn còn tồn tại trong đời sống cộng đồng... Mỗi hoàn cảnh là một câu chuyện, nhưng đều cho thấy hành trình gieo chữ nơi vùng cao chưa bao giờ hết nhọc nhằn.

Đình Giang