Ấm no về với bản Cơm

Ký ức ngày đầu lên bản Cơm (xã Pù Nhi) trong tôi là con đường trơn như đổ mỡ sau cơn mưa. Xe máy thốc ga rú rít, bánh sau quay tít quẫy bùn đỏ loét, người trước kéo người sau đẩy toát mồ hôi mới nhích từng mét lên dốc. Lần này trở lại, cảm giác bỡ ngỡ xen lẫn mừng vui cứ thế ùa về. Con đường bùn lầy níu bánh xe năm nào giờ đã được bê tông hóa, ô tô bon bon chạy một mạch đến tận đầu bản. Nhịp sống của 186 hộ dân với 908 nhân khẩu đồng bào Mông nay đã mang sắc màu bình yên, rộn rã và ấm no hơn.

Các chiến sĩ bộ đội biên phòng luôn kề vai sát cánh cùng đồng bào Mông bản Cơm trong cuộc chiến chống đói nghèo và xóa bỏ hủ tục, thắp sáng tương lai cho thế hệ trẻ.

Đón tôi ở lối vào bản, trưởng bản Hơ Văn Hơ nhận ra người quen cũ. Bắt chặt tay, nụ cười trên gương mặt rám nắng của người cán bộ cơ sở ánh lên niềm vui chân thật: “Trước đây đói nghèo cứ bám riết lấy bà con vì tập quán canh tác lạc hậu, chỉ biết chọc lỗ tra hạt, phó mặc cho trời. Bây giờ thì khác rồi. Nhà nước mở lớp tập huấn, hỗ trợ giống vốn, bà con bảo nhau thâm canh lúa ruộng, trồng thêm khoai mán xen lúa rẫy. Dưới tán rừng, chuồng trại nuôi trâu, bò, gà Mông, lợn bản ngày càng nhiều. Người Mông mình giờ biết tính toán làm ăn, tự lực vươn lên chứ không trông chờ, ỷ lại nữa”.

Nhìn chung quanh, màu xanh ngắt của nương ngô, ruộng lúa đang phủ kín những sườn dốc khô cằn năm xưa. Sự thay đổi trong nếp nghĩ, cách làm đã mang lại kết quả rõ nét: tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo của bản hiện còn 45,7%, giảm tới 35% so với năm 2021. Với một bản biên giới vùng cao nhiều gian khó, kết quả ấy là sự nỗ lực không ngừng nghỉ của cấp ủy, chính quyền, sự kề vai sát cánh của bộ đội biên phòng cùng khát vọng đổi thay của bà con.

Đi sâu vào bản, sự đổi thay hiện hữu với tiếng máy xát gạo giòn giã và ánh đèn điện sáng trưng mỗi gian nhà. Dòng điện lưới quốc gia đã vượt đèo băng dốc về thắp sáng bản làng; sóng điện thoại phủ khắp giúp bà con dễ dàng gọi điện, cập nhật tin tức. Dù vậy, câu chuyện với trưởng bản Hơ Văn Hơ vẫn còn nhiều trăn trở: “Đường vào bản đã khá hơn trước nhiều, nhưng sâu bên trong ô tô vẫn chưa tới được, mùa mưa vận chuyển nông sản vẫn còn vất vả lắm. Bản mình cũng còn khoảng 30 hộ chưa có điện lưới, nguồn nước ăn thì vẫn phải kéo ống từ mó về”.

Đổi thay lớn nhất phải kể đến câu chuyện học hành của lũ trẻ. Bản Cơm hôm nay đã đạt tỷ lệ 100% con em trong độ tuổi đến trường. Điểm trường liên cấp tiểu học và THCS theo mô hình nội trú đang được khẩn trương hoàn thiện ngay tại địa bàn, mở ra giấc mơ lớn cho con em đồng bào Mông, giúp các em không còn phải vượt dốc, lội suối tìm con chữ. Bên hiên nhà, hai cô bé Sung Thị Kim và Hơ Thị Cơ đang ríu rít cười đùa. Nhác thấy tôi, hai em bẽn lẽn giấu nụ cười sau đôi bàn tay nhỏ xinh. Phải mất một lúc lâu gợi chuyện, em Sung Thị Kim mới chia sẻ: “Trường mới xây xong, chúng em được ở tại trường, vừa có cơm ăn, lại có bạn bè học cùng, chúng em thích lắm”. Còn em Hơ Thị Cơ thì đôi mắt lấp lánh niềm tin: “Thầy cô dạy chúng em phải chăm học để biết chữ, biết làm nhiều việc giúp bố mẹ và bản làng”.

Để có được sự đổi thay trong nhận thức ấy, không thể không nhắc đến những nỗ lực bền bỉ của người có uy tín trong bản. Rót chén nước chè ấm mời khách, ông Hơ Văn Ly, người có uy tín của bản Cơm, chậm rãi kể chuyện: “Ngày trước, cái nghèo gắn liền với hủ tục, nhất là nạn tảo hôn. Đứa trẻ chưa lớn hết đã lấy vợ, gả chồng, rồi lại sinh con đẻ cái, cứ thế cái nghèo bám riết không dứt. Mấy năm nay, cùng cán bộ xã, bản chúng tôi đến từng nhà trò chuyện, kiên trì vận động. Tôi nói với bà con: Con trai, con gái phải học xong cái chữ, đủ tuổi theo luật pháp Nhà nước mới được lập gia đình. Mình nói bằng cái tình, cái lý thì con cháu nghe theo thôi”.

Dù đâu đó vẫn còn vài trường hợp cá biệt do thói quen lâu đời, nhưng nhờ tiếng nói gương mẫu của ông Ly và sự vào cuộc của các tổ chức, đoàn thể, nhận thức của người dân bản Cơm đã chuyển biến rõ rệt. Hủ tục tảo hôn dần lùi vào bóng tối nhường chỗ cho bình minh của tri thức sáng rõ lên từng ngày.

Đứng trên con dốc nhìn ngược về bản Cơm, con đường bê tông vào bản như sợi chỉ sáng vắt qua sườn núi, nối rẻo cao biên giới với những ước vọng đổi thay. Dẫu chặng đường phía trước còn không ít nhọc nhằn, nhưng hạt mầm ấm no đã thực sự bén rễ đâm chồi trong từng nếp nghĩ của người Mông nơi đây.

Bài và ảnh: Minh Quyên