Xây dựng cảng cá kiểu mẫu

Là một trong 3 cảng cá đầu tiên trên cả nước được lựa chọn xây dựng mô hình cảng cá kiểu mẫu, Cảng cá Lạch Bạng đang tích cực ứng dụng công nghệ số trong giám sát, quản lý và truy xuất nguồn gốc thủy sản, giảm thủ tục hành chính và tạo thuận lợi cho ngư dân, góp phần nâng cao giá trị hải sản.

Các lực lượng trang bị, lắp đặt biển phân khu chức năng xây dựng cảng cá kiểu mẫu Lạch Bạng, phường Hải Bình.

Cảng cá Lạch Bạng, phường Hải Bình có quy mô cảng cá loại II với chiều dài cầu cảng 400m, đủ khả năng tiếp nhận tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên. Với năng lực bốc dỡ hàng hóa đạt khoảng 80.000 tấn mỗi năm, cảng không chỉ là nơi neo đậu, giao thương mà còn là trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá quan trọng. Đây cũng là cảng cá được Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ định có đủ hệ thống xác nhận nguồn gốc thủy sản từ khai thác. Tại đây, ngư dân được cung cấp đầy đủ các dịch vụ thiết yếu như đá lạnh, nước ngọt, cửa hàng lương thực - thực phẩm, cơ sở chế biến thủy sản, cung ứng ngư cụ, nhiên liệu và hệ thống kho đông lạnh bảo quản hải sản. Sự đồng bộ này giúp ngư dân rút ngắn thời gian chuẩn bị chuyến đi biển và giảm thiểu chi phí trung gian.

Từ tháng 9/2025, Cảng cá Lạch Bạng là một trong 3 cảng cá của cả nước được thí điểm xây dựng cảng cá kiểu mẫu với sự phối hợp đồng bộ của bộ đội biên phòng, chi cục biển đảo và thủy sản, Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá Thanh Hóa cùng chính quyền địa phương. Mô hình cảng cá kiểu mẫu không chỉ dừng lại ở đầu tư hạ tầng vật chất mà còn tập trung mạnh vào số hóa quản lý, tăng cường giám sát và minh bạch hóa hoạt động khai thác.

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong xây dựng cảng cá kiểu mẫu là việc đảm bảo 100% tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình (VMS). Toàn bộ dữ liệu tàu cá ra vào cảng được tích hợp, chia sẻ liên thông giữa hệ thống quản lý của Bộ Quốc phòng và hệ thống cơ sở dữ liệu thủy sản quốc gia (VNFishbase). Nhờ đó, thông tin về hành trình, vùng khai thác, thời gian hoạt động của tàu được kiểm soát chặt chẽ, góp phần ngăn chặn tình trạng khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Đáng chú ý, ban quản lý cảng cá đã tổ chức sắp xếp, phân khu neo đậu theo chiều dài tàu, từ 6m đến dưới 15m và từ 15m trở lên. Những tàu không đủ điều kiện khai thác thủy sản cũng được bố trí khu vực riêng. Cách làm này không chỉ đảm bảo trật tự, an toàn mà còn giúp quá trình bốc dỡ hàng hóa diễn ra nhanh chóng, hạn chế va chạm, ùn ứ trong giờ cao điểm.

Ngư dân Nguyễn Văn Cường, phường Hải Bình, chủ tàu cá TH-90286.TS, với công suất 450CV chuyên khai thác hải sản ở ngư trường Vịnh Bắc bộ, thường xuyên cập Cảng cá Lạch Bạng, chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần tàu về đông là chen chúc, chờ đợi khá lâu. Nay có phân khu rõ ràng, lại được kiểm tra, đối chiếu dữ liệu nhanh gọn nên chỉ mất ít thời gian là hoàn tất thủ tục. Hải sản được bốc dỡ nhanh, đưa vào kho lạnh kịp thời nên chất lượng đảm bảo hơn, bán được giá cao hơn. Việc trang bị thiết bị VMS, chúng tôi khai thác đúng vùng, đúng quy định thì cũng yên tâm hơn. Khi vào cảng, dữ liệu đã có sẵn, không phải giải trình nhiều. Làm ăn minh bạch thì thương lái và doanh nghiệp cũng tin tưởng hơn”.

Bên cạnh đó, Ban Quản lý Cảng cá Lạch Bạng đã phối hợp với Viettel và Ban Chỉ huy Biên phòng triển khai lắp đặt 3 camera giám sát tại khu vực cảng và 2 camera tại Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Bạng. Hệ thống này theo dõi, lưu trữ hình ảnh tàu cá xuất - nhập cảng và khu vực cửa lạch theo thời gian thực, đảm bảo an ninh trật tự và làm căn cứ xử lý vi phạm khi cần thiết. Qua đó, giúp công tác kiểm tra, kiểm soát của các lực lượng chức năng trở nên minh bạch, giảm thủ tục rườm rà, tạo thuận lợi cho ngư dân chấp hành đúng quy định. Không chỉ kiểm soát hành trình, thông tin về loài thủy sản, sản lượng và vùng khai thác cũng được số hóa ngay tại cảng. Dữ liệu được đối chiếu với nhật ký khai thác, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử và dữ liệu VMS, giúp công tác xác nhận nguồn gốc hải sản một cách nhanh chóng, chính xác, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường xuất khẩu. Đây được xem là “chìa khóa” nâng cao giá trị sản phẩm, đặc biệt trong bối cảnh cả nước đang quyết tâm gỡ “thẻ vàng” IUU.

Ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá và Đăng kiểm tàu cá Thanh Hóa, cho biết: “Mục tiêu của mô hình cảng cá kiểu mẫu không chỉ đáp ứng yêu cầu quản lý mà còn hướng tới phục vụ ngư dân tốt hơn. Chúng tôi xác định ngư dân là trung tâm. Quy trình quản lý được số hóa để giảm phiền hà, đồng thời vẫn đảm bảo kiểm soát chặt chẽ. Khi tàu cá ra vào được giám sát đầy đủ, sản lượng được ghi nhận chính xác, việc truy xuất nguồn gốc thuận lợi sẽ giúp nâng cao giá trị hải sản, góp phần ngăn chặn khai thác IUU, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và uy tín quốc gia”.

Việc xây dựng cảng cá kiểu mẫu Lạch Bạng là một bước chuyển mình toàn diện về tư duy quản lý và phát triển nghề cá theo hướng hiện đại, minh bạch và trở thành “điểm tựa” cho những chuyến biển dài ngày, góp phần đưa ngành thủy sản của tỉnh phát triển bền vững.

Bài và ảnh: Lê Hợi