Canh bạc bầu cử sớm của Thủ tướng Sanae Takaichi

Quyết định giải tán sớm Hạ viện và tổ chức tổng tuyển cử vào ngày 8/2 của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đánh dấu một trong những canh bạc chính trị lớn nhất của Nhật Bản trong nhiều năm trở lại đây. Chưa đầy 4 tháng sau khi nhậm chức, nữ thủ tướng đầu tiên trong lịch sử Nhật Bản đã lựa chọn con đường đối mặt trực diện với cử tri, đặt tương lai chính trị cá nhân và vận mệnh của Đảng Dân chủ Tự do (LDP) vào một cuộc bỏ phiếu đầy rủi ro.

Thủ tướng Sanae Takaichi phát biểu tại cuộc họp báo tại Văn phòng Thủ tướng ngày 19/1/2026. (Ảnh: The Japan Times)

Ở bề nổi, đây là một bước đi táo bạo của một nhà lãnh đạo đang sở hữu mức độ ủng hộ cá nhân rất cao. Nhưng ở chiều sâu, quyết định này phản ánh tình thế khó khăn của LDP, đảng cầm quyền lâu năm đang bị bào mòn uy tín bởi các bê bối tài chính, thất bại bầu cử địa phương và sự trỗi dậy của một phe đối lập đang tái cấu trúc. Cuộc bầu cử sớm vì thế không chỉ là phép thử đối với bà Takaichi, mà còn là cuộc trắc nghiệm đối với khả năng tự làm mới của hệ thống chính trị Nhật Bản.

Canh bạc của một thủ tướng được ủng hộ cao

Tại cuộc họp báo ngày 19/1, Thủ tướng Takaichi tuyên bố sẽ giải tán Hạ viện ngay trong ngày khai mạc kỳ họp Quốc hội, mở đường cho chiến dịch tranh cử chính thức bắt đầu từ ngày 27/1. “Tôi sẽ đặt chức vụ của mình vào rủi ro và tìm kiếm sự phán xét của cử tri”, bà nói, khẳng định rõ ràng tính chất “được ăn cả, ngã về không” của quyết định này.

Xét về cá nhân, bà Takaichi đang ở vị thế hiếm có đối với một thủ tướng Nhật Bản mới nhậm chức. Theo SCMP, các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy tỷ lệ ủng hộ dành cho bà dao động từ 73% đến gần 76% - mức rất cao trong bối cảnh xã hội Nhật Bản vốn thận trọng và thường xuyên hoài nghi giới tinh hoa chính trị. Hình ảnh một nhà lãnh đạo quyết đoán, có kinh nghiệm và không bị vướng trực tiếp vào các bê bối tài chính trước đây đã giúp bà tạo được sự tách biệt nhất định với “di sản nặng nề” của LDP.

Tuy nhiên, chính sự tách biệt này lại làm lộ rõ một nghịch lý: sự ủng hộ dành cho cá nhân thủ tướng không đồng nghĩa với sự phục hồi niềm tin đối với đảng cầm quyền. Theo các nhà phân tích, trong khi bà Takaichi được đánh giá cao, thì mức tín nhiệm của LDP vẫn ở mức thấp, phản ánh tâm lý cử tri phân biệt rõ giữa lãnh đạo hiện tại và bộ máy đảng vốn bị tai tiếng bủa vây.

Các nhà phân tích cảnh báo rằng, sự chênh lệch này tạo ra “một bài toán nguy hiểm về mặt toán học”: ngay cả khi thủ tướng được ủng hộ, các ứng cử viên LDP tại từng địa phương, nhiều người vẫn gắn với các vụ bê bối tài chính trong quá khứ, có thể không đủ sức thuyết phục cử tri. Trong một hệ thống bầu cử đặt nặng yếu tố địa phương như Nhật Bản, điều đó có thể khiến LDP khó giành lại đa số vững chắc.

Về mặt thể chế, động cơ của bà Takaichi cũng khá rõ ràng. Chính phủ hiện chỉ nắm đa số sít sao tại Hạ viện và thiểu số tại Thượng viện, buộc liên minh cầm quyền phải liên tục thương lượng với phe đối lập để thông qua luật. Tình trạng bế tắc này hạn chế đáng kể khả năng triển khai chương trình tài chính - kinh tế của chính phủ, trong bối cảnh Nhật Bản phải đối mặt đồng thời với áp lực lạm phát, già hóa dân số và bất ổn chuỗi cung ứng toàn cầu. Một chiến thắng thuyết phục trong bầu cử sớm, nếu đạt được, sẽ mang lại cho bà Takaichi “không gian chính sách” rộng hơn và một nhiệm kỳ mạnh mẽ hơn về mặt chính trị.

