Bảo tồn và phát huy giá trị di tích sau sáp nhập

Xã Thiệu Hóa được hình thành trên cơ sở sắp xếp nguyên trạng diện tích tự nhiên, quy mô dân số của các xã Thiệu Phúc, Thiệu Công, Thiệu Nguyên và một phần diện tích tự nhiên, quy mô dân số của thị trấn Thiệu Hóa, xã Thiệu Long. Sau sáp nhập, xã Thiệu Hóa có 9 di tích, trong đó có 2 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia là đền thờ Tể tướng Nguyễn Quán Nho và đền thờ Đinh Lễ.

Đền thờ Nguyễn Quán Nho ở khu phố 5, xã Thiệu Hóa.

Trong bối cảnh sáp nhập, sắp xếp lại đơn vị hành chính các cấp, những giá trị văn hóa vật thể ấy là “cầu nối”, sợi dây cố kết cộng đồng, neo giữ hồn làng, định vị bản sắc trong bức tranh chung. Nhận thức sâu sắc điều đó, xã Thiệu Hóa đã nhanh chóng triển khai các hoạt động nhằm làm tốt công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích trên địa bàn sau sáp nhập.

UBND xã đã khẩn trương rà soát, đánh giá hiện trạng di tích, trên cơ sở đó xây dựng báo cáo kết quả thực hiện bảo quản, tu bổ, phục hồi và chống xuống cấp các di tích giai đoạn 2021-2025. Đồng thời, đề xuất danh mục bảo quản, tu bổ, phục hồi và phát huy giá trị di tích trên địa bàn xã giai đoạn 2026-2030 đối với 4 di tích gồm: Di tích lịch sử - văn hóa Văn từ - Bia ký làng Đoán Quyết; di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Nguyễn Quán Nho; di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Nguyễn Quang Minh; di tích lịch sử - văn hóa chùa Vĩnh Phúc, với tổng kinh phí dự kiến là 63,25 tỷ đồng.

Tọa lạc tại khu phố 5, đền thờ Nguyễn Quán Nho tuy không quy mô, bề thế về kiến trúc nhưng gợi cảm giác thanh tịnh, tựa hồ như một nét thủy mặc trong tổng thể bức tranh làng quê yên bình. Tiến sĩ Nguyễn Quán Nho là người con ưu tú của làng Đông Triều, xã Vãn Hà, huyện Thụy Nguyên thuộc thừa tuyên Thanh Hóa thời Hậu Lê. Trong cuộc đời làm quan, trải qua nhiều đời vua, Tiến sĩ Nguyễn Quán Nho luôn là một vị quan thanh liêm, hết lòng phụng sự Nhân dân, phụng sự đất nước, được người đời ca tụng: “Tể tướng Vãn Hà, thiên hạ âu ca”.

Đền thờ Nguyễn Quán Nho được xây dựng từ lâu đời, từng có thời gian bị phá hủy, chỉ còn lại phần hậu cung. Sau này, đền được trùng tu, tôn tạo, xây dựng lại ngôi tiền đường với kiến trúc 3 gian. Ông Nguyễn Bá Quyền, 66 tuổi, hiện là người trực tiếp đảm nhận công việc trông coi, chăm lo hương khói ở đền thờ, cho biết: “Theo thời gian, nhiều hạng mục của ngôi đền đã xuống cấp, đặc biệt là khu vực hậu cung. Do được xây dựng từ rất lâu nên hậu cung của đền khá nhỏ, phần mái bị dột nhiều khiến không gian ẩm thấp, rêu mốc... Để khắc phục tình trạng này, chúng tôi đã gia cố bằng cách che bạt phủ lên phía trên phần mái hậu cung, song đây chỉ là giải pháp mang tính tạm thời. Chúng tôi đề nghị các cấp, các ngành quan tâm, sớm tu bổ, tôn tạo lại ngôi đền xứng tầm với di tích quốc gia, với công trạng, đóng góp của cụ Nguyễn Quán Nho trong lịch sử dân tộc”.

Phó Chủ tịch UBND xã Thiệu Hóa Đỗ Thành Đồng cho biết: UBND xã vừa tổ chức hội nghị cho ý kiến vào phương án tu bổ, tôn tạo đền thờ Nguyễn Quán Nho. Dự kiến quy hoạch xây dựng các hạng mục công trình gồm hậu cung, tả vu, hữu vu, lầu chuông, lầu trống, cổng tam quan, nhà thủ từ, lầu bát giác, cổng tứ trụ... Diện tích của đền được mở rộng trên 3.200m2, tổng mức đầu tư 58 tỷ đồng. Cùng với đó, UBND xã đang tích cực hoàn thiện hồ sơ, thủ tục trình các cấp có thẩm quyền xem xét, chấp thuận chủ trương đầu tư dự án tu bổ, tôn tạo di tích lịch sử - văn hóa đền thờ Đinh Lễ. Đây là một trong số các công trình được hỗ trợ kinh phí bảo quản, tu bổ, phục hồi và chống xuống cấp các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2022-2025. Tuy nhiên, do thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp nên việc triển khai thực hiện một số trình tự, thủ tục tiếp theo cần có thời gian cập nhật, điều chỉnh theo Nghị định số 208/2025/NĐ-CP ngày 17/7/2025 của Chính phủ.

Việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính, thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ kiến tạo không gian mới cho làng, xã, mà còn mở ra cơ hội mới thúc đẩy văn hóa phát triển. Những nhánh phù sa sẽ hợp lưu để làm nên một dòng chảy văn hóa thống nhất trong sự đa dạng. Sức mạnh của văn hóa chính là trao truyền và tiếp nối. Vì vậy, trong thời gian tới xã Thiệu Hóa tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích, từ đó phục vụ tốt việc giáo dục truyền thống cách mạng, lịch sử - văn hóa gắn với phát triển du lịch, tạo động lực thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương.

Bài và ảnh: Thảo Linh