Phe đối lập trỗi dậy và những rủi ro khó lường

Canh bạc của Thủ tướng Sanae Takaichi trở nên rủi ro hơn khi bối cảnh chính trị Nhật Bản đã thay đổi đáng kể so với các kỳ bầu cử trước. Việc đảng Komeito, đồng minh lâu năm của LDP, quyết định hợp tác với Đảng Dân chủ lập hiến Nhật Bản để hình thành Liên minh Cải cách Trung dung đã tạo ra phe đối lập mạnh nhất mà LDP phải đối mặt trong nhiều năm. Sự tái cấu trúc này làm suy yếu lợi thế truyền thống của LDP trong việc chia rẽ đối thủ và kiểm soát chương trình nghị sự.

Phe đối lập cũng nhanh chóng chỉ trích thời điểm tổ chức bầu cử, cho rằng Thủ tướng Sanae Takaichi đang đặt lợi ích chính trị lên trên nhu cầu ổn định chính sách, đặc biệt là việc thông qua ngân sách cho năm tài chính 2026 bắt đầu từ tháng Tư. Mặc dù bà Takaichi cam kết sẽ ưu tiên điều hành và thực thi chính sách, nghi ngờ vẫn tồn tại rằng một chiến dịch tranh cử gấp rút có thể làm gián đoạn quá trình lập pháp trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định.

Những rủi ro mà bà Takaichi đối mặt không chỉ đến từ đối thủ chính trị, mà còn từ chính nội bộ LDP. Nhiều gương mặt nổi bật của đảng, bao gồm các cựu lãnh đạo và những chính trị gia từng dính đến bê bối tài chính, được dự báo sẽ gặp khó khăn trong các cuộc tái tranh cử. Các thất bại liên tiếp trong bầu cử địa phương gần đây, như cuộc đua thị trưởng Maebashi, cho thấy thương hiệu LDP đã suy yếu đáng kể ở cấp cơ sở, nơi sự nổi tiếng của thủ tướng khó có thể bù đắp hoàn toàn.

Ở bình diện rộng hơn, tâm lý cử tri Nhật Bản thường ưu tiên các vấn đề trong nước, đặc biệt là kinh tế và an sinh xã hội. Nếu nền kinh tế duy trì được sự ổn định tối thiểu trước ngày bầu cử, LDP vẫn có cơ hội. Nhưng bất kỳ cú sốc nào, từ thiên tai, biến động tài chính đến thay đổi đột ngột trong chính sách thương mại của Mỹ, đều có thể làm đảo chiều cục diện trong thời gian ngắn, nhất là khi cuộc bầu cử được tổ chức gấp gáp.

Chính sách đối ngoại, dù không phải trọng tâm trực tiếp của lá phiếu, vẫn đóng vai trò nền tảng. Quan hệ với Mỹ tiếp tục là trụ cột an ninh không thể thay thế của Nhật Bản, song Tokyo ngày càng nhận thức rõ sự cần thiết phải đa dạng hóa quan hệ đối tác, từ Hàn Quốc, ASEAN đến Liên minh châu Âu. Trong khi đó, căng thẳng với Trung Quốc, đối tác thương mại hàng đầu, đặt ra yêu cầu cân bằng tinh tế hơn giữa an ninh và kinh tế. Một chiến thắng bầu cử vững chắc có thể giúp chính phủ mới linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh thông điệp và làm dịu những bất đồng.

Đáng chú ý, Nhật Bản cũng đứng trước một “cơ hội” hiếm hoi để xem xét lại quan hệ với Nga trong bối cảnh quốc tế đang phân tán sự chú ý. Năm 2026 mang ý nghĩa biểu tượng với các mốc kỷ niệm quan trọng trong quan hệ song phương. Dù triển vọng hòa giải còn nhiều hạn chế, một chính phủ ổn định sau bầu cử sẽ có vị thế tốt hơn để theo đuổi cách tiếp cận thực dụng, đặt lợi ích quốc gia lên trên đối đầu kéo dài.

Tóm lại, quyết định tổ chức bầu cử sớm của Thủ tướng Sanae Takaichi là sự kết hợp giữa tính toán chiến lược và rủi ro cao. Nó phản ánh niềm tin của bà vào uy tín cá nhân, nhưng đồng thời phơi bày những vấn đề mang tính cấu trúc của LDP và hệ thống chính trị Nhật Bản. Cuộc bầu cử ngày 8/2 vì thế không chỉ trả lời câu hỏi liệu bà Takaichi có tiếp tục lãnh đạo đất nước hay không, mà còn cho thấy liệu Nhật Bản có thể vượt qua chu kỳ khủng hoảng niềm tin chính trị kéo dài để bước vào một giai đoạn ổn định hơn hay không.

Hùng Anh (CTV